III CZP 39/12

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 18 lipca 2012 r. rozstrzygnął zagadnienie prawne dotyczące możliwości dochodzenia kar umownych w przypadku odstąpienia od umowy wzajemnej. Sprawa dotyczyła sytuacji, w której powód dochodził od pozwanej kary umownej za opóźnienie w wykonaniu robót budowlanych, podczas gdy pozwana również odstąpiła od umowy. Sąd Okręgowy zasądził część dochodzonej kwoty, uznając odstąpienie pozwanej za nieskuteczne. Sąd Apelacyjny powziął wątpliwości, czy możliwe jest jednoczesne dochodzenie kary umownej za zwłokę oraz kary umownej za odstąpienie od umowy. Sąd Najwyższy, analizując przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące kar umownych (art. 483 § 1 k.c.) oraz skutków odstąpienia od umowy (art. 491, 492, 494 k.c.), stwierdził, że kara umowna jest związana z naprawieniem szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Odstąpienie od umowy jest uprawnieniem prawnokształtującym, a nie nienależytym wykonaniem zobowiązania. Sąd rozróżnił kary umowne zastrzeżone na wypadek zwłoki lub opóźnienia (nienależyte wykonanie) od kar umownych zastrzeżonych na wypadek odstąpienia od umowy (niewykonanie). Stwierdzono, że nie można kumulować obu rodzajów kar, gdyż wzajemnie się wykluczają. Kara umowna za zwłokę dotyczy sytuacji, gdy zobowiązanie zostało wykonane nienależycie (np. z opóźnieniem), natomiast kara za odstąpienie rekompensuje szkodę wynikłą z niewykonania zobowiązania po odstąpieniu od umowy. W konsekwencji, roszczenie o zapłatę kary umownej na wypadek zwłoki lub opóźnienia nie przysługuje stronie odstępującej od umowy wzajemnej, jeżeli w umowie zastrzeżono również karę w związku z odstąpieniem od umowy.

Zagadnienia prawne (1)

Skład orzekający