IX P 362/20
Podsumowanie
Sąd zasądził na rzecz byłej funkcjonariuszki celnej odprawę w związku z przekształceniem stosunku służby w stosunek pracy, uznając wygaśnięcie służby za równoznaczne ze zwolnieniem.
Powódka, była funkcjonariuszka celna, dochodziła zasądzenia odprawy za zwolnienie ze służby w związku z reorganizacją Krajowej Administracji Skarbowej i przekształceniem jej stosunku służby w umowę o pracę. Pozwany Skarb Państwa twierdził, że nie doszło do zwolnienia, a jedynie do przekształcenia, co nie rodzi prawa do odprawy. Sąd, opierając się na orzecznictwie Sądu Najwyższego, uznał, że wygaśnięcie stosunku służby w wyniku przyjęcia propozycji zatrudnienia na podstawie umowy o pracę jest równoznaczne ze zwolnieniem i skutkuje prawem do odprawy na podstawie art. 250 ust. 4 ustawy o KAS.
Powódka G. B. pozwała Skarb Państwa – Dyrektora I. Administracji Skarbowej w S. o zasądzenie odprawy w kwocie 36 975,36 zł z odsetkami, argumentując, że w związku z wejściem w życie ustawy o KAS i reorganizacją jednostki, jej stosunek służby stałej w Służbie Celnej przekształcił się w stosunek pracy na podstawie umowy o pracę, co powinno skutkować wypłatą odprawy przewidzianej w art. 250 ust. 1 ustawy o KAS. Pozwany wnosił o oddalenie powództwa, twierdząc, że nie doszło do definitywnego zwolnienia ze służby, a jedynie do jej przekształcenia, co nie rodzi prawa do odprawy. Sąd ustalił, że powódka była funkcjonariuszem celnym, a od 1 marca 2017 r. funkcjonariuszem służby celno-skarbowej. W dniu 25 maja 2017 r. otrzymała propozycję zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, którą przyjęła 6 czerwca 2017 r., jednocześnie składając oświadczenie, że czyni to pod przymusem sytuacji osobistej i będzie dążyć do odzyskania statusu funkcjonariusza. W tym samym dniu stosunek służby powódki wygasł, a od następnego dnia stała się pracownikiem. Sąd, odwołując się do uchwały Sądu Najwyższego z 19 lutego 2020 r. (sygn. III PZP 7/19), uznał, że wygaśnięcie stosunku służbowego w wyniku przyjęcia propozycji zatrudnienia na podstawie umowy o pracę jest równoznaczne ze zwolnieniem ze służby. Sąd podkreślił, że choć ustawodawca nie może zadekretować zmiany stosunku służbowego w stosunek pracy, to zawarcie umowy o pracę stanowi kauzę zakończenia stosunku służbowego. W związku z tym, powódce przysługuje odprawa na podstawie art. 250 ust. 4 ustawy o KAS. Sąd częściowo uwzględnił powództwo, zasądzając kwotę 33 566,70 zł, która nie została zakwestionowana przez powódkę w kwestii wysokości, oddalając powództwo w pozostałej części. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania nastąpiło na zasadach ogólnych, uznając powódkę za wygrywającą proces w całości.
Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.
SprawdźZagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, wygaśnięcie stosunku służby w wyniku przyjęcia propozycji zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, w kontekście reorganizacji KAS, jest traktowane jako zwolnienie ze służby, co skutkuje prawem do odprawy.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na orzecznictwie Sądu Najwyższego, który uznał, że choć ustawodawca nie może zadekretować zmiany stosunku służbowego w stosunek pracy, to zawarcie umowy o pracę stanowi kauzę zakończenia stosunku służbowego. Taka sytuacja jest równoznaczna ze zwolnieniem ze służby i uprawnia do odprawy na podstawie art. 250 ust. 4 ustawy o KAS.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
częściowe uwzględnienie powództwa
Strona wygrywająca
G. B.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| G. B. | osoba_fizyczna | powódka |
| Skarb Państwa - Dyrektor I. Administracji Skarbowej w S. | organ_państwowy | pozwany |
Przepisy (22)
Główne
ustawa o KAS art. 250 § 4
Ustawa o Krajowej Administracji Skarbowej
Podstawa prawna roszczenia o odprawę dla funkcjonariusza służby stałej zwolnionego ze służby w związku ze zniesieniem lub reorganizacją jednostki organizacyjnej KAS.
Pomocnicze
ustawa o KAS art. 250 § 1
Ustawa o Krajowej Administracji Skarbowej
Dotyczy odprawy dla funkcjonariusza zwolnionego ze służby w związku ze zniesieniem lub reorganizacją jednostki organizacyjnej KAS.
ustawa o KAS art. 171 § 1
Ustawa o Krajowej Administracji Skarbowej
Dotyczy przekształcenia stosunku służby w stosunek pracy na podstawie umowy o pracę.
ustawa o KAS art. 170 § 1
Ustawa o Krajowej Administracji Skarbowej
Przewiduje wygaśnięcie stosunku służbowego w przypadku nieprzyjęcia propozycji zatrudnienia pracowniczego.
ustawa o KAS art. 170 § 3
Ustawa o Krajowej Administracji Skarbowej
Traktuje wygaśnięcie stosunku służbowego jako zwolnienie ze służby.
k.p.c. art. 67 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje reprezentowanie Skarbu Państwa przez organ państwowej jednostki organizacyjnej.
k.p.c. art. 3
Kodeks postępowania cywilnego
Definicja pracodawcy w rozumieniu Kodeksu pracy.
k.p.c. art. 460 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przyznanie atrybutu pracodawcy i strony w postępowaniu przed sądem pracy.
pwKAS art. 206 § 4
Ustawa o Krajowej Administracji Skarbowej
Przejęcie praw i obowiązków stron w postępowaniach sądowych przez dyrektora izby administracji skarbowej.
ustawa o KAS art. 11 § 1
Ustawa o Krajowej Administracji Skarbowej
Definicja organu KAS jako dyrektora izby administracji skarbowej.
ustawa o KAS art. 24
Ustawa o Krajowej Administracji Skarbowej
Określa kompetencje dyrektora izby administracji skarbowej.
ustawa o KAS art. 25 § 2
Ustawa o Krajowej Administracji Skarbowej
Izba administracji skarbowej jako aparat pomocniczy dyrektora.
SłużbaCelnaU art. 24 § 1
Ustawa o Służbie Celnej
Definicja urzędu w rozumieniu ustawy o Służbie Celnej.
SłużbaCelnaU art. 22
Ustawa o Służbie Celnej
Definicja jednostek organizacyjnych Służby Celnej.
ustawa z dnia 13 marca 2013 r. art. 8
Ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników
Dotyczy odprawy pieniężnej dla pracowników w przypadku zwolnień z przyczyn niedotyczących pracownika.
k.c. art. 506
Kodeks cywilny
Dotyczy odnowienia zobowiązania.
k.p. art. 11
Kodeks pracy
Zasada swobody nawiązania stosunku pracy.
k.p. art. 23 § 1
Kodeks pracy
Dotyczy przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę.
k.p.c. art. 98 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada obciążenia kosztami procesu strony przegrywającej.
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada wzajemnego zniesienia lub stosunkowego podziału kosztów.
pwKAS art. 159 § 3
Ustawa z dnia 16 listopada 2016 r. przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej
Określa utratę mocy ustawy o Służbie Celnej.
pwKAS art. 170 § 4
Ustawa z dnia 16 listopada 2016 r. przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej
Dotyczy świadczeń przysługujących pracownikom i funkcjonariuszom w związku z likwidacją urzędu albo zniesieniem jednostki organizacyjnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wygaśnięcie stosunku służby w wyniku przyjęcia propozycji zatrudnienia na podstawie umowy o pracę jest równoznaczne ze zwolnieniem ze służby. Funkcjonariuszowi, którego stosunek służby wygasł w związku z reorganizacją KAS i przekształceniem w stosunek pracy, przysługuje odprawa na podstawie art. 250 ust. 4 ustawy o KAS. Skarb Państwa reprezentowany przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej jest właściwym pozwanym w sprawie.
Odrzucone argumenty
Nie doszło do definitywnego zwolnienia ze służby, a jedynie do jej przekształcenia, co nie rodzi prawa do odprawy. Brak podstawy prawnej do żądania odprawy, w szczególności z uwagi na uchylenie ustawy o Służbie Celnej i brak przepisów intertemporalnych.
Godne uwagi sformułowania
wygaśnięcie stosunku służbowego funkcjonariusza traktuje się jak zwolnienie ze służby nie jest to "przekształcenie", w którym nowy stosunek pracy zastępuje poprzedni, lecz sytuacja, w której poprzedni stosunek służby ulega zakończeniu i strony zawierają nowy (odrębny) stosunek prawny (stosunek pracy) zawarcie umowy o pracę stanowi też kauzę zakończenia stosunku służbowego ustanie w takiej sytuacji stosunku służbowego, wynikające w istocie z uzgodnienia, że funkcjonariusz będzie zatrudniony jako pracownik, uzasadnia stwierdzenie, że dochodzi w istocie do zwolnienia z dotychczasowej służby
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia zwolnienia ze służby w kontekście reformy KAS i prawa do odprawy dla funkcjonariuszy, którzy przyjęli propozycję zatrudnienia na podstawie umowy o pracę."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji reorganizacji KAS i przekształcenia stosunku służby w stosunek pracy na podstawie przepisów z 2016 r. i późniejszych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii prawnej związanej z reformą administracji publicznej i prawami pracowników, z silnym odniesieniem do orzecznictwa Sądu Najwyższego.
“Czy przekształcenie służby w umowę o pracę to zwolnienie? Sąd Najwyższy wyjaśnia prawo do odprawy dla byłych funkcjonariuszy KAS.”
Dane finansowe
WPS: 36 975,36 PLN
odprawa: 33 566,7 PLN
Sektor
administracja publiczna
Masz pytanie dotyczące tej sprawy?
Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Sygn. akt IX P 362/20 UZASADNIENIE Powódka G. B. w pozwie skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi I. Administracji Skarbowej w S. wniosła o zasądzenie odprawy za zwolnienie ze służby w związku z reorganizacją jednostki organizacyjnej Krajowej Administracji Skarbowej w kwocie 36 975,36 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 6 czerwca 2017 r., a także o zwrot kosztów procesu. W uzasadnieniu pozwu podała, że do dnia 1 marca 2017 r. pełniła służbę stałą w Służbie Celnej, zaś w wyżej wymienionej dacie - z uwagi na wejście w życie ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 505 dalej powoływana jako „ustawa o KAS”) oraz ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2016 r., poz. 1948 dalej powoływana jako (...) ) - stała się funkcjonariuszem (...) Skarbowej. W związku z reorganizacją jednostki organizacyjnej KAS ją zatrudniającej otrzymała propozycję dalszego zatrudnienia w strukturach KAS na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, co wiązało się z rozwiązaniem dotychczasowego stosunku służbowego. Zaakceptowała propozycję, co skutkowało przekształceniem służby w stosunek pracy. W ocenie powódki, w związku ze zwolnieniem ze służby, pozwana winna niezwłocznie wypłacić odprawę, o której mowa w art. 250 ust. 1 ustawy o KAS. Pozwany w odpowiedzi na pozew domagał się oddalenia powództwa w całości oraz zasądzenia kosztów procesu. Argumentując swoje stanowisko podniósł, że nie doszło do zakończenia okresu służby w sposób skutkujący jego definitywnym wygaśnięciem, lecz do jego przekształcenia w stosunek pracy. Powyższe, zdaniem pozwanego, nie było równoznaczne ze zwolnieniem ze służby, a tym samym nie stanowiło podstawy do wydania świadectwa służby i wypłaty odprawy. W stosunku do powódki nie zaistniała żadna z ustawowych przesłanek warunkujących wydanie świadectwa służby, a tym samym brak jest podstawy prawnej do żądania takiego dokumentu. Nadto, z uwagi na brak przesłanki zwolnienia ze służby, nie przysługuje im odprawa określona w art. 250 ust. 4 ustawy KAS. Charakter prawny tej odprawy wskazuje bowiem, że jest ona należna w sytuacji definitywnego zakończenia zatrudnienia, co w sytuacji powódki nie miało miejsca. Jego zdaniem nie można zastosować w sprawie art. 250 ust. 4 ustawy KAS z uwagi na brzmienie przepisów przejściowych zawartych w pwKAS. Nadto pozwany zakwestionował sposób wyliczenia odprawy, wskazując prawidłową kwotę – 33 566,70 zł i przedkładając własne wyliczenie. Powódka – zobowiązana do ustosunkowania się do wyliczenia wysokości odprawy zawartego w odpowiedzi na pozew – nie zakwestionowała go. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powódka była funkcjonariuszem celnym, pełniącym służbę ostatnio w Izbie Celnej w S. . Od dnia 1 marca 2017 r. pełniła służbę w Izbie Administracji Skarbowej w S. , jako funkcjonariusz służby celno-skarbowej. W dniu 25 maja 2017 r. Dyrektor I. Administracji Skarbowej w S. przedstawił jej propozycję określającą warunki zatrudnienia w ramach korpusu służby cywilnej w Izbie Administracji Skarbowej w S. . Wedle propozycji miała zostać zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Proponowane warunki, po ich przyjęciu, miały obowiązywać nie wcześniej niż od 1 czerwca 2017 r. G. B. pouczono, że w terminie 14 dni od otrzymania propozycji powinna złożyć pisemne oświadczenie o przyjęciu, albo odmowie przyjęcia propozycji. Niezłożenie oświadczenia w tym terminie miało być równoznaczne z odmową jej przyjęcia. Dalszym skutkiem odmowy miało być wygaśnięcie stosunku służby po upływie trzech miesięcy, licząc od miesiąca następującego po miesiącu, w którym złożono oświadczenie o odmowie, lub upłynął termin do jego złożenia. Powódka 6 czerwca 2017 r. wyraziła zgodę na zaproponowane warunki zatrudnienia. Jednocześnie złożyła pismo informujące, że do przyjęcia propozycji zmusiła ją jej sytuacja osobista, lecz będzie zmierzała do odzyskania statusu funkcjonariusza celnego na drodze prawnej. W tym dniu stosunek służby powódki wygasł. Od następnego dnia stała się pracownikiem I. Administracji Skarbowej w S. . Niesporne, a nadto: propozycja warunków zatrudnienia z 22 maja 2017 r. – k. 6, oświadczenie o przyjęciu warunków z 6 czerwca 2017 r. – k. 7, pismo powódki z 6 czerwca 2017 r. – k. 8. Sąd zważył, co następuje: Stan faktyczny sprawy pozostawał w istocie bezsporny i ustalony został na podstawie dowodów z dokumentów przedstawionych przez strony. W pierwszej kolejności należało określić oznaczenie strony pozwanej – legitymację bierną. W przypadku powództwa wytoczonego przez funkcjonariusza służby celno-skarbowej po stronie pozwanej powinien występować Skarb Państwa reprezentowany – zgodnie z art. 67 § 2 k.p.c. – przez organ państwowej jednostki organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie. Takie właśnie stanowisko wynika wprost z uchwały Sądu Najwyższego z 19 lutego 2020 r., sygn. III PZP 7/19, w której orzeczono, że obowiązek wydania świadectwa służby byłemu funkcjonariuszowi celnemu obciąża Skarb Państwa reprezentowany przez właściwą Izbę Administracji Skarbowej. Najpełniej jednak Sąd ten odniósł się do omawianej kwestii w wyroku z 9 maja 2019 r., sygn. I PK 245/17. Dokonał on rozróżnienia między podmiotami, które są stronami stosunku służby i podmiotami, które mogą być stronami postępowań sądowych. Strona administracyjnego stosunku służbowego może być równocześnie stroną w procesie przed sądem pracy, gdy przepis szczególny przyzna jej taką kompetencję. Sąd Najwyższy zaznaczył, że „funkcjonariusz służby celnej nie był pracownikiem w rozumieniu Kodeksu pracy . Przekazanie przez ustawodawcę niektórych spraw celników do kognicji sądów pracy, nawet w drodze analogii nie może uzasadniać tezy, że organ administracyjny może być stroną przed sądem pracy, gdyż zgodnie z art. 3 k.p. pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, jeżeli zatrudnia pracowników. Atrybut pracodawcy i strony w postępowaniu przed sądem pracy w myśl art. 460 § 1 k.p.c. został przyznany jednostce organizacyjnej zatrudniającej pracownika, a nie - kierownikowi takiej jednostki. Przejęcie spraw, o których mowa w art. 184 ust. 2 pwKAS, przez organy KAS nie oznacza, że organy te nabyły status strony w postępowaniu przed sądami pracy.” Wedle treści art. 206 ust. 4 pwKAS, stanowiącego, że w postępowaniach sądowych w sprawach innych niż określone w ust. 3 (sprawy związane z wydawaniem interpretacji indywidualnych), w których stroną jest lub mógłby być na podstawie przepisów dotychczasowych dyrektor izby skarbowej lub dyrektor izby celnej, prawa i obowiązki strony przejmuje właściwy dyrektor izby administracji skarbowej, jeżeli odrębne przepisy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 11 ust. 1 pkt 4 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej organem KAS jest dyrektor izby administracji skarbowej. Jego kompetencje określone w art. 24 i 25 ustawy nakazują oznaczyć go, jako organ, z którego działalnością wiążą się roszczenia powodów. To dyrektor izby administracji skarbowej jest organem tej administracji, a izba administracji skarbowej stanowi jedynie jego aparat pomocniczy (art. 25 ust. 2). Skoro art. 67 § k.p.c. nakazuje reprezentowanie Skarbu Państwa przez właściwy organ, a nie przez samą państwową jednostkę organizacyjną, to należało uznać, że powódka prawidłowo wskazała (k. 19) na Dyrektora I. Administracji Skarbowej w S. , jako organ właściwy do reprezentowania Skarbu Państwa. Strona pozwana swój wniosek o oddalenie powództwa w tym zakresie uzasadniała w pierwszym rzędzie brakiem zwolnienia ze służby, wskazując na przekształcenie stosunku służby w stosunek pracy. Nad kwestią przekształcenia stosunku służby w stosunek pracy na podstawie art. 171 ust. 1 pwKAS pochylił się Sąd Najwyższy we wspomnianej już uchwale z dnia 19 lutego 2020 r., sygn. III PZP 7/19. Oceniając owe przekształcenie Sąd ten wskazał, że „nie jest to sytuacja taka, jak w zwykłym przekształceniu na podstawie art. 174 ust. 1 ustawy o KAS, gdyż wówczas stosunek służbowy funkcjonariusza, który odmówił przyjęcia propozycji pracy na podstawie umowy o pracę nie ulega zmianie (art. 174 ust. 9 ustawy o KAS; a poprzednio art. 98 ust. 9 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej - Dz.U. z 2016 r. poz. 1799). W regulacji z art. 171 ust. 1 pwKAS sytuacja jest inna. Uwarunkowana jest przede wszystkim przyjętymi przez ustawodawcę zmianami w administracji celno-skarbowej na podstawie ustaw przyjętych w 2016 r., które objęły całą służbę celną. Funkcjonariusz, któremu przedstawiono propozycję zatrudnienia i który jej nie przyjął nie pozostawał dalej w służbie. Wygasał wówczas jego stosunek służbowy (art. 170 ust. 1 pwKAS). Wygaśnięcie stosunku służbowego funkcjonariusza traktuje się jak zwolnienie ze służby (art. 170 ust. 3 tej ustawy). Regulacja określa zatem rozwiązania dla dwóch sytuacji. Pierwsza to propozycja zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, a druga to wygaśnięcie stosunku służbowego w przypadku jej nieprzyjęcia. Warunkiem pierwszej jest wola (zgoda) funkcjonariusza na pracownicze zatrudnienie. Natomiast druga, czyli wygaśnięcie stosunku służbowego, następuje z mocy prawa (ex lege), gdy funkcjonariusz nie przyjmie propozycji zatrudnienia albo nie złoży oświadczenia w wyznaczonym terminie (art. 170 ust. 1 i 2 pwKAS). Oznacza to, że funkcjonariusz ma zasadniczo wpływ tylko na powstanie nowego zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. Nie ma natomiast wpływu na ustanie stosunku służbowego, który wygasa, gdy odmówi przyjęcia propozycji zatrudnienia pracowniczego. Uprawnione jest zatem stwierdzenie, że stosunek służbowy nie istnieje dalej, gdy funkcjonariusz przyjmuje propozycję pracowniczego zatrudnienia. W aspekcie dalszego zatrudnienia funkcjonariusz może zatem decydować tylko o nawiązaniu stosunku pracy. Jeśli innej oferty dla niego nie było, to stosunek służbowy ulegał zakończeniu. Taki jest skutek regulacji opartej na wskazanej alternatywie wyboru umowy o pracę bądź wygaśnięcia stosunku służbowego.” W cytowanym orzeczeniu Sąd Najwyższy zauważył też, że „prawodawca nie może zadekretować mocą ustawy zmiany stosunku służbowego w stosunek pracy. Sprzeciwia się temu zasada swobody nawiązania stosunku pracy oparta na wolnej woli zatrudnianego ( art. 11 k.p. ) Administracja celno-skarbowa nie może dowolnie przekształcić stosunku służbowego funkcjonariusza, gdyż zmiana stosunku służby to materia ściśle określona w pragmatyce służbowej (ustawie). Analiza ta nie jest też sprzeczna z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 lipca 2019 r., sygn. I OPS 1/19. Aby stwierdzić ustanie stosunku służbowego nie jest konieczne wydanie decyzji o zwolnieniu ze służby, gdy dochodzi do tak ujętego przekształcenia stosunku służby w stosunek pracy („ucywilnienia”). Stosunek pracy powstaje z woli stron i jest to warunek zakończenia (ustania) stosunku służbowego. Zawarcie umowy o pracę stanowi też kauzę zakończenia stosunku służbowego. Brak decyzji organu nie oznacza, że nie ustaje stosunek służbowy funkcjonariusza, który przyjął ofertę zatrudnienia.” Sąd Najwyższy zauważył też to, o czym była mowa we wcześniejszej części uzasadnienia, a mianowicie, iż „należy odróżnić stosunek pracy, który jest stosunkiem prawa prywatnego (cywilnego) i administracyjnoprawny stosunek służby funkcjonariusza służby celno-skarbowej. Kierowana do funkcjonariusza propozycja zatrudnienia pracowniczego jest działaniem w sferze prawa cywilnego (pracy). Można przyjąć, że zawierając umowę o pracę strony stosunku służbowego jednocześnie przyjmują, iż ulega zakończeniu dotychczasowy administracyjnoprawny stosunek służbowy funkcjonariusza służby celno-skarbowej. Nie jest to jednak „przekształcenie”, w którym nowy stosunek pracy zastępuje poprzedni, czyli przykładowo jak w odnowieniu z art. 506 k.c. , lecz sytuacja, w której poprzedni stosunek służby ulega zakończeniu i strony zawierają nowy (odrębny) stosunek prawny (stosunek pracy). Ta zmiana ma u podstaw ukształtowaną ustawą alternatywę, w której istnieje wybór między przyjęciem propozycji zatrudnienia na podstawie umowy o pracę a wygaśnięciem stosunku służbowego (pkt 1). Wybór zatrudnienia pracowniczego nie oznacza zatem, że stosunek służbowy nie kończy się. Ustanie w takiej sytuacji stosunku służbowego, wynikające w istocie z uzgodnienia, że funkcjonariusz będzie zatrudniony jako pracownik, uzasadnia stwierdzenie, że dochodzi w istocie do zwolnienia z dotychczasowej służby. Stosunek służby w sytuacji z art. 171 ust. 1 pkt 2 (pwKAS) uległ zakończeniu i jest to okres zamknięty. Zatrudnienie pracownicze jest nowym okresem, do którego zalicza się okres poprzedniej służby. Tak ukształtowana ciągłość służby i pracy nie oznacza, że nie ustał stosunek służbowy. Decyduje bowiem zasadnicza odrębność stosunku służbowego i stosunku pracy. Sytuacja przekształcenia stosunku służby w stosunek pracy z art. 171 ust. 1 pkt 2 pwKAS różni się też od zmiany podmiotowej po stronie pracodawcy w pracowniczym zatrudnieniu, uregulowanej w art. 23 1 k.p. Wówczas zmiana pracodawcy może nastąpić nawet bez woli i wiedzy pracownika, przy czym nie zmienia się treść stosunku pracy. Inna jest sytuacja w przekształceniu z art. 171 ust. 1 pkt 2 pwKAS, gdyż dotychczasowy stosunek służbowy ustaje i powstaje nowy stosunek pracy. Pracodawcą w rozumieniu prawa pracy nie jest już Skarb Państwa. Zmienia się zasadniczo zakres podporządkowania, treść praw i obowiązków pracownika w relacji do poprzedniego podporządkowania w służbie oraz do praw i obowiązków funkcjonariusza” Zatem nawiązanie nowego stosunku pracy oznacza jednocześnie ustanie stosunku służby. Na gruncie tej konstatacji powstaje pytanie, czy funkcjonariusz nabywa prawo do odprawy z tytułu zwolnienia ze służby i na jakiej podstawie prawnej. Istotnej podpowiedzi udzielił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z 23 stycznia 2019 r. (III PZP 5/18), potwierdzonej następnie wyrokiem z 22 stycznia 2020 r. (I PK 217/18). Oba orzeczenia dotyczą co prawda odprawy pracownika służby cywilnej, ale ich uzasadnienie wskazuje w istocie na podstawę prawną dla funkcjonariusza służby celno-skarbowej. Sąd Najwyższy dokonał wykładni art. 170 ust. 4 pwKAS wskazując, że przepis ten przewiduje, że w przypadku, o którym mowa w ust. 1 (który przewiduje wygaśnięcie stosunków pracy oraz stosunków służbowych w wyniku nieotrzymania pisemnej propozycji określającej nowe warunki zatrudnienia albo pełnienia służby albo też złożenia przez pracownika czy też funkcjonariusza oświadczenia o odmowie przyjęcia propozycji zatrudnienia albo pełnienia służby), pracownikom oraz funkcjonariuszom przysługują świadczenia należne odpowiednio w związku z likwidacją urzędu albo zniesieniem jednostki organizacyjnej w rozumieniu ustawy uchylanej w art. 159 pkt 3 (chodzi tu o ustawę z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej ). Pozornie wykładnia językowa przytoczonego przepisu może wydawać się jasna; przepis ten bowiem reguluje szczególne uprawnienia osób zatrudnionych w jednostkach Krajowej Administracji Skarbowej, zarówno na podstawie stosunku pracy, jak i stosunku służbowego, w sytuacji, gdy stosunki te wygasną z uwagi na okoliczności wskazane w art. 170 ust. 1 (...) . Jednak bliższa analiza treści omawianego przepisu, jak również zastosowanie (zgodnie z derywacyjną koncepcją wykładni przepisów prawa) także pozajęzykowych metod interpretacji prowadzi do wniosku, że treść normy prawnej wynikającej z tego przepisu nie jest już tak oczywista. W szczególności nie jest jasne, jak należy rozumieć pojęcie „świadczeń” (użyte w liczbie mnogiej), jak również pojęcie „odpowiednio” zastosowane w treści przepisu. W ocenie Sądu Najwyższego w odniesieniu do sformułowania „w rozumieniu ustawy uchylanej w art. 159 pkt 3” należy przyjąć, że dotyczy ono pojęć: „urząd” i „jednostka organizacyjna”. Taka konstatacja wynika z faktu, że sfomułowanie „w rozumieniu” używane jest w aktach prawnych na ogół w odniesieniu do definicji legalnych, a ustawa o Służbie Celnej zawierała stosowne definicje wspomnianych pojęć. Zgodnie z art. 24 ust. 1 SłużbaCelnaU urzędem w rozumieniu rozdziałów 2, 7-12 i 14 tej ustawy była izba celna wraz z podległymi urzędami celnymi, natomiast jednostkami organizacyjnymi Służby Celnej były, zgodnie z art. 22 SłużbaCelnaU, komórki organizacyjne w urzędzie obsługującym ministra; izby celne oraz urzędy celne wraz z podległymi oddziałami celnymi. Z kolei użycie słowa „świadczenia” w liczbie mnogiej wskazuje, że ustawodawca miał na myśli różne świadczenia, dla różnych grup uprawnionych. Potwierdza to dodatkowo wskazanie odrębnie na pracowników oraz funkcjonariuszy, jak również podkreślenie, że należne im w związku z likwidacją urzędu albo zniesieniem jednostki organizacyjnej świadczenia przysługują „odpowiednio”. W ocenie Sądu Najwyższego słowo „odpowiednio” zostało w niniejszym przepisie użyte w dwojakim znaczeniu. Po pierwsze, wyraz ten jest elementem alternatywy rozłącznej dotyczącej przyznania świadczeń należnych w związku z likwidacją urzędu albo zniesieniem jednostki organizacyjnej. Użycie słowa „odpowiednio” w tym znaczeniu nie zmienia sensu użytej alternatywy, jednak wskazuje wyraźnie, że ustawodawca miał na myśli odrębne świadczenia, które stanowią element odrębnego statusu funkcjonariuszy i pracowników, których sytuacja prawna jest różna, o czym będzie jeszcze mowa w dalszej części niniejszego uzasadnienia. Po drugie, użycie słowa „odpowiednio” wskazuje, że ustawodawca miał na myśli odpowiednie stosowanie jakichś norm prawnych przyznających odpowiednie świadczenia. Należy przy tym zauważyć, że zgodnie z art. 159 pkt 3 w związku z art. 260 pwKAS, ustawa o Służbie Celnej utraciła moc z dniem 28 lutego 2017 r. przy czym ustawa przepisy wprowadzające KAS nie zawiera żadnego przepisu, który pozwalałby dalej stosować przepisy ustawy o Służbie Celnej dotyczące świadczeń należnych z tytułu likwidacji urzędu albo zniesienia jednostki organizacyjnej, jak bowiem wskazano sformułowanie „w rozumieniu ustawy uchylanej w art. 159 pkt 3” dotyczy jedynie stosowania definicji legalnych zawartych w ustawie o Służbie Celnej, nie zaś przepisów stanowiących materialną podstawę przyznania wskazanych świadczeń. W tej sytuacji błędem jest wyprowadzanie prawa do świadczeń z ustawy, która została uchylona, bez wyraźnego przepisu intertemporalnego, który przewidywałby dalsze stosowanie przepisów ustawy uchylonej. W takiej sytuacji, przepisów regulujących świadczenia należne pracownikom w związku z likwidacją urzędu oraz funkcjonariuszom w związku ze zniesieniem jednostki organizacyjnej należy poszukiwać w ustawie z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej . Zgodnie z art. 250 ust. 4 ustawy o KAS, powtarzającym zasadniczo treść art. 163 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej, funkcjonariuszowi służby stałej, zwolnionemu ze służby w związku ze zniesieniem lub reorganizacją jednostki organizacyjnej KAS, przysługuje odprawa na zasadach i w wysokości określonych w art. 250 ust. 1 - 3 ustawy o KAS. Przepis ten odnosi się (podobnie jak pierwotny przepis ustawy o Służbie Celnej) jedynie do funkcjonariuszy. Tak wyprowadzoną wykładnię Sąd przyjmuje za własną. Podstawy prawnej roszczenia o odprawę nie może stanowić art. 170 ust. 4 pwKAS, który dotyczy różnych świadczeń przysługujących różnym grupom i w istocie odsyła do stosowania innych przepisów, dotyczących poszczególnych uprawnień. Zatem wobec braku możliwości stosowania uchylonej ustawy o Służbie Celnej, takim przepisem będzie obowiązujący już 31 maja 2017 r. przepis art. 250 ust. 4 ustawy o KAS. Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z 19 lutego 2020 r. (III PZP 7/19) stosunek służby w związku z przyjęciem propozycji zawarcia umowy o pracę wygasa, co w istocie oznacza zwolnienie ze służby. Niewątpliwie przyczyną tego wygaśnięcia jest reorganizacja wszystkich jednostek organizacyjnych KAS, będąca wynikiem reformy administracji celno-skarbowej. Powinno to prowadzić do nabycia przez funkcjonariusza zwolnionego ze służby i przeniesionemu do stosunku pracy – prawa do odprawy związanej z utratą statusu funkcjonariusza. Zarówno funkcjonariusz, który nie otrzymał propozycji zatrudnienia lub odmówił jej przyjęcia, jak i funkcjonariusz „ucywilniony” znajdują się w podobnej sytuacji: ich stosunki służbowe wygasły i utracili status członka służby celno-skarbowej, nie mogą skorzystać ze szczególnej ochrony stosunku służby (art. 179-181 ustawy o KAS), są pozbawieni dostępu do ścieżki awansowej (art. 197 ustawy o KAS), szczególnej ochrony prawnej (art. 210 ustawy o KAS), dodatkowego urlopu wypoczynkowego (art. 216 ust. 4 ustawy o KAS), płatnego urlopu zdrowotnego (art. 217 ustawy o KAS), wyróżnień (art. 219 ustawy o KAS), dodatków do uposażenia (art. 226 ustawy o KAS), nagród (art. 241-242 ustawy o KAS) i innych uprawnień związanych ze stosunkiem służby. O ile nie osiągnęli jeszcze odpowiedniego stażu w służbie, nie mogą skorzystać z systemu zaopatrzenia emerytalnego służb mundurowych. Nie można stracić z pola widzenia również tej okoliczności, iż po „ucywilnieniu” były już funkcjonariusz traci bezpowrotnie prawo do odprawy wynikającej z art. 250 ustawy o KAS. Także w sytuacji reorganizacji lub likwidacji jednostki organizacyjnej KAS, w której świadczy pracę, przysługiwać mu będzie jedynie prawo do odprawy pieniężnej, o której mowa w art. 8 ustawy z dnia 13 marca 2013 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1969). Maksymalna wartość takiej odprawy odpowiada trzykrotności miesięcznego wynagrodzenia (po przepracowaniu u danego pracodawcy ponad 8 lat). Tymczasem maksymalna wartość odprawy określonej w art. 250 ustawy o KAS odpowiada sześciokrotności miesięcznego uposażenia. Kwestia wysokości należnej odprawy została wyjaśniona przez pozwanego w odpowiedzi na pozew. Powódka nie kwestionowała tego wyliczenia, otrzymując dodatkową możliwość ustosunkowania się do niego. Dlatego zasądzono kwotę 33 566,70 zł, oddalając powództwo o odprawę w pozostałej części. Podstawę roszczenia w zakresie ustawowych odsetek za opóźnienie stanowił przepis art. 252 ustawy o KAS. Odprawa powinna być wypłacona w dniu ziszczenia się wszystkich przesłanek warunkujących jej przyznanie, czyli w ostatnim dniu służby powódki (6 czerwca 2017 r.). O kosztach procesu orzeczono w oparciu o przepis art. 98 § 1 i 3 k.p.c. zgodnie z którym strona przegrywająca proces obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Sąd uznał powódkę za wygrywającą proces w całości ( art. 100 k.p.c. ). Jedynym poniesionym przez nią kosztem procesu była opłata od pozwu, która po częściowym zwolnieniu jej od kosztów sądowych, wyniosła 500 zł. ZARZĄDZENIE 1. (...) 2. (...) 3. (...) 10.08.2021
Nie znalazłeś odpowiedzi?
Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.
Rozpocznij analizę