III OSK 2594/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną małoletniej Z. M. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił jej skargę na decyzję Prezesa ZUS odmawiającą przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu. Ojciec zmarł w wieku 46 lat, nie spełniając wymogów okresów składkowych do przyznania renty w trybie zwykłym. ZUS i WSA uznały, że choroba alkoholowa, pobyt w zakładzie karnym oraz przerwy w zatrudnieniu nie stanowią "szczególnych okoliczności" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, które mogłyby uzasadniać przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Skarżąca kasacyjnie podnosiła zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego, wskazując m.in. na brak odniesienia się przez organy do stanu zdrowia psychicznego ojca oraz na nieprawidłowe rozłożenie ciężaru dowodu. NSA uwzględnił skargę kasacyjną, uchylając wyrok WSA i decyzje ZUS. Sąd uznał, że WSA dokonał zbyt wąskiej wykładni pojęcia "szczególnych okoliczności", a organy administracji nie podjęły wystarczających działań z urzędu w celu wyjaśnienia stanu faktycznego, przerzucając ciężar dowodu na stronę. NSA podkreślił, że zaburzenia psychiczne, w tym choroba alkoholowa, mogą stanowić "szczególne okoliczności", nawet jeśli nie ma orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, a osoba chora nie podejmuje leczenia. Sąd nakazał organom administracji ponowne rozpoznanie sprawy z uwzględnieniem przyjętej wykładni.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia "szczególnych okoliczności" w kontekście przyznawania świadczeń w drodze wyjątku z ubezpieczeń społecznych, obowiązki organów administracji w zakresie postępowania dowodowego i zasady prawdy obiektywnej.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji przyznawania renty rodzinnej w drodze wyjątku, ale jego wnioski dotyczące procedury dowodowej i wykładni pojęć prawnych mogą mieć szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy choroba alkoholowa, pobyt w zakładzie karnym oraz przerwy w zatrudnieniu mogą stanowić "szczególne okoliczności" uzasadniające przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, mimo braku orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zaburzenia psychiczne, w tym choroba alkoholowa, mogą stanowić "szczególne okoliczności" uzasadniające przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, nawet jeśli nie ma orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, a osoba chora nie podejmuje leczenia. Kluczowa jest ocena całokształtu sytuacji faktycznej.
Uzasadnienie
NSA uznał, że WSA dokonał zbyt wąskiej wykładni pojęcia "szczególnych okoliczności". Podkreślono, że zaburzenia psychiczne mogą wykluczać osobę z rynku pracy lub znacząco ograniczać jej możliwości zatrudnienia, co należy uwzględnić przy ocenie przesłanki z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Organy powinny aktywnie badać te okoliczności, a nie przerzucać ciężaru dowodu na stronę.
Czy organ administracji publicznej prawidłowo rozłożył ciężar dowodu w postępowaniu o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organ administracji publicznej naruszył zasadę prawdy obiektywnej, przerzucając w całości ciężar dowodu na stronę skarżącą, zamiast aktywnie badać okoliczności sprawy z urzędu.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w tym poszukiwania dowodów z urzędu i dopuszczania środków dowodowych zgłaszanych przez stronę. Organ nie może ograniczać się do oceny dowodów przedstawionych przez stronę, zwłaszcza gdy istnieją potencjalne przyczyny niepodejmowania pracy przez zmarłego ojca.
Czy błędne ustalenie daty pierwszego objęcia ubezpieczeniem społecznym przez zmarłego ojca skarżącej miało istotny wpływ na wynik sprawy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, Sąd I instancji powielił błędne ustalenie organu co do daty pierwszego objęcia ubezpieczeniem, co miało istotne znaczenie dla oceny stażu pracy i było podstawą do uchylenia wyroku.
Uzasadnienie
NSA zauważył, że WSA błędnie wskazał datę pierwszego zatrudnienia ojca skarżącej (1999 r. zamiast 1990 r.), powielając błąd organu administracji, co miało wpływ na ocenę stażu pracy i było istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.
Przepisy (17)
Główne
u.e.r. FUS art. 83 § 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis ten warunkuje przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od spełnienia trzech przesłanek: niespełnienie wymagań dających prawo do świadczenia z powodu szczególnych okoliczności, niemożność podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, oraz brak niezbędnych środków utrzymania. NSA podkreślił potrzebę szerokiej wykładni pojęcia "szczególnych okoliczności".
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 151
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przepis ten dotyczy oddalenia skargi przez WSA. NSA uznał, że WSA naruszył ten przepis poprzez nieprawidłowe zastosowanie, wynikające z niedostrzeżenia wad postępowań administracyjnych.
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przepis ten określa podstawy uchylenia decyzji przez sąd administracyjny. NSA zastosował go, uchylając decyzje ZUS.
p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa zakres rozpoznania sprawy przez NSA (granice skargi kasacyjnej, z urzędu nieważność postępowania).
p.p.s.a. art. 174
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa podstawy skargi kasacyjnej (naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania).
p.p.s.a. art. 188
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przepis dotyczący uchylenia zaskarżonego wyroku przez NSA.
p.p.s.a. art. 203 § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przepis dotyczący orzekania o kosztach postępowania.
p.p.s.a. art. 200
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przepis dotyczący kosztów postępowania.
p.p.s.a. art. 205 § 2
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przepis dotyczący zwrotu kosztów postępowania.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prawdy obiektywnej.
k.p.a. art. 8 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów.
k.p.a. art. 11
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada przekonywania.
k.p.a. art. 77 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Ocena materiału dowodowego.
k.p.a. art. 107 § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi formalne uzasadnienia decyzji.
k.p.a. art. 75 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Dopuszczalność dowodów.
k.p.a. art. 9
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek informowania stron.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niewłaściwa wykładnia pojęcia "szczególnych okoliczności" przez WSA. • Naruszenie przez organ administracji zasady prawdy obiektywnej i przerzucenie ciężaru dowodu na stronę. • Niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego przez organ administracji. • Brak odniesienia się przez organ do stanu zdrowia psychicznego zmarłego ojca skarżącej. • Błędne ustalenie daty pierwszego objęcia ubezpieczeniem społecznym przez zmarłego ojca.
Odrzucone argumenty
Trudna sytuacja materialna skarżącej i jej matki nie była przedmiotem sporu i została uznana przez organ i sąd.
Godne uwagi sformułowania
NSA dostrzegł skutki zdrowotne w zakresie możliwości (całkowitej bądź częściowej) zatrudnienia osoby, która nie legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do pracy. • szczególne okoliczności to nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy • Organ powinien był poczynić ustalenia w zakresie, czy ojciec skarżącej cierpiał na wskazane wyżej schorzenia. • W postępowaniu tym nie znajduje zastosowania zasada kontradyktoryjności ani zasady inicjatywy i dyspozycji dowodami przez strony. • Organ naruszył zasadę prawdy obiektywnej poprzez przerzucenie w postępowaniu administracyjnym w całości ciężaru dowodu na skarżącą.
Skład orzekający
Ewa Kwiecińska
sprawozdawca
Tadeusz Kiełkowski
członek
Zbigniew Ślusarczyk
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"szczególnych okoliczności\" w kontekście przyznawania świadczeń w drodze wyjątku z ubezpieczeń społecznych, obowiązki organów administracji w zakresie postępowania dowodowego i zasady prawdy obiektywnej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji przyznawania renty rodzinnej w drodze wyjątku, ale jego wnioski dotyczące procedury dowodowej i wykładni pojęć prawnych mogą mieć szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest szerokie rozumienie "szczególnych okoliczności" i jak istotne są obowiązki organów w postępowaniu dowodowym, co ma znaczenie praktyczne dla wielu wnioskodawców.
“Czy choroba psychiczna ojca może być kluczem do renty rodzinnej dla dziecka? NSA wyjaśnia granice "szczególnych okoliczności".”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.