Orzeczenie · 2015-10-06

SK 54/13

Sąd

Trybunał Konstytucyjny

Data

2015-10-06

SAOSinnewolność sumienia i wyznaniaWysokakonstytucyjny

wolność słowawolność religiiwolność sumieniaKodeks karnyobraza uczuć religijnychznieważenieprzedmiot czci religijnejTrybunał Konstytucyjnykonstytucyjnośćwolność wypowiedzi

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Skarga konstytucyjna Doroty Rabczewskiej dotyczyła zgodności art. 196 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżąca kwestionowała przepis w zakresie, w jakim penalizuje obrazę uczuć religijnych innych osób przez publiczne znieważenie przedmiotu czci religijnej, zarzucając naruszenie wolności sumienia (art. 53 ust. 1 w zw. z art. 54 ust. 1 Konstytucji), wolności wyrażania poglądów w sposób nieproporcjonalny (art. 54 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji), nierówne traktowanie osób wierzących i niewierzących (art. 25 ust. 2 w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji) oraz brak określoności i pewności przepisów prawa karnego (art. 42 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji). Trybunał Konstytucyjny, po rozpoznaniu skargi, postanowił umorzyć postępowanie w zakresie dotyczącym znieważenia miejsca przeznaczonego do wykonywania obrzędów religijnych oraz kar innych niż grzywna, uznając, że nie stanowiły one podstawy ostatecznych orzeczeń w sprawie skarżącej. W pozostałym zakresie Trybunał uznał, że art. 196 k.k. w zakresie, w jakim penalizuje obrazę uczuć religijnych innych osób przez publiczne znieważenie przedmiotu czci religijnej, podlegającą karze grzywny, jest zgodny z art. 42 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji (zasada określoności prawa karnego), nie jest niezgodny z art. 53 ust. 1 w zw. z art. 54 ust. 1 Konstytucji (wolność sumienia i religii) oraz jest zgodny z art. 54 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji (wolność wyrażania poglądów i proporcjonalność ograniczeń). Trybunał podkreślił, że przepis ten nie narusza istoty wolności słowa, ponieważ penalizuje jedynie zachowania obiektywnie znieważające, a nie krytykę czy negatywne opinie.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Interpretacja zgodności przepisu penalizującego obrazę uczuć religijnych z Konstytucją, granice wolności słowa i religii, zasada określoności prawa karnego.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy konkretnego przepisu Kodeksu karnego i jego zgodności z Konstytucją w kontekście konkretnej sprawy.

Zagadnienia prawne (4)

Czy art. 196 Kodeksu karnego, penalizujący obrazę uczuć religijnych przez publiczne znieważenie przedmiotu czci religijnej, jest zgodny z Konstytucją RP, w szczególności z przepisami dotyczącymi wolności sumienia i religii, wolności wyrażania poglądów oraz zasady określoności prawa karnego?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, art. 196 Kodeksu karnego w zakresie, w jakim penalizuje obrazę uczuć religijnych innych osób przez publiczne znieważenie przedmiotu czci religijnej, podlegającą karze grzywny, jest zgodny z Konstytucją RP.

Uzasadnienie

Trybunał uznał, że przepis ten nie narusza zasady określoności prawa karnego, ponieważ pojęcia 'obraza uczuć religijnych' i 'przedmiot czci religijnej' są wystarczająco doprecyzowane w orzecznictwie i doktrynie. Nie narusza również wolności słowa, gdyż penalizuje jedynie zachowania obiektywnie znieważające, a nie krytykę. Nie narusza także wolności sumienia i religii, ponieważ chroni uczucia religijne osób wierzących, co jest zgodne z celem przepisu.

Czy art. 196 Kodeksu karnego narusza zasadę nullum crimen sine lege certa (określoności przepisów prawa karnego)?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, art. 196 k.k. nie narusza zasady określoności przepisów prawa karnego.

Uzasadnienie

Trybunał stwierdził, że choć użyte w przepisie zwroty są niedookreślone, ich znaczenie jest wystarczająco doprecyzowane przez orzecznictwo i doktrynę, a także przez kontekst normatywny i język potoczny. Nieostrość ta nie osiąga stopnia uzasadniającego stwierdzenie niekonstytucyjności.

Czy art. 196 Kodeksu karnego narusza wolność wyrażania poglądów w sposób nieproporcjonalny?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, art. 196 k.k. nie narusza wolności wyrażania poglądów w sposób nieproporcjonalny.

Uzasadnienie

Trybunał uznał, że przepis ten stanowi ograniczenie wolności słowa, ale jest ono proporcjonalne i konieczne dla ochrony praw i wolności innych osób. Penalizuje jedynie zachowania obiektywnie znieważające, a nie krytykę czy negatywne opinie, i nie narusza istoty wolności wypowiedzi.

Czy art. 196 Kodeksu karnego narusza zasadę równości i bezstronności władz publicznych poprzez ochronę uczuć religijnych, a nie przekonań światopoglądowych osób niewierzących?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, art. 196 k.k. nie narusza zasady równości i bezstronności władz publicznych w tym zakresie.

Uzasadnienie

Trybunał uznał, że przepis ten chroni uczucia religijne, a nie światopogląd niereligijny, ponieważ jego przedmiotem są wyłącznie uczucia religijne, które z natury dotyczą osób wierzących. Nie oznacza to jednak braku ochrony dla osób niewierzących, gdyż inne przepisy Kodeksu karnego penalizują dyskryminację i mowę nienawiści.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Art. 196 k.k. jest zgodny z Konstytucją w zaskarżonym zakresie, postępowanie umorzone w pozostałym zakresie.

Strona wygrywająca

Trybunał Konstytucyjny (orzekł zgodność przepisu z Konstytucją)

Strony

Nazwa	Typ	Rola
Dorota Rabczewska	osoba_fizyczna	skarżąca
Sejm	organ_państwowy	uczestnik postępowania
Prokurator Generalny	organ_państwowy	uczestnik postępowania
Ryszard N.	osoba_fizyczna	pokrzywdzony
Stanisław K.	osoba_fizyczna	pokrzywdzony

Przepisy (11)

Główne

k.k. art. 196

Kodeks karny

Penalizuje obrazę uczuć religijnych innych osób przez publiczne znieważenie przedmiotu czci religijnej lub miejsca przeznaczonego do publicznego wykonywania obrzędów religijnych.

Pomocnicze

Konstytucja art. 53 § 1