V CSK 59/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa rozpatrywana przez Sąd Najwyższy dotyczyła zapłaty kar umownych, które pozwana spółka chciała potrącić z należności za dostarczony towar. Powódka, T. Sp. z o.o., zawarła z pozwaną, "W." Sp. z o.o., umowy sprzedaży kukurydzy i pszenżyta, których ogólne warunki przewidywały karę umowną za niedostarczenie lub nieterminowe dostarczenie towaru. Powódka częściowo wykonała zobowiązanie, ale nie dostarczyła całości zamówionego towaru. Powołując się na suszę w 2015 roku jako siłę wyższą, powódka odstąpiła od umowy w zakresie dostawy kukurydzy. Pozwana naliczyła kary umowne, które następnie potrąciła z wierzytelnościami powódki. Sądy obu instancji (Okręgowy i Apelacyjny) uznały powództwo o zapłatę za uzasadnione, interpretując postanowienia o sile wyższej jako zwalniające powódkę z odpowiedzialności, nawet jeśli obiektywnie istniała możliwość wykonania zobowiązania. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok, stwierdzając, że sądy niższych instancji błędnie zinterpretowały postanowienia umowne dotyczące siły wyższej. Sąd Najwyższy podkreślił, że wzrost cen spowodowany suszą nie stanowi siły wyższej w rozumieniu umowy, która zwalniałaby z odpowiedzialności. Wzrost cen nie uniemożliwia spełnienia świadczenia, a jedynie wpływa na jego opłacalność ekonomiczną, co jest ryzykiem przedsiębiorcy. Sąd Najwyższy wskazał również na błędy w wykładni przepisów dotyczących odpowiedzialności kontraktowej i konieczność uwzględnienia związku przyczynowego między siłą wyższą a niemożnością wykonania zobowiązania. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja klauzul siły wyższej w umowach handlowych, zwłaszcza w kontekście ryzyka gospodarczego i wzrostu cen.
Orzeczenie dotyczy specyficznej interpretacji postanowień umownych i może być stosowane w sprawach o podobnym stanie faktycznym i prawnym.
Zagadnienia prawne (3)
Czy wzrost cen towarów rolnych spowodowany suszą stanowi przypadek siły wyższej w rozumieniu umowy, zwalniający dłużnika z odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wzrost cen towarów rolnych spowodowany suszą nie stanowi siły wyższej w rozumieniu umowy, która zwalniałaby dłużnika z odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania, zwłaszcza gdy obiektywnie istniała możliwość wykonania zobowiązania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że sądy niższych instancji błędnie zinterpretowały postanowienia umowne dotyczące siły wyższej. Wzrost cen nie jest siłą wyższą, a jedynie skutkiem, który nie uniemożliwia wykonania zobowiązania, a jedynie wpływa na jego opłacalność ekonomiczną, co jest ryzykiem przedsiębiorcy. Klauzula siły wyższej powinna być interpretowana ściśle i wymaga bezpośredniego związku między zdarzeniem a niemożnością wykonania zobowiązania.
Jak należy interpretować postanowienia umowne dotyczące siły wyższej, zwłaszcza w kontekście odpowiedzialności kontraktowej dłużnika?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Postanowienia umowne modyfikujące odpowiedzialność dłużnika, w tym dotyczące siły wyższej, powinny być interpretowane jednoznacznie i nie mogą prowadzić do wyłączenia odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną umyślnie. W przypadku niejasności, należy stosować zasady wykładni na niekorzyść strony sporządzającej umowę.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że umowne modyfikacje odpowiedzialności dłużnika muszą być jasne i nie mogą naruszać bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa, np. zakazu wyłączenia odpowiedzialności za winę umyślną. W przypadku niejasności, należy stosować regułę wykładni 'in dubio contra proferentem'. Sama definicja siły wyższej w umowie nie wystarczy do zwolnienia z odpowiedzialności, jeśli nie wykazano bezpośredniego wpływu zdarzenia na niemożność wykonania zobowiązania.
Czy sąd drugiej instancji prawidłowo rozpoznał apelację, jeśli jego uzasadnienie zawiera stwierdzenia sprzeczne z ustaleniami sądu pierwszej instancji?
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy uznał, że choć w uzasadnieniu Sądu Apelacyjnego znalazły się stwierdzenia sprzeczne z ustaleniami Sądu Okręgowego, nie były one na tyle istotne, aby uniemożliwić kontrolę kasacyjną.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odniósł się do zarzutu naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. i stwierdził, że rozbieżności w wykładni i ocenie staranności między sądami nie były na tyle znaczące, by uniemożliwić kontrolę kasacyjną.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| T. Sp. z o.o. w G. | spółka | powódka |
| "W." Sp. z o.o. w Ż. | spółka | pozwana |
Przepisy (17)
Główne
k.c. art. 473 § § 1
Kodeks cywilny
Możliwość umownego zaostrzenia odpowiedzialności dłużnika.
k.c. art. 473 § § 2
Kodeks cywilny
Nieważność zastrzeżenia, zgodnie z którym dłużnik nie byłby odpowiedzialny za szkodę, którą może wyrządzić wierzycielowi umyślnie.
k.c. art. 471
Kodeks cywilny
Obowiązek naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania.
k.c. art. 472
Kodeks cywilny
Odpowiedzialność dłużnika za nienależyte wykonanie zobowiązania z powodu okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności.
k.c. art. 355 § § 1
Kodeks cywilny
Dłużnik obowiązany jest do staranności ogólnie wymaganej w stosunkach danego rodzaju.
k.c. art. 355 § § 2
Kodeks cywilny
Należytą staranność dłużnika w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej określa się przy uwzględnieniu zawodowego charakteru tej działalności.
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Autonomia stron w kształtowaniu treści stosunku obligacyjnego.
k.c. art. 65 § 1
Kodeks cywilny
Oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na [...] zasady współżycia społecznego i ustalone zwyczaje.
k.c. art. 65 § 2
Kodeks cywilny
W umowach o undertone gospodarczy strony mogą odmiennie ukształtować stosunek prawny niż wynika to z ustawy.
Pomocnicze
k.c. art. 395 § § 1
Kodeks cywilny
Sąd Okręgowy uznał zastrzeżenie prawa odstąpienia za nieważne z uwagi na brak oznaczenia terminu, w którym prawo to miałoby być realizowane.
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej z uwagi na sprzeczność z ustawą lub zasadami współżycia społecznego.
k.p.c. art. 398 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawy skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 398 § 15
Kodeks postępowania cywilnego
Orzeczenie Sądu Najwyższego w przedmiocie skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 328 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wymogi uzasadnienia wyroku.
k.p.c. art. 391 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Stosowanie przepisów o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji do postępowania apelacyjnego.
k.p.c. art. 378 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji.
u.o.n.r.r. art. 38q § 1
Ustawa o organizacji niektórych rynków rolnych
Wymóg uzgodnienia przez kontrahentów przepisów mających zastosowanie w przypadku zaistnienia siły wyższej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wzrost cen towarów rolnych spowodowany suszą nie stanowi siły wyższej zwalniającej z odpowiedzialności kontraktowej. • Sądy niższych instancji błędnie zinterpretowały postanowienia umowne dotyczące siły wyższej, uznając je za zwalniające z odpowiedzialności nawet przy możliwości wykonania zobowiązania. • Należy rozróżnić siłę wyższą jako zdarzenie od jej skutków (np. wzrostu cen), a sama zmiana ceny nie uniemożliwia wykonania zobowiązania. • Postanowienia umowne modyfikujące odpowiedzialność dłużnika muszą być jasne i nie mogą naruszać bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa.
Odrzucone argumenty
Sądy niższych instancji prawidłowo zinterpretowały klauzulę siły wyższej jako zwalniającą powódkę z odpowiedzialności. • Susza stanowiła siłę wyższą, która uniemożliwiła wykonanie zobowiązania. • Wzrost cen towarów był bezpośrednim skutkiem siły wyższej i stanowił przeszkodę w wykonaniu umowy. • Sąd Apelacyjny prawidłowo rozpoznał apelację, a jego uzasadnienie nie zawierało sprzeczności uniemożliwiających kontrolę kasacyjną.
Godne uwagi sformułowania
Wzrost cen, który jako skutek wystąpienia siły wyższej miał jakoby uzasadniać wyłączenie odpowiedzialności, mógł zostać także spowodowany innymi okolicznościami niż siła wyższa. • Należy rozróżniać pojęcie siły wyższej jako zdarzenia spełniającego określone cechy i zwalniającego dłużnika z obowiązku spełnienia świadczenia od skutków takiego zdarzenia. • Wzrost cen nie uniemożliwia bowiem spełnienia świadczenia. Jako taka zmiana ceny nie jest przypadkiem siły wyższej, lecz co najwyżej może być jej bezpośrednim bądź pośrednim skutkiem, który mógł wpłynąć na ekonomiczną opłacalność umowy dla powódki, z czym jednak jako podmiot profesjonalny (przedsiębiorca) powinna się liczyć i co pozostaje poza zakresem oceny prawnej w niniejszej sprawie.
Skład orzekający
Małgorzata Manowska
przewodniczący
Tomasz Szanciło
członek
Kamil Zaradkiewicz
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja klauzul siły wyższej w umowach handlowych, zwłaszcza w kontekście ryzyka gospodarczego i wzrostu cen."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej interpretacji postanowień umownych i może być stosowane w sprawach o podobnym stanie faktycznym i prawnym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu interpretacji klauzul siły wyższej w umowach handlowych, szczególnie w kontekście klęsk żywiołowych i ich wpływu na ceny. Wyrok Sądu Najwyższego wyjaśnia istotne kwestie dotyczące ryzyka gospodarczego przedsiębiorców.
“Susza i wzrost cen – czy to na pewno siła wyższa zwalniająca z odpowiedzialności? Wyrok Sądu Najwyższego.”
Dane finansowe
WPS: 255 479,17 PLN
zapłata: 255 479,17 PLN
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.