Orzeczenie · 2014-01-24

V CSK 117/13

Sąd

Sąd Najwyższy

Data

2014-01-24

SAOSCywilneprawo rzeczoweWysokanajwyższy

bezumowne korzystaniesłużebność przesyłunieruchomościwynagrodzenielinie energetycznewłasnośćużytkowanie wieczysteSąd Najwyższy

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Powódka Spółdzielnia Pracy Transportowo-Spedycyjna domagała się od pozwanej T. S.A. zapłaty 434.636 zł tytułem wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu w okresie od czerwca do listopada 2007 r. Pozwana twierdziła, że nabyła służebność przesyłu przez zasiedzenie. Sąd Okręgowy zasądził 2.522,04 zł, oddalając powództwo w pozostałej części. Sąd Apelacyjny oddalił apelacje obu stron. Powódka wniosła skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym art. 224 § 2, 225, 140, 143 k.c. w związku z art. 233 i 6 k.c., a także przepisów o planowaniu przestrzennym i gospodarce nieruchomościami oraz Konstytucji RP. Domagała się zmiany wyroku i uwzględnienia powództwa w całości, opierając się na stawkach czynszu dzierżawnego. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną. Podkreślił, że przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu nie mają zastosowania, gdy istnieją inne podstawy prawne, a przepisy art. 224-225 i 230 k.c. stanowią lex specialis. Stwierdził, że posiadanie służebności nie pozbawia właściciela całkowicie władztwa nad nieruchomością, dlatego stosowanie cen rynkowych najmu lub dzierżawy jest nieuzasadnione. Należne wynagrodzenie powinno uwzględniać stopień ingerencji w prawo własności. Sąd wskazał, że ustalenia faktyczne sądu niższej instancji, zgodnie z którymi negatywny wpływ linii energetycznej dotyczy jedynie obszaru zajętego pod słupy (113,30 m2), nie były wynikiem błędnej wykładni przepisów o planowaniu przestrzennym i gospodarce nieruchomościami. Podkreślono również, że zarzuty dotyczące oceny dowodów nie mogą stanowić podstawy skargi kasacyjnej, a zarzut naruszenia Konstytucji RP nie został dostatecznie skonkretyzowany.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Ustalanie wysokości wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości obciążonych służebnościami przesyłu, stosowanie przepisów o roszczeniach uzupełniających (art. 224-225 k.c.) zamiast przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznej sytuacji użytkownika wieczystego i służebności przesyłu, ale zasady dotyczące ustalania wynagrodzenia mają szersze zastosowanie.

Zagadnienia prawne (4)

Jaka jest właściwa podstawa prawna roszczenia właściciela (lub użytkownika wieczystego) o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości przez posiadacza służebności przesyłu?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Właściwą podstawą prawną są przepisy art. 224-225 i 230 k.c., które stanowią lex specialis w stosunku do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy utrwalił pogląd, że przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu nie mają zastosowania, gdy istnieje inna odpowiednia podstawa prawna przywrócenia naruszonej równowagi interesów. Przepisy dotyczące roszczeń właściciela przeciwko posiadaczowi o wynagrodzenie za bezprawne korzystanie z rzeczy są specyficzne i wyłączają ogólne zasady o bezpodstawnym wzbogaceniu.

Jak należy ustalać wysokość wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości w zakresie służebności przesyłu?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Wynagrodzenie powinno być ustalane na podstawie odpowiednich cen rynkowych za korzystanie z nieruchomości w zakresie służebności, z uwzględnieniem stopnia ingerencji w treść prawa własności, a nie na podstawie stawek czynszu dzierżawnego.

Uzasadnienie

Posiadanie służebności nie pozbawia właściciela całkowicie władztwa nad nieruchomością. Dlatego stosowanie cen rynkowych właściwych dla najmu lub dzierżawy jest nieuzasadnione. Należy stosować ceny rynkowe za korzystanie z nieruchomości w zakresie służebności, które uwzględniają stopień ingerencji w prawo własności.

Czy zarzuty dotyczące oceny dowodów i ustaleń faktycznych mogą stanowić podstawę skargi kasacyjnej?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy przypomniał, że zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.

Czy zarzut naruszenia przepisów Konstytucji RP może być skutecznie podniesiony w skardze kasacyjnej bez skonkretyzowania postaci naruszenia (wykładnia czy zastosowanie)?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, skuteczne powołanie się na podstawę kasacyjną naruszenia prawa materialnego wymaga skonkretyzowania postaci tego naruszenia.

Uzasadnienie

Skarżąca nie sprecyzowała, czy naruszenia wskazanych przepisów Konstytucji RP upatruje w błędnej ich wykładni, czy też w niewłaściwym zastosowaniu, co uniemożliwia przeprowadzenie merytorycznej oceny tego zarzutu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Oddalenie skargi kasacyjnej

Strona wygrywająca

T. S.A. w K.

Strony

Nazwa	Typ	Rola
Spółdzielnia Pracy Transportowo-Spedycyjna w W.	spółka	powódka
T. S.A. w K.	spółka	pozwana

Przepisy (17)

Główne

k.c. art. 224 § § 2

Kodeks cywilny

Podstawa roszczeń właściciela przeciwko posiadaczowi o wynagrodzenie za bezprawne korzystanie z rzeczy.

k.c. art. 225

Kodeks cywilny

Podstawa roszczeń właściciela przeciwko posiadaczowi o wynagrodzenie za bezprawne korzystanie z rzeczy.

k.c. art. 230

Kodeks cywilny

Stosowanie przepisów o właścicielu do użytkownika wieczystego.

Pomocnicze

k.c. art. 251

Kodeks cywilny

Dotyczy roszczeń właściciela przeciwko samoistnemu posiadaczowi o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy.

k.c. art. 140

Kodeks cywilny

Zakres prawa własności.

k.c. art. 143

Kodeks cywilny

Granice prawa własności.

k.c. art. 6

Kodeks cywilny

Ciężar dowodu.

u.p.z.p. art. 9

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

u.p.z.p. art. 35

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

u.g.n. art. 154 § ust. 2

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 64

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

k.c. art. 405

Kodeks cywilny

Przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu (nie miały zastosowania).

k.c. art. 411

Kodeks cywilny

Przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu (nie miały zastosowania).

k.p.c. art. 398³ § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa skargi kasacyjnej - naruszenie prawa materialnego.

k.p.c. art. 398³ § § 3

Kodeks postępowania cywilnego

Zakaz opierania skargi kasacyjnej na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów.

k.p.c. art. 398¹⁴

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa orzekania przez Sąd Najwyższy.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przepisy art. 224-225 i 230 k.c. stanowią lex specialis w stosunku do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. • Wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości w zakresie służebności powinno uwzględniać stopień ingerencji w prawo własności, a nie stawki czynszu dzierżawnego. • Zarzuty dotyczące oceny dowodów i ustaleń faktycznych nie mogą stanowić podstawy skargi kasacyjnej. • Naruszenie przepisów Konstytucji RP wymaga skonkretyzowania postaci naruszenia.

Odrzucone argumenty

Roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z gruntu powinno być oparte na przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405-411 k.c.). • Wynagrodzenie powinno być ustalone na podstawie stawek rynkowych czynszu dzierżawnego. • Linie energetyczne i słupy ograniczają sposób korzystania z gruntu w szerszym zakresie niż tylko obszar zajęty pod słupy. • Naruszenie przepisów o planowaniu przestrzennym i gospodarce nieruchomościami. • Naruszenie przepisów Konstytucji RP (art. 2 i 64).

Godne uwagi sformułowania

Przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu nie stosuje się wtedy, gdy istnieje inna odpowiednia podstawa prawna przywrócenia naruszonej równowagi interesów właściciela i posiadacza. • Podstawę roszczeń właściciela przeciwko posiadaczowi o wynagrodzenie za bezprawne korzystanie z rzeczy bez stanowią przepisy art. 224-225 i art. 230 k.c., stanowiące lex specialis w stosunku do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. • Posiadanie służebności nie pozbawia właściciela całkowicie władztwa nad nieruchomością obciążoną. • Stosowanie przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości cen rynkowych właściwych dla najmu lub dzierżawy jest nieuzasadnione. • W ramach obiektywnych kryteriów można natomiast zastosować odpowiednie ceny rynkowe za korzystanie z nieruchomości w zakresie służebności, których wysokość nie może pomijać stopnia ingerencji w treść prawa własności, mającej wpływ na zakres korzystania z nieruchomości.

Skład orzekający

Grzegorz Misiurek

przewodniczący-sprawozdawca

Marta Romańska

członek

Maria Szulc

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie wysokości wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości obciążonych służebnościami przesyłu, stosowanie przepisów o roszczeniach uzupełniających (art. 224-225 k.c.) zamiast przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji użytkownika wieczystego i służebności przesyłu, ale zasady dotyczące ustalania wynagrodzenia mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Orzeczenie wyjaśnia kluczowe zasady ustalania wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości obciążonych służebnościami, co jest częstym problemem w praktyce. Pokazuje, dlaczego stawki czynszu dzierżawnego nie zawsze są odpowiednie.

“Jak wycenić bezumowne korzystanie z gruntu pod linie energetyczne? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”

Dane finansowe

WPS: 434 636 PLN

wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z gruntu: 2522,04 PLN

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników