III FSK 594/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną P. S.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie. Sprawa dotyczyła odmowy stwierdzenia nieważności decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego od nieruchomości za 2009 r. WSA w Gliwicach uznał, że organ naruszył prawo materialne poprzez błędną wykładnię i niezastosowanie art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, uznając, że pominięcie kwestii przedawnienia zobowiązania podatkowego nie stanowi rażącego naruszenia prawa. NSA, uwzględniając skargę kasacyjną, stwierdził nieważność postępowania przed WSA z powodu pozbawienia strony możliwości obrony jej praw. Jako podstawę wskazał problemy z udziałem pełnomocnika strony w zdalnej rozprawie, co uniemożliwiło jej skuteczną obronę. NSA podkreślił, że prawo do obrony jest kluczowe i nie wymaga wykazywania związku przyczynowego między uchybieniem a wynikiem sprawy. W związku z tym, zaskarżony wyrok został uchylony, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania WSA.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że problemy z udziałem w rozprawie zdalnej mogą prowadzić do nieważności postępowania sądowoadministracyjnego z powodu pozbawienia strony możliwości obrony jej praw.
Dotyczy specyficznej sytuacji problemów technicznych z rozprawą zdalną i interpretacji art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. w kontekście prawa do obrony.
Zagadnienia prawne (2)
Czy pozbawienie strony możliwości obrony jej praw w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, w szczególności w kontekście udziału w rozprawie zdalnej, stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności postępowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, pozbawienie strony możliwości obrony jej praw w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, w tym poprzez problemy z udziałem w rozprawie zdalnej, stanowi przesłankę nieważności postępowania na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.
Uzasadnienie
NSA uznał, że problemy z połączeniem i udziałem pełnomocnika w zdalnej rozprawie, mimo złożenia wniosku i posiadania odpowiedniego sprzętu, skutkowały pozbawieniem strony możliwości obrony jej praw. Podkreślono, że prawo do obrony jest fundamentalne i nie wymaga wykazywania związku przyczynowego z wynikiem sprawy.
Czy decyzja umarzająca postępowanie w sprawie określenia zobowiązania podatkowego, wydana z powodu bezprzedmiotowości, może być uznana za rażąco naruszającą prawo, jeśli nie dotyczy przedawnienia?
Odpowiedź sądu
Kwestia ta nie została rozstrzygnięta w tym orzeczeniu, ponieważ NSA stwierdził nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji, co uczyniło przedwczesnym odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej.
Uzasadnienie
NSA skupił się na kwestii nieważności postępowania przed WSA. Pozostałe zarzuty dotyczące wykładni art. 247 § 1 pkt 3 o.p. i oceny decyzji umarzającej postępowanie zostały pominięte ze względu na stwierdzoną nieważność postępowania sądowoadministracyjnego.
Przepisy (20)
Główne
p.p.s.a. art. 183 § § 2 pkt 5
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zwrot 'jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw' dotyczy różnych stanów faktycznych i nie należy go utożsamiać z sytuacją całkowitego wyłączenia strony od udziału w postępowaniu. Do pozbawienia strony możności obrony jej praw dochodzi wówczas, gdy z powodu naruszenia przez sąd lub stronę przeciwną określonych przepisów lub zasad procedury, strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na następnych rozprawach, poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji. Spełnienie przesłanki określonej art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. może nastąpić także wówczas, gdy strona zostanie zawiadomiona o terminie posiedzenia, ale na skutek innych zaniechań sądu pierwszej instancji strona nie będzie w stanie zająć stanowiska w sprawie. Prawo do obrony to przede wszystkim prawo do bycia wysłuchanym.
o.p. art. 247 § § 1 pkt 3
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Przesłanka rażącego naruszenia prawa jako podstawa stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Wymaga, aby decyzja pozostawała w oczywistej sprzeczności z określonym przepisem prawa, przede wszystkim w sentencji. Wadliwość uzasadnienia może stanowić podstawę stwierdzenia nieważności tylko wtedy, gdy rzutuje na treść rozstrzygnięcia.
p.p.s.a. art. 185 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zarzut niewłaściwego zastosowania polegający na wadach uzasadnienia wyroku WSA (nieprawidłowe oznaczenie przedmiotu sporu, sprzeczność, nieadekwatne orzecznictwo, brak wyjaśnienia wpływu decyzji wymiarowej na decyzję o nadpłacie, nieodniesienie się do stanowiska strony).
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zarzut niewłaściwego zastosowania polegający na uwzględnieniu skargi na decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji wymiarowej, choć skargę tę należało oddalić.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
o.p. art. 233 § § 1 pkt 2 lit a
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
o.p. art. 208 § § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
o.p. art. 70 § § 1, § 6 pkt 2 i § 7 pkt 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
ustawa COVID art. 15 zzs4 § ust. 2
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Przepis umożliwiający przeprowadzanie rozpraw przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.
p.p.s.a. art. 106 § § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 106 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Na rozprawie strony mogą zgłaszać ustnie swoje żądania i wnioski oraz składać wyjaśnienia, wskazując podstawy prawne i faktyczne swych żądań i wniosków.
p.p.s.a. art. 10
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozpoznawanie spraw na rozprawie jest zasadą postępowania sądowoadministracyjnego.
p.p.s.a. art. 90 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozprawa jest zasadą postępowania sądowoadministracyjnego.
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucyjna zasada jawności postępowania sądowego.
p.p.s.a. art. 111 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Możliwość połączenia spraw do wspólnego rozpoznania i odrębnego wyrokowania.
p.p.s.a. art. 203 § pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Koszty postępowania w przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej i uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji.
p.p.s.a. art. 199
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ogólna reguła dotycząca ponoszenia kosztów postępowania przez strony.
o.p. art. 128
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Zasada trwałości ostatecznej decyzji podatkowej i przypadki odstępstwa od niej.
o.p. art. 210 § § 1 pkt 5 i 6
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Elementy decyzji, w tym rozstrzygnięcie i uzasadnienie.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Pozbawienie strony możliwości obrony jej praw w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji z powodu problemów z udziałem w zdalnej rozprawie.
Godne uwagi sformułowania
Prawo do obrony to przede wszystkim prawo do bycia wysłuchanym. • Rozprawa jest zasadniczą fazą postępowania sądowoadministracyjnego, podczas której strony - najpierw skarżący, a potem organ - zgłaszają ustnie swoje żądania i wnioski oraz składają wyjaśnienia. • Nie można obarczać uczestników postępowania skutkami problemów technicznych po stronie sądu. • O nieważności postępowania decyduje waga uchybień procesowych, a nie skutki, które wynikają lub mogą z nich wynikać. • Stabilność stosunku prawnego ukształtowanego przez ostateczną decyzję podatkową podlega ochronie prawnej.
Skład orzekający
Wojciech Stachurski
przewodniczący sprawozdawca
Dominik Gajewski
członek
Bogusław Woźniak
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że problemy z udziałem w rozprawie zdalnej mogą prowadzić do nieważności postępowania sądowoadministracyjnego z powodu pozbawienia strony możliwości obrony jej praw."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji problemów technicznych z rozprawą zdalną i interpretacji art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. w kontekście prawa do obrony.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego aspektu postępowania sądowego w dobie pandemii – prawa do obrony w kontekście rozpraw zdalnych, co jest nadal aktualnym tematem dla prawników i społeczeństwa.
“Nieważność postępowania przez problemy z połączeniem na rozprawie zdalnej – NSA chroni prawo do obrony.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.