Orzeczenie · 2026-09-17

IV KK 541/25Wyłączenie sędziego kasacja kwestie ustrojowe

Sąd
Sąd Najwyższy
Data
2026-09-17
SNKarnepostępowanie karneWysokanajwyższy
wyłączenie sędziegobezstronnośćniezawiłośćSąd NajwyższykasacjaKRSpowołanie sędziegoTKTSUEETPCz

Do Sądu Najwyższego wpłynęła kasacja obrońcy skazanego P.L. od wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie, który zmieniał wyrok Sądu Rejonowego. Sprawa kasacyjna została zarejestrowana pod sygnaturą IV KK 541/25 i przydzielona sędziemu SN R.W. Skazany złożył wniosek o wyłączenie sędziego R.W., wskazując, że obrońca podniósł w kasacji zarzut nieważności postępowania ze względu na skład Sądu Okręgowego, a sędzia SN R.W. został powołany w podobny sposób. Sąd Najwyższy uznał wniosek za niezasadny. Przypomniano, że zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, gdy istnieją okoliczności mogące wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności. Sąd podkreślił, że wątpliwość ta musi mieć charakter konkretny, realny, obiektywny i poddający się weryfikacji, a nie może opierać się jedynie na subiektywnym przekonaniu czy kwestiach ustrojowych. Sąd odwołał się do Konstytucji RP, wskazując, że powoływanie sędziów jest kompetencją Prezydenta RP, a tryb ten nie podlega kontroli sądowej. Analizowano orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego dotyczące wadliwości procedur nominacyjnych, podkreślając, że nie skutkowały one podważaniem skuteczności powołań sędziowskich. Podobnie orzecznictwo TSUE i ETPCz nie podważyło statusu sędziów powołanych po 2017 roku. Sąd wskazał, że art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. (nemo iudex in causa sua) dotyczy sytuacji, gdy sędzia jest stroną lub quasi-stroną w sprawie, a nie ogólnych kwestii ustrojowych. Wniosek skazanego opierał się na krytyce rozwiązań normatywnych dotyczących trybu powoływania sędziów, a nie na konkretnych okolicznościach faktycznych rzutujących na bezstronność sędziego R.W. w tej konkretnej sprawie. Dlatego wniosek nie został uwzględniony.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka
Do czego można powołać

Interpretacja przepisów dotyczących wyłączenia sędziego w kontekście kwestii ustrojowych i wadliwości procedur nominacyjnych.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznej sytuacji wniosku o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego w oparciu o zarzuty ustrojowe.

Zagadnienia prawne (1)

Czy kwestie ustrojowe związane z trybem powoływania sędziów, w tym potencjalne wadliwości procedury nominacyjnej, mogą stanowić podstawę do wyłączenia sędziego od rozpoznawania sprawy na podstawie art. 41 § 1 k.p.k.?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, kwestie ustrojowe związane z trybem powoływania sędziów nie stanowią podstawy do wyłączenia sędziego. Wyłączenie wymaga istnienia konkretnych okoliczności faktycznych budzących uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że wyłączenie sędziego wymaga obiektywnych i konkretnych okoliczności faktycznych, a nie ogólnych zarzutów dotyczących procedury powoływania sędziów. Odwołał się do orzecznictwa konstytucyjnego i europejskiego, które nie podważa statusu sędziów powołanych w ramach obowiązujących procedur, nawet jeśli te procedury były kwestionowane. Podkreślono, że art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. dotyczy sytuacji, gdy sędzia jest stroną w sprawie, a nie ogólnych kwestii ustrojowych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja
Nie uwzględnić wniosku
Strona wygrywająca
Sąd Najwyższy

Strony

NazwaTypRola
P.L.osoba_fizycznaskazany

Przepisy (7)

Główne

k.p.k. art. 41 § 1

Kodeks postępowania karnego

Sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Wątpliwość ta musi mieć charakter konkretny, realny, obiektywny i poddający się zewnętrznej weryfikacji, a nie może opierać się na kwestiach ustrojowych.

k.p.k. art. 40 § 1

Kodeks postępowania karnego

Przesłanka z art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. (nemo iudex in causa sua) dotyczy sytuacji, gdy sędzia jest stroną lub quasi-stroną w sprawie, a nie ogólnych kwestii ustrojowych związanych z trybem powoływania sędziów.

Pomocnicze

Konstytucja RP art. 179

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Sędziowie są powoływani przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa. Kompetencja ta stanowi prezydencką prerogatywę i nie podlega kontroli sądowej.

Konstytucja RP art. 180

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Gwarancje nieusuwalności sędziego z chwilą powołania.

Dz.U. z 2018 r. poz. 3

Ustawa o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw

Reguluje procedurę powoływania sędziów na wniosek KRS.

Dz.U. z 2022 r., poz. 1259 art. 29 § 4

Ustawa o Sądzie Najwyższym

Test niezawisłości sędziego SN, uwzględniający okoliczności powołania i postępowanie po powołaniu.

Dz.U. z 2022 r., poz. 1259 art. 29 § 5

Ustawa o Sądzie Najwyższym

Dopuszczalność badania spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego SN na wniosek uprawnionego, jeśli może to doprowadzić do naruszenia standardu mającego wpływ na wynik sprawy.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wyłączenie sędziego wymaga konkretnych okoliczności faktycznych budzących uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności, a nie jedynie kwestii ustrojowych związanych z trybem powoływania. • Orzecznictwo TK, TSUE i ETPCz nie podważa statusu sędziów powołanych w ramach obowiązujących procedur. • Art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. dotyczy sytuacji, gdy sędzia jest stroną w sprawie, a nie ogólnych kwestii ustrojowych. • Brak jest dowodów na bezpośredni wpływ procedury powołania sędziego na jego bezstronność w konkretnej sprawie.

Odrzucone argumenty

Sędzia R.W. powinien zostać wyłączony od rozpoznawania sprawy ze względu na wadliwość procedury powoływania sędziów, która dotyczy również składu Sądu Okręgowego rozpoznającego apelację.

Godne uwagi sformułowania

Uzasadniona wątpliwość co do bezstronności, w rozumieniu art. 41 § 1 k.p.k., zachodzi zatem zawsze in concreto, a nie in abstracto. • Nie może więc stanowić jedynie subiektywnego przekonania określonej osoby, lecz winna być konkretna, realna, obiektywna i poddająca się zewnętrznej weryfikacji. • Żaden sąd (...) nie dysponuje, w świetle norm konstytucyjnych, kompetencją do weryfikacji pozycji ustrojowej sędziego, czy szerzej - jakiejkolwiek w nią ingerencji, poza trybem szczególnym, który wynika z samej Konstytucji. • Instytucja określona w art. 41 § 1 k.p.k. nie stanowi bowiem narzędzia kontroli procesu powołania na stanowisko sędziego.

Skład orzekający

Stanisław Stankiewicz

przewodniczący

R.W.

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących wyłączenia sędziego w kontekście kwestii ustrojowych i wadliwości procedur nominacyjnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wniosku o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego w oparciu o zarzuty ustrojowe.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Orzeczenie dotyczy fundamentalnych kwestii niezawisłości sędziowskiej i praworządności w kontekście reform wymiaru sprawiedliwości, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie prawników i opinii publicznej.

“Czy wadliwe powołanie sędziego automatycznie dyskwalifikuje go do orzekania? Sąd Najwyższy odpowiada.”

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej.

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.

  • Analiza orzecznictwa i przepisów
  • Drafting pism i dokumentów
  • Odpowiedzi na pytania prawne
  • Pogłębiona analiza z doktryny
Wypróbuj Asystenta AI za darmo

Powiązane przepisy

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.

Przeczytaj pełny tekst