III OSK 1151/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Komendanta Głównego Straży Granicznej od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił decyzję odmawiającą funkcjonariuszowi wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop. Sąd I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2018 r., który uznał za niezgodny z Konstytucją wskaźnik 1/30 miesięcznego uposażenia przy obliczaniu ekwiwalentu. Po tym wyroku weszła w życie ustawa z 2020 r. wprowadzająca wskaźnik 1/21, ale jednocześnie zawierała przepis przejściowy nakazujący stosowanie zasad obowiązujących przed 6 listopada 2018 r. do ekwiwalentów za okres sprzed tej daty. Sąd I instancji uznał, że organ błędnie zinterpretował ten przepis, odmawiając wyrównania. Komendant Główny Straży Granicznej w skardze kasacyjnej zarzucił naruszenie prawa materialnego, kwestionując możliwość zastosowania zasad zgodnych z Konstytucją do funkcjonariuszy zwolnionych przed 6 listopada 2018 r., którzy złożyli wnioski po tej dacie. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że sądy administracyjne są uprawnione do odmowy zastosowania przepisów rozporządzeń niezgodnych z ustawą i Konstytucją. Stwierdził, że zaniżony wskaźnik 1/30 był niezgodny z art. 66 ust. 2 Konstytucji RP, a prawo do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop ma charakter konstytucyjny i nie może być arbitralnie ograniczane. NSA zinterpretował przepis przejściowy ustawy z 2020 r. w sposób korzystny dla funkcjonariusza, uznając, że zasady ustalania ekwiwalentu za okres przed 6 listopada 2018 r. powinny być zgodne z Konstytucją, a nie z wadliwym przepisem rozporządzenia.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie konstytucyjności prawa do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop dla funkcjonariuszy służb mundurowych, zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy i odmowy stosowania przepisów podustawowych niezgodnych z prawem wyższej rangi.
Dotyczy specyficznej sytuacji funkcjonariuszy służb mundurowych i ekwiwalentu za urlop, ale zasady interpretacyjne mają szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy funkcjonariusz Straży Granicznej zwolniony ze służby przed 6 listopada 2018 r., który złożył wniosek o wyrównanie ekwiwalentu za niewykorzystany urlop po tej dacie, ma prawo do jego wypłaty według zasad zgodnych z Konstytucją, mimo istnienia przepisu przejściowego nakazującego stosowanie zasad obowiązujących przed tą datą?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, funkcjonariusz ma prawo do ekwiwalentu obliczanego według zasad zgodnych z Konstytucją, nawet jeśli został zwolniony przed 6 listopada 2018 r. i złożył wniosek po tej dacie.
Uzasadnienie
NSA uznał, że wadliwy wskaźnik 1/30 do obliczania ekwiwalentu był niezgodny z Konstytucją. Przepis przejściowy ustawy z 2020 r. nakazujący stosowanie zasad obowiązujących przed 6 listopada 2018 r. należy interpretować w sposób zgodny z Konstytucją, co oznacza stosowanie zasad, które nie naruszają prawa do ekwiwalentu.
Czy sąd administracyjny jest uprawniony do odmowy zastosowania przepisu rozporządzenia niezgodnego z ustawą i Konstytucją RP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd administracyjny jest uprawniony do samodzielnego odmawiania zastosowania przepisu rozporządzenia, w stosunku do którego stwierdza niezgodność z ustawą i Konstytucją RP.
Uzasadnienie
Wynika to z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, który stanowi o podległości sędziów tylko Konstytucji i ustawom, oraz z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, który nakazuje bezpośrednie stosowanie przepisów Konstytucji.
Czy prawo do ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy ma charakter konstytucyjny i czy może być arbitralnie ograniczane?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Prawo do ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop ma charakter konstytucyjny i nie może być arbitralnie ograniczane.
Uzasadnienie
Prawo do corocznego płatnego urlopu gwarantowane w art. 66 ust. 2 Konstytucji RP nie może być arbitralnie ograniczone również w odniesieniu do ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop. Rekompensata pieniężna za niewykorzystany urlop stanowi konieczny substytut i powinna odpowiadać wartości urlopu w naturze.
Przepisy (16)
Główne
u.SG art. 118 § ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej
Określa uprawnienie funkcjonariusza zwolnionego ze służby do otrzymania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane urlopy.
Ustawa z dnia 14 sierpnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw art. 9 § ust. 2
Przepis przejściowy określający zasady stosowania art. 119a ustawy o SG do spraw dotyczących ekwiwalentu za urlop przysługujący za okres od 6 listopada 2018 r. i nakazujący stosowanie zasad obowiązujących przed tą datą do ekwiwalentów za okres sprzed 6 listopada 2018 r.
u.SG art. 119a § ust. 1
Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej
Określa wysokość ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu w wysokości 1/21 części miesięcznego uposażenia.
Konstytucja RP art. 66 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Gwarantuje prawo do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3 zdanie drugie
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zakazuje formalnego pozbawienia jednostki służącego jej konstytucyjnie prawa.
Pomocnicze
u.SG art. 118 § ust. 4
Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej
Stanowił podstawę do wydania rozporządzenia określającego sposób obliczania i wypłacania ekwiwalentu.
Ustawa z dnia 14 sierpnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw art. 2 § pkt 35
Dodaje art. 119a do ustawy o SG.
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 września 2005 r. w sprawie ekwiwalentów pieniężnych za niewykorzystane przez funkcjonariusza Straży Granicznej urlopy i czas wolny od służby art. 2 § ust. 2
Określało wysokość ekwiwalentu za 1 dzień niewykorzystanego urlopu w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia. Uznane za niezgodne z Konstytucją.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa uchylenia decyzji przez Sąd I instancji.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa zakres rozpoznania sprawy przez NSA.
p.p.s.a. art. 174 § pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa kasacyjna - naruszenie prawa materialnego.
p.p.s.a. art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Związanie sądu oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w przytoczonych wyrokach.
Konstytucja RP art. 178 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Podkreśla podległość sędziów tylko Konstytucji i ustawom.
Konstytucja RP art. 8 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja jest najwyższym prawem i jej przepisy stosuje się bezpośrednio.
k.p.a. art. 6
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada legalizmu działań organów.
Konstytucja RP art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wskaźnik 1/30 do obliczania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop jest niezgodny z Konstytucją RP. • Prawo do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop ma charakter konstytucyjny i nie może być arbitralnie ograniczane. • Przepis przejściowy ustawy z 2020 r. należy interpretować w sposób zgodny z Konstytucją, zapewniając stosowanie zasad zgodnych z prawem do ekwiwalentów za okres sprzed 6 listopada 2018 r.
Odrzucone argumenty
Organ administracji nie może odmówić stosowania obowiązującego prawa, nawet jeśli dostrzega jego niezgodność z Konstytucją (argument organu w skardze kasacyjnej, odrzucony przez NSA). • Literalna wykładnia art. 9 ust. 2 ustawy z 14 sierpnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach, wyłączająca możliwość zastosowania zgodnych z Konstytucją RP zasad obliczania ekwiwalentu pieniężnego wobec funkcjonariuszy zwolnionych przed 6 listopada 2018 r., a wnioski złożyli po tej dacie (argument organu, odrzucony przez NSA).
Godne uwagi sformułowania
Z dniem opublikowania ww. wyroku, a więc od 6 listopada 2018 r., ustawa o Straży Granicznej w brzmieniu uwzględniającym współczynnik ekwiwalentu pieniężnego w wysokości 1/30 części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, została wyeliminowana z obrotu prawnego i nie może stanowić podstawy orzekania o wysokości ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. • Sąd administracyjny jest uprawniony do samodzielnego odmawiania zastosowania przepisu rozporządzenia, w stosunku do którego stwierdza niezgodność z ustawą i z Konstytucją RP. • Ekwiwalent będący substytutem urlopu powinien odpowiadać wartości tego świadczenia w naturze. • Wypłacane świadczenie pieniężne nie rekompensuje w pełni poniesionej straty. Skutkuje to naruszeniem "istoty" prawa do określonych w ustawie corocznych płatnych urlopów, chronionych na mocy art. 66 ust. 2 Konstytucji.
Skład orzekający
Hanna Knysiak - Sudyka
sędzia del. WSA
Rafał Stasikowski
sędzia NSA
Zbigniew Ślusarczyk
przewodniczący sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie konstytucyjności prawa do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop dla funkcjonariuszy służb mundurowych, zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy i odmowy stosowania przepisów podustawowych niezgodnych z prawem wyższej rangi."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji funkcjonariuszy służb mundurowych i ekwiwalentu za urlop, ale zasady interpretacyjne mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego prawa funkcjonariuszy służb mundurowych do ekwiwalentu za urlop, z silnym wątkiem konstytucyjnym i interpretacyjnym dotyczącym przepisów przejściowych i zgodności z prawem wyższej rangi.
“Funkcjonariusze Straży Granicznej dostaną pełny ekwiwalent za urlop? NSA rozstrzyga spór o zgodność z Konstytucją.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.