III FSK 3659/21Podatek od czynności cywilnoprawnych umowa pożyczki moment powstania zobowiązania
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który uchylił decyzje organów podatkowych dotyczące podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC). Spór koncentrował się na kwalifikacji umowy z dnia 1 lipca 2011 r. zawartej między skarżącą a W.T. oraz na momencie powstania zobowiązania podatkowego. Dyrektor IAS zarzucał sądowi pierwszej instancji niewłaściwe zastosowanie przepisów Ordynacji podatkowej i Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, argumentując, że zobowiązanie podatkowe powinno powstać z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej (art. 21 § 1 pkt 1 O.p.), a nie z dniem doręczenia decyzji (art. 21 § 1 pkt 2 O.p.). Naczelny Sąd Administracyjny, opierając się na wiążącym go wyroku z dnia 10 maja 2018 r. (II FSK 1303/16) wydanym w analogicznym stanie faktycznym i prawnym dla tej samej strony, stwierdził, że umowa z dnia 1 lipca 2011 r. nie stanowiła umowy pożyczki w rozumieniu art. 720 § 1 Kodeksu cywilnego. Sąd podkreślił, że kluczowe dla kwalifikacji umowy były uzgodnienia stron, a nie sam fakt otrzymania środków pieniężnych. W poprzednim wyroku NSA uznał, że umowa z 1 lipca 2011 r. była umową odnawialną, a poszczególne wypłaty stanowiły odrębne umowy pożyczki. Jednakże, NSA w obecnej sprawie wskazał, że to skarżąca, powołując się na umowę z dnia 1 lipca 2011 r. w trakcie kontroli podatkowej, ujawniła fakt zawarcia pożyczek, co pozwoliło organowi na ustalenie essentialia negotii umowy pożyczki. W związku z tym, NSA uznał, że zastosowanie stawki sankcyjnej 20% (art. 7 ust. 5 pkt 1 u.p.c.c.) było zasadne, a zobowiązanie podatkowe powstało z dniem doręczenia decyzji organu (art. 21 § 1 pkt 2 O.p.). Sąd oddalił skargę kasacyjną, uznając zarzuty za niezasadne i nie wykazujące wpływu na wynik sprawy. Podkreślono również, że uzasadnienie skargi kasacyjnej było wadliwe i nie pozwalało na pełne odniesienie się do wszystkich zarzutów. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania nastąpiło na podstawie przepisów P.p.s.a. i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie momentu powstania zobowiązania podatkowego w PCC od umów pożyczek, kwalifikacja umów jako pożyczek w świetle art. 720 KC, znaczenie wcześniejszych prawomocnych orzeczeń sądowych (art. 170 P.p.s.a.) oraz wymogi formalne skargi kasacyjnej.
Orzeczenie opiera się na specyficznej sytuacji faktycznej i wiążącym wyroku NSA z 2018 r. w tej samej sprawie. Może być mniej bezpośrednio stosowalne w przypadkach, gdzie umowa pożyczki jest jednoznacznie ukształtowana i nie budzi wątpliwości co do jej charakteru.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa z dnia 1 lipca 2011 r. zawarta pomiędzy skarżącą a W.T. jest umową pożyczki w rozumieniu art. 720 § 1 Kodeksu cywilnego, a tym samym czynnością podlegającą opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa z dnia 1 lipca 2011 r. sama w sobie nie stanowiła umowy pożyczki w rozumieniu art. 720 § 1 KC. Dopiero ujawnienie jej przez skarżącą w toku kontroli pozwoliło organowi na ustalenie essentialia negotii umowy pożyczki.
Uzasadnienie
NSA, opierając się na wcześniejszym wyroku w analogicznej sprawie, stwierdził, że umowa z 1 lipca 2011 r. była umową odnawialną, a nie umową pożyczki. Kluczowe dla kwalifikacji były uzgodnienia stron, a nie sam fakt otrzymania środków. Jednakże, powołanie się skarżącej na tę umowę w toku kontroli pozwoliło organowi na ustalenie elementów istotnych umowy pożyczki.
Jaki jest moment powstania zobowiązania podatkowego w podatku od czynności cywilnoprawnych w sytuacji, gdy organ podatkowy ustala je w decyzji na podstawie ujawnionej umowy pożyczki?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem doręczenia decyzji organu podatkowego ustalającej wysokość tego zobowiązania (art. 21 § 1 pkt 2 O.p.), jeśli organ ustala je w oparciu o ujawnioną umowę pożyczki, a nie z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej (art. 21 § 1 pkt 1 O.p.).
Uzasadnienie
NSA uznał, że w sytuacji, gdy organ podatkowy ustala zobowiązanie podatkowe na podstawie ujawnionej umowy pożyczki, a nie na skutek samodzielnego rozliczenia podatnika, zastosowanie znajduje art. 21 § 1 pkt 2 O.p., co oznacza, że zobowiązanie powstaje z dniem doręczenia decyzji.
Czy zarzuty skargi kasacyjnej zostały należycie uzasadnione i czy naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy?
Odpowiedź sądu
Nie, zarzuty skargi kasacyjnej nie zostały należycie uzasadnione, a Dyrektor IAS nie wykazał wpływu zarzucanych naruszeń na wynik sprawy.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że strona wnosząca skargę kasacyjną ma obowiązek tak ją zredagować, aby umożliwić sądowi odniesienie się do wszystkich kwestii. W tym przypadku uzasadnienie skargi było wadliwe, nie wykazywało wpływu naruszeń na wynik sprawy ani nie przedstawiało odmiennej wykładni przepisów.
Rozstrzygnięcie
Przepisy (24)
Główne
O.p. art. 21 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania, albo z dniem doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość tego zobowiązania.
u.p.c.c. art. 1 § 1
Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych
Podatkowi podlegają czynności cywilnoprawne takie jak umowy pożyczki pieniędzy.
u.p.c.c. art. 7 § 5
Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych
Stawka podatku wynosi 20%, jeżeli przed organem podatkowym podatnik powołuje się na fakt zawarcia umowy pożyczki, a należny podatek od tej czynności nie został zapłacony.
u.p.c.c. art. 7 § 1
Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych
Stawka podatku wynosi 2%.
k.c. art. 720 § 1
Kodeks cywilny
Umowa pożyczki wymaga oznaczenia stron, określenia ilości pieniędzy lub rzeczy, zobowiązania do ich przeniesienia oraz obowiązku zwrotu.
Pomocnicze
P.p.s.a. art. 174
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 134 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 133 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
O.p. art. 21 § 3
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
u.p.c.c. art. 10 § 1
Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych
k.c. art. 60
Kodeks cywilny
k.c. art. 61 § 1
Kodeks cywilny
P.p.s.a. art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe.
P.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 176
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 204 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa z dnia 1 lipca 2011 r. nie była umową pożyczki w rozumieniu art. 720 § 1 KC. • Zobowiązanie podatkowe powstało z dniem doręczenia decyzji organu podatkowego (art. 21 § 1 pkt 2 O.p.). • Powołanie się skarżącej na umowę z dnia 1 lipca 2011 r. w toku kontroli pozwoliło organowi na ustalenie essentialia negotii umowy pożyczki. • Skarga kasacyjna była niezasadna i nie wykazała wpływu zarzucanych naruszeń na wynik sprawy.
Odrzucone argumenty
Argumentacja Dyrektora IAS, że zobowiązanie podatkowe powstało z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej (art. 21 § 1 pkt 1 O.p.). • Zarzuty naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania przez WSA. • Argumentacja, że umowa z 1 lipca 2011 r. była umową pożyczki, a nie umową odnawialną.
Godne uwagi sformułowania
moment powstania zobowiązania podatkowego w podatku od czynności cywilnoprawnych wiązać należy z dniem doręczenia decyzji organu podatkowego ustalającej wysokość tego zobowiązania, podczas gdy ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych określa moment powstania tegoż zobowiązania z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej • w orzecznictwie jednolicie prezentowany jest pogląd, że podatnik sam nie może obliczyć podatku z zastosowaniem stawki 20 %, dlatego powinien uczynić to organ podatkowy w decyzji • sam fakt otrzymania przez skarżącą od pożyczkodawczyni określonej kwoty pieniężnej nie stanowi o zawarciu umowy pożyczki, bo o zawarciu umowy pożyczki w rozumieniu art. 720 § 1 Kodeksu cywilnego, zdecydowało wystąpienie łącznie dwóch elementów, tj. uzgodnienia dokonane w umowie z dnia 1 lipca 2011 r. i otrzymanie przez skarżącą określonej kwoty pieniędzy • ratio legis art. 170 P.p.s.a. polega na tym, że gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy • nie zostały one należycie uzasadnione, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał je w takim zakresie w jakim możliwe było przyporządkowanie uzasadnienia skargi kasacyjnej do zarzutów postawionych w jej petitum
Skład orzekający
Jolanta Sokołowska
przewodniczący
Sławomir Presnarowicz
sędzia
Mirella Łent
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie momentu powstania zobowiązania podatkowego w PCC od umów pożyczek, kwalifikacja umów jako pożyczek w świetle art. 720 KC, znaczenie wcześniejszych prawomocnych orzeczeń sądowych (art. 170 P.p.s.a.) oraz wymogi formalne skargi kasacyjnej."
Ograniczenia: Orzeczenie opiera się na specyficznej sytuacji faktycznej i wiążącym wyroku NSA z 2018 r. w tej samej sprawie. Może być mniej bezpośrednio stosowalne w przypadkach, gdzie umowa pożyczki jest jednoznacznie ukształtowana i nie budzi wątpliwości co do jej charakteru.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy kluczowego zagadnienia podatkowego - momentu powstania zobowiązania podatkowego od pożyczek, a także pokazuje, jak wcześniejsze orzecznictwo wiąże sądy i organy. Jest to interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie podatkowym.
“Kiedy pożyczka staje się podatkiem? NSA rozstrzyga o momencie powstania zobowiązania.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.