III ZP 31/01Odprawa pieniężną przyczyny organizacyjne zasada równości
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy, dotyczące zgodności z zasadą równości postanowienia zakładowego układu zbiorowego pracy. Układ ten przyznawał dodatkową odprawę pieniężną pracownikom, z którymi rozwiązano stosunek pracy z przyczyn organizacyjnych, pomijając pracowników zwolnionych z innych przyczyn dotyczących zakładu pracy, mimo że wszyscy mieli prawo do odprawy ustawowej. Sąd Pracy niższej instancji powziął wątpliwości, czy takie rozróżnienie nie narusza zasady równości wyrażonej w art. 32 Konstytucji RP i art. 112 Kodeksu pracy, argumentując, że z punktu widzenia pracownika utrata zatrudnienia z przyczyn ekonomicznych czy organizacyjnych jest podobna. Sąd Najwyższy uznał jednak, że wątpliwości te nie są uzasadnione. Podkreślił, że ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy wymienia konkretne przyczyny, a nie wszystkie możliwe przyczyny leżące po stronie pracodawcy. Sąd wskazał, że przyczyny ekonomiczne i organizacyjne, choć obie leżą po stronie pracodawcy, różnią się w stopniu zależności od jego swobody decyzyjnej. Zwolnienie z przyczyn organizacyjnych daje pracodawcy większą swobodę, co uzasadnia przyznanie wyższej odprawy w takich przypadkach. Ponadto, Sąd Najwyższy odwołał się do zasady uprzywilejowania pracowników w prawie pracy (zasada korzystności), która pozwala na wprowadzanie korzystniejszych dla pracowników uregulowań w układach zbiorowych pracy, nawet jeśli prowadzi to do zróżnicowania ich sytuacji prawnej. Takie zróżnicowanie jest dopuszczalne, o ile nie stanowi dyskryminacji w rozumieniu art. 113 KP. Sąd uznał, że rozróżnienie w § 52 zakładowego układu zbiorowego pracy nie jest dyskryminacją, ma rzeczowe uzasadnienie i jest zgodne z zasadą uprzywilejowania pracowników. Odnosząc się do art. 112 KP, Sąd stwierdził, że odprawa pieniężna nie jest świadczeniem należnym z tytułu wypełniania obowiązków, a jej przyznanie zależy od rozwiązania stosunku pracy i jego przyczyn, co czyni powołanie się na ten przepis bezzasadnym.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie dopuszczalności zróżnicowania odpraw pieniężnych w układach zbiorowych pracy w zależności od przyczyn rozwiązania stosunku pracy (organizacyjne vs. ekonomiczne), z uwzględnieniem zasady równości i zasady korzystności w prawie pracy.
Dotyczy specyficznej sytuacji uregulowanej w zakładowym układzie zbiorowym pracy i interpretacji przepisów dotyczących przyczyn rozwiązywania stosunku pracy.
Zagadnienia prawne (1)
Czy postanowienie zakładowego układu zbiorowego pracy, przyznające pracownikowi dodatkową odprawę pieniężną z powodu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn organizacyjnych (oprócz odprawy ustawowej), narusza zasadę równości poprzez nieprzyznanie tego świadczenia pracownikom, z którymi stosunek pracy rozwiązano z innych przyczyn dotyczących zakładu pracy, a którym przysługuje odprawa ustawowa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, postanowienie zakładowego układu zbiorowego pracy przyznające dodatkową odprawę pieniężną pracownikom zwalnianym z przyczyn organizacyjnych, z wyłączeniem pracowników zwolnionych z innych przyczyn wymienionych w art. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., nie narusza zasady równości wyrażonej w art. 32 Konstytucji RP i art. 112 Kodeksu pracy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że przyczyny organizacyjne i ekonomiczne, choć obie leżą po stronie pracodawcy, różnią się w stopniu zależności od jego swobody decyzyjnej. Zwolnienie z przyczyn organizacyjnych daje pracodawcy większą swobodę, co uzasadnia przyznanie wyższej odprawy w takich przypadkach. Ponadto, zasada uprzywilejowania pracowników w prawie pracy pozwala na wprowadzanie korzystniejszych dla nich uregulowań w układach zbiorowych pracy, nawet jeśli prowadzi to do zróżnicowania ich sytuacji prawnej. Takie zróżnicowanie jest dopuszczalne, o ile nie stanowi dyskryminacji.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Piotr G. | osoba_fizyczna | powód |
| Krzysztof P. | osoba_fizyczna | powód |
| Teresa Ż. | osoba_fizyczna | powódka |
| Jan S. | osoba_fizyczna | powód |
| Zygmunt L. | osoba_fizyczna | powód |
| Zbigniew W. | osoba_fizyczna | powód |
| Andrzej K. | osoba_fizyczna | powód |
| Komunalne Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Spółka z o.o. w B. | spółka | pozwany |
Przepisy (7)
Główne
Konstytucja RP art. 32
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa i zakazu dyskryminacji. Sąd Najwyższy rozważał jej zastosowanie do postanowień układu zbiorowego pracy, uznając, że nie doszło do naruszenia, gdyż zróżnicowanie było uzasadnione i nie stanowiło dyskryminacji.
k.p. art. 112
Kodeks pracy
Zasada równych praw pracowników z tytułu jednakowego wypełniania tych samych obowiązków. Sąd Najwyższy uznał, że odprawa pieniężna nie jest świadczeniem należnym z tytułu wypełniania obowiązków, co czyni powołanie się na ten przepis bezzasadnym w kontekście spornego zróżnicowania.
u.z.r.p.z.p. art. 1 § ust. 1
Ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw
Wymienia przyczyny uzasadniające rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (ekonomiczne, organizacyjne, produkcyjne, technologiczne). Sąd Najwyższy podkreślił, że wyliczenie to nie jest wyczerpujące i że przyczyny te różnią się od siebie.
u.z.r.p.z.p. art. 8
Ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw
Określa prawo pracownika do odprawy pieniężnej w przypadku rozwiązania stosunku pracy z przyczyn określonych w art. 1 ustawy.
Pomocnicze
k.p. art. 113
Kodeks pracy
Zakaz dyskryminacji w zatrudnieniu. Sąd Najwyższy stwierdził, że zróżnicowanie w § 52 układu zbiorowego pracy nie stanowi dyskryminacji.
k.p. art. 9
Kodeks pracy
Możliwość wprowadzania przez układy zbiorowe pracy i umowy o pracę odstępstw od ogólnych norm prawnych na korzyść pracownika (zasada korzystności).
k.p. art. 18
Kodeks pracy
Możliwość wprowadzania przez układy zbiorowe pracy i umowy o pracę odstępstw od ogólnych norm prawnych na korzyść pracownika (zasada korzystności).
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przyczyny organizacyjne i ekonomiczne, choć obie leżą po stronie pracodawcy, różnią się w stopniu zależności od jego swobody decyzyjnej, co uzasadnia zróżnicowane traktowanie w zakresie odpraw. • Zasada uprzywilejowania pracowników (zasada korzystności) w prawie pracy pozwala na wprowadzanie korzystniejszych dla pracowników uregulowań w układach zbiorowych pracy, nawet jeśli prowadzi to do zróżnicowania ich sytuacji prawnej. • Zróżnicowanie w § 52 zakładowego układu zbiorowego pracy nie stanowi dyskryminacji w rozumieniu art. 113 KP. • Odprawa pieniężna nie jest świadczeniem należnym z tytułu wypełniania obowiązków pracowniczych, co czyni bezzasadnym powołanie się na art. 112 KP w kontekście spornego zróżnicowania.
Odrzucone argumenty
Postanowienie § 52 zakładowego układu zbiorowego pracy narusza zasadę równości (art. 32 Konstytucji RP, art. 112 KP) poprzez przyznanie dodatkowej odprawy tylko pracownikom zwalnianym z przyczyn organizacyjnych, a nie z innych przyczyn dotyczących zakładu pracy.
Godne uwagi sformułowania
„Czy postanowienie zakładowego układu zbiorowego pracy [...] narusza [...] zasadę równości poprzez równoczesne nieprzyznanie tego świadczenia tym pracownikom, z którymi rozwiązano stosunki pracy na podstawie przepisów powyższej ustawy z innych przyczyn [...]?” • „Postanowienie zakładowego układu zbiorowego pracy przyznające pracownikom [...] dodatkową odprawę pieniężną [...] z wyłączeniem pracowników zwolnionych z pracy z innych przyczyn [...] nie narusza zasady równości [...]” • „Zasadniczym źródłem wątpliwości Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych jest to, że § 52 układu zbiorowego pracy [...] dodatkową odprawę pieniężną przyznaje tylko tym pracownikom, z którymi rozwiązano stosunek pracy z przyczyn organizacyjnych, z pominięciem pracowników zwolnionych z innych przyczyn [...]” • „Wątpliwości te – zdaniem Sądu Najwyższego – nie są uzasadnione.” • „Przyczyny zwolnienia wymienione w art. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., choć są do siebie zbliżone [...], to jednak dość istotnie różnią się od siebie. […]
Skład orzekający
Walerian Sanetra
przewodniczący-sprawozdawca
Katarzyna Gonera
członek
Józef Iwulski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie dopuszczalności zróżnicowania odpraw pieniężnych w układach zbiorowych pracy w zależności od przyczyn rozwiązania stosunku pracy (organizacyjne vs. ekonomiczne), z uwzględnieniem zasady równości i zasady korzystności w prawie pracy."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji uregulowanej w zakładowym układzie zbiorowym pracy i interpretacji przepisów dotyczących przyczyn rozwiązywania stosunku pracy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia zasady równości w prawie pracy i jej stosowania w kontekście układów zbiorowych pracy, co jest istotne dla prawników pracy i pracowników.
“Czy pracownicy zwalniani z przyczyn organizacyjnych zasługują na wyższą odprawę niż ci zwalniani z powodów ekonomicznych? SN wyjaśnia.”
Dane finansowe
odprawa: 5382 PLN
odprawa: 3115,84 PLN
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.