III OSK 249/25Ekwiwalent za urlop funkcjonariusza straży granicznej 2
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuFunkcjonariusz Straży Granicznej, zwolniony ze służby w 2015 roku, wystąpił o ponowne naliczenie i wypłacenie wyrównania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2018 roku. Organ odmówił, stosując przepisy obowiązujące w dacie zwolnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję organu, wskazując na naruszenie przepisów prawa materialnego i konieczność stosowania nowszych, korzystniejszych zasad obliczania ekwiwalentu, zgodnych z Konstytucją. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Komendanta Głównego Straży Granicznej, który zarzucał błędną wykładnię przepisów. Sąd NSA, związany granicami skargi, skupił się na kwestii, czy organ mógł odmówić zastosowania przepisu rozporządzenia uznanego za niezgodny z Konstytucją i ustawą. NSA potwierdził, że sądy administracyjne mają prawo odmówić zastosowania przepisu rozporządzenia niezgodnego z Konstytucją RP i ustawą. Wskazał, że § 2 ust. 2 rozporządzenia, który ustalał ekwiwalent w wysokości 1/30 uposażenia, był niezgodny z art. 66 ust. 2 Konstytucji RP, ponieważ nie zapewniał pełnej rekompensaty za niewykorzystany urlop. Nowsze przepisy, w tym art. 119a ustawy o SG i art. 9 ust. 2 ustawy nowelizującej, wprowadzają korzystniejsze zasady obliczania ekwiwalentu (1/21 uposażenia) i stosuje się je do spraw dotyczących urlopów od 6 listopada 2018 r. NSA uznał, że wykładnia tych przepisów nie daje podstaw do stwierdzenia wtórnej niekonstytucyjności i potwierdził prawo funkcjonariusza do wyrównania ekwiwalentu obliczanego według zasad zgodnych z Konstytucją. W konsekwencji, skarga kasacyjna organu została oddalona.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie prawa sądów do kontroli konstytucyjności przepisów rozporządzeń w indywidualnych sprawach oraz zasady obliczania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop dla funkcjonariuszy służb mundurowych.
Dotyczy specyficznej sytuacji funkcjonariuszy Straży Granicznej zwolnionych ze służby i ich prawa do ekwiwalentu za urlop, z uwzględnieniem zmian prawnych i orzecznictwa TK.
Zagadnienia prawne (3)
Czy organ administracji publicznej może odmówić zastosowania przepisu rozporządzenia, który jest niezgodny z Konstytucją RP i ustawą, przy rozpatrywaniu wniosku o wyrównanie ekwiwalentu za niewykorzystany urlop?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd administracyjny jest uprawniony do odmowy zastosowania przepisu rozporządzenia, w stosunku do którego stwierdzi niezgodność z ustawą i z Konstytucją RP.
Uzasadnienie
Sądy podlegają tylko Konstytucji i ustawom, a zasada legalizmu nakazuje im odmowę stosowania przepisów podustawowych sprzecznych z Konstytucją. Dotyczy to także sądów administracyjnych kontrolujących działalność administracji.
Czy przepisy rozporządzenia określające wysokość ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop w wymiarze 1/30 miesięcznego uposażenia są zgodne z Konstytucją RP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepis § 2 ust. 2 rozporządzenia, w zakresie, w jakim ustala wysokość ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia, jest niezgodny z art. 66 ust. 2 Konstytucji RP.
Uzasadnienie
Ekwiwalent powinien odpowiadać wartości urlopu w naturze (1/21 uposażenia za dzień roboczy), a niższy wskaźnik (1/30) nie stanowi pełnej rekompensaty, naruszając istotę prawa do płatnego urlopu gwarantowanego konstytucyjnie.
Jakie zasady stosuje się do obliczania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop funkcjonariusza Straży Granicznej zwolnionego ze służby przed 6 listopada 2018 r., w świetle nowelizacji ustawy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Do spraw dotyczących wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop przysługujący za okres od 6 listopada 2018 r. stosuje się art. 119a ustawy o SG (1/21 uposażenia). Ekwiwalent za okres przed 6 listopada 2018 r. ustala się na zasadach wynikających z przepisów ustawy obowiązujących przed tą datą, przy czym zasady te powinny być zgodne z Konstytucją i gwarantować ekwiwalentność świadczenia.
Uzasadnienie
Choć nowela wprowadza art. 119a, art. 9 ust. 2 ustawy nowelizującej nakazuje stosowanie zasad obowiązujących przed 6 listopada 2018 r. dla ekwiwalentu za okres sprzed tej daty. Te zasady, interpretowane w świetle Konstytucji i orzecznictwa TK, powinny zapewniać ekwiwalentność świadczenia, czyli wartość odpowiadającą 1/21 uposażenia za dzień roboczy.
Rozstrzygnięcie
Przepisy (13)
Główne
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA jest związany granicami skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do oddalenia skargi kasacyjnej.
u.o. SG art. 118 § ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej
Uprawnienie funkcjonariusza zwolnionego ze służby do otrzymania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane urlopy.
u.o. SG art. 119a § ust. 1
Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej
Określa wysokość ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu w wysokości 1/21 części miesięcznego uposażenia.
Nowela art. 9 § ust. 2
Ustawa z dnia 14 sierpnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw
Nakazuje stosowanie art. 119a ustawy o SG do spraw dotyczących wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop przysługujący za okres od 6 listopada 2018 r. Ekwiwalent za okres przed 6 listopada 2018 r. ustala się na zasadach wynikających z przepisów ustawy obowiązujących przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.
Konstytucja RP art. 66 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Gwarantuje prawo do corocznego płatnego urlopu.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 183 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Enumeratywnie wymienione przesłanki nieważności postępowania.
u.o. SG art. 118 § ust. 4
Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej
Delegacja ustawowa do wydania rozporządzenia w sprawie ekwiwalentów.
Nowela art. 9 § ust. 1
Ustawa z dnia 14 sierpnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw
Przepis dotyczący stosowania art. 119a ustawy o SG do spraw dotyczących wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop przysługujący za okres od 6 listopada 2018 r.
rozporządzenie o ekwiwalencie § § 2 ust. 2
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 września 2005 r. w sprawie ekwiwalentów pieniężnych za niewykorzystane przez funkcjonariusza Straży Granicznej urlopy i czas wolny od służby
Określało wysokość ekwiwalentu za urlop w wysokości 1/30 uposażenia. Uznane za niezgodne z Konstytucją i ustawą.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3 zdanie drugie
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenia praw i wolności mogą być ustanawiane tylko w ustawie i nie mogą naruszać istoty tych praw.
Konstytucja RP art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.
Konstytucja RP art. 178 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Sędziowie podlegają tylko Konstytucji i ustawom.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepis rozporządzenia ustalający ekwiwalent w wysokości 1/30 uposażenia jest niezgodny z Konstytucją RP i ustawą. • Sądy administracyjne mają prawo odmówić zastosowania przepisu rozporządzenia niezgodnego z Konstytucją. • Funkcjonariusz ma prawo do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop obliczanego według zasad zgodnych z Konstytucją, zapewniających ekwiwalentność świadczenia (1/21 uposażenia).
Odrzucone argumenty
Organ administracji nie może odmówić stosowania obowiązującego prawa, nawet jeśli dostrzega jego niezgodność z Konstytucją. • Do ekwiwalentu należało stosować zasady obowiązujące przed 6 listopada 2018 r., tj. § 2 ust. 2 rozporządzenia. • Przepis art. 9 ust. 2 Noweli stanowi przeszkodę do stosowania art. 119a ustawy o SG w brzmieniu zgodnym z Konstytucją dla funkcjonariuszy zwolnionych przed 6 listopada 2018 r.
Godne uwagi sformułowania
sąd administracyjny jest uprawniony do odmowy zastosowania przepisu rozporządzenia, w stosunku do którego stwierdzi niezgodność z ustawą i z Konstytucją RP • ekwiwalent będący substytutem urlopu, powinien odpowiadać wartości urlopu w naturze • nie można nazwać rekompensatą ekwiwalentną, co prowadzi do naruszenia "istoty" corocznego płatnego urlopu chronionego przez art. 66 ust. 2 Konstytucji
Skład orzekający
Artur Kuś
przewodniczący
Przemysław Szustakiewicz
członek
Arkadiusz Windak
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie prawa sądów do kontroli konstytucyjności przepisów rozporządzeń w indywidualnych sprawach oraz zasady obliczania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop dla funkcjonariuszy służb mundurowych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji funkcjonariuszy Straży Granicznej zwolnionych ze służby i ich prawa do ekwiwalentu za urlop, z uwzględnieniem zmian prawnych i orzecznictwa TK.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego prawa pracowniczego (ekwiwalent za urlop) i jego zgodności z Konstytucją, co jest istotne dla wielu funkcjonariuszy i może być interesujące dla szerszego grona odbiorców prawniczych.
“Czy niższy ekwiwalent za urlop dla funkcjonariusza był zgodny z Konstytucją? NSA wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.