III UZP 3/06
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuUchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2006 r. rozstrzygnęła zagadnienie prawne dotyczące warunków nabycia prawa do renty rodzinnej przez wdowę. Głównym problemem była interpretacja pojęcia „wspólności małżeńskiej” w kontekście art. 70 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W orzecznictwie występowały rozbieżności: jedne poglądy traktowały wspólność małżeńską jako stan faktyczny oparty na realnej więzi między małżonkami (zbliżony do „wspólnego pożycia”), inne zaś jako stan prawny wynikający z samego istnienia związku małżeńskiego lub wspólności majątkowej. Sąd Najwyższy, analizując cel renty rodzinnej jako rekompensaty utraconych dochodów, uznał, że warunkiem nabycia prawa do renty rodzinnej przez wdowę jest, poza spełnieniem innych przesłanek, pozostawanie przez małżonków do dnia śmierci jednego z nich w stanie faktycznej wspólności małżeńskiej. Podkreślono, że ciężar dowodu niepozostawania w tej wspólności spoczywa na organie rentowym. Uchwała ta nadała moc zasady prawnej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że do nabycia prawa do renty rodzinnej przez wdowę wymagana jest faktyczna wspólność małżeńska do dnia śmierci męża, a ciężar dowodu braku tej wspólności spoczywa na organie rentowym.
Dotyczy konkretnego przepisu ustawy emerytalnej i jego wykładni w kontekście prawa rodzinnego. Wymaga indywidualnej oceny stanu faktycznego w każdej sprawie.
Zagadnienia prawne (2)
Czy warunkiem wystarczającym do nabycia prawa do renty rodzinnej na podstawie art. 70 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest, poza spełnieniem przesłanek wyraźnie w nim wskazanych, pozostawanie w związku małżeńskim niezależnie od faktycznych więzi istniejących między małżonkami, czy też dodatkowo, pozostawanie we 'wspólności małżeńskiej'?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Warunkiem nabycia prawa do renty rodzinnej przez wdowę (wdowca) jest, poza spełnieniem przesłanek określonych w art. 70 ust. 1 i 2 ustawy 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, pozostawanie przez małżonków do dnia śmierci jednego z nich w stanie faktycznej wspólności małżeńskiej (art. 70 ust. 3 tej ustawy).
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że cel renty rodzinnej jako rekompensaty utraconych dochodów wymaga istnienia faktycznej wspólności małżeńskiej, a nie tylko formalnego związku. Ciężar dowodu braku tej wspólności spoczywa na organie rentowym.
Jeśli wymagane jest pozostawanie we 'wspólności małżeńskiej', to czy termin ten może być rozumiany jako stan faktyczny, odpowiadający znaczeniu 'wspólnego pożycia' na gruncie art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, czy też stan prawny odpowiadający znaczeniu małżeńskiej wspólności majątkowej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Wspólność małżeńska w rozumieniu art. 70 ust. 3 ustawy emerytalnej oznacza stan faktycznej wspólności małżeńskiej, a nie tylko stan prawny wynikający z samego istnienia związku małżeńskiego lub wspólności majątkowej.
Uzasadnienie
Analiza celu renty rodzinnej oraz przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego prowadzi do wniosku, że wspólność małżeńska musi mieć charakter faktyczny, obejmujący realne więzi, a nie tylko formalne istnienie związku.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego | organ_państwowy | wnioskodawca |
| Prokuratura Krajowa | organ_państwowy | uczestnik |
Przepisy (17)
Główne
ustawa emerytalna art. 70 § ust. 1 i 2
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Określają podstawowe przesłanki nabycia prawa do renty rodzinnej.
ustawa emerytalna art. 70 § ust. 3
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Stanowi, że wdowa (wdowiec) niepozostająca we wspólności małżeńskiej do dnia śmierci męża (żony) ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli miała prawo do alimentów z jego strony ustalone wyrokiem lub ugodą sądową. W uchwale doprecyzowano, że kluczowa jest faktyczna wspólność małżeńska.
Pomocnicze
k.r.o. art. 23
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Definiuje obowiązki małżonków do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności.
k.r.o. art. 27
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Określa obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny.
k.r.o. art. 28
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Dotyczy obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny.
k.r.o. art. 31
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Dotyczy ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej.
k.r.o. art. 47
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Dotyczy rozdzielności majątkowej małżeńskiej.
k.r.o. art. 52
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Dotyczy zniesienia wspólności majątkowej wyrokiem sądu.
k.r.o. art. 56
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Dotyczy przesłanek rozwodu.
k.r.o. art. 60
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Dotyczy prawa do alimentów po rozwodzie.
k.r.o. art. 61 § § 3
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Dotyczy prawa do alimentów w przypadku separacji.
k.r.o. art. 614 § § 3
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Dotyczy prawa do alimentów w przypadku separacji.
ustawa o SN art. 61 § § 6 zdanie drugie
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawa do nadania uchwale mocy zasady prawnej.
Konstytucja RP art. 18
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada ochrony i opieki nad małżeństwem.
Konstytucja RP art. 45 § § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy.
Konstytucja RP art. 67
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do zabezpieczenia społecznego.
Konstytucja RP art. 71
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Dobro rodziny w polityce społecznej i gospodarczej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Faktyczna wspólność małżeńska jest warunkiem nabycia prawa do renty rodzinnej. • Ciężar dowodu braku wspólności małżeńskiej spoczywa na organie rentowym. • Prawo do renty rodzinnej ma na celu rekompensatę utraconych dochodów, co wymaga realnych więzi małżeńskich.
Odrzucone argumenty
Wystarczające jest samo formalne istnienie związku małżeńskiego. • Wspólność małżeńska jest tożsama z małżeńską wspólnością majątkową. • Ustanowienie rozdzielności majątkowej wyklucza prawo do renty rodzinnej.
Godne uwagi sformułowania
„wspólność małżeńska” nie została zdefiniowana w ustawie • stan faktyczny istniejący wskutek zawarcia małżeństwa, który charakteryzuje się realną więzią pomiędzy małżonkami • stan prawny odpowiadający znaczeniu małżeńskiej wspólności majątkowej • cel renty rodzinnej, jakim jest „’wyrównanie uszczerbku w dochodach’ pozostałego przy życiu małżonka wskutek śmierci drugiego” • domniemanie, iż między małżonkami istniała wspólność małżeńska • domniemanie pozostawania małżonków we wspólności małżeńskiej dla potrzeb orzekania o prawie wdowy (wdowca) do renty rodzinnej jest wzruszalne
Skład orzekający
Jerzy Kuźniar
przewodniczący
Krystyna Bednarczyk
sędzia
Józef Iwulski
sędzia
Roman Kuczyński
sędzia
Zbigniew Myszka
sprawozdawca
Małgorzata Wrębiakowska-Marzec
sprawozdawca
Andrzej Wróbel
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że do nabycia prawa do renty rodzinnej przez wdowę wymagana jest faktyczna wspólność małżeńska do dnia śmierci męża, a ciężar dowodu braku tej wspólności spoczywa na organie rentowym."
Ograniczenia: Dotyczy konkretnego przepisu ustawy emerytalnej i jego wykładni w kontekście prawa rodzinnego. Wymaga indywidualnej oceny stanu faktycznego w każdej sprawie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia społecznego i prawnego związanego z prawami wdów i interpretacją pojęcia wspólności małżeńskiej w kontekście świadczeń ubezpieczeniowych. Wyjaśnia niejasności prawne i ma praktyczne znaczenie dla wielu osób.
“Czy sama formalna przysięga małżeńska wystarczy, by po śmierci męża otrzymać rentę? Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczowy warunek.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.