III CZP 37/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów rozpatrzył zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku, dotyczące możliwości skorzystania przez bank z prawa zatrzymania na podstawie art. 496 w zw. z art. 497 k.c. w przypadku dochodzenia przez kredytobiorcę zwrotu świadczeń spełnionych na podstawie niewiążącej umowy kredytu. Kluczowe było ustalenie, czy umowa kredytu ma charakter umowy wzajemnej. Sąd Najwyższy, odwołując się do wcześniejszych uchwał, w tym III CZP 31/23 i III CZP 126/22, stwierdził, że prawo zatrzymania nie przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, gdyż czyni to prawo zatrzymania bezprzedmiotowym i może prowadzić do nadużycia. Ponadto, Sąd Najwyższy szczegółowo analizował pojęcie umowy wzajemnej i świadczenia w kontekście umowy kredytu, dochodząc do wniosku, że nawet przy alternatywnych interpretacjach, bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania w opisanej sytuacji. Rozstrzygnięcie to jest zgodne z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczącym dyrektywy o nieuczciwych warunkach w umowach konsumenckich.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie braku prawa banku do zatrzymania świadczeń z niewiążącej umowy kredytu, interpretacja umowy wzajemnej w kontekście prawa bankowego.
Dotyczy specyficznej sytuacji dochodzenia zwrotu świadczeń z niewiążącej umowy kredytu i prawa zatrzymania.
Zagadnienia prawne (4)
Czy umowa kredytu ma charakter umowy wzajemnej w świetle regulacji art. 497 k.c. w zw. z art. 496 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa kredytu nie ma charakteru umowy wzajemnej w tradycyjnym rozumieniu świadczenia jako określonego zachowania dłużnika, którego można dochodzić przed sądem.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że świadczenie banku polega na oddaniu do dyspozycji kwoty kredytu, a świadczenie kredytobiorcy na jej zwrocie wraz z odsetkami. Nie ma między nimi stosunku wymiany, a wysokość świadczeń pieniężnych jest różna. Alternatywne rozumienie świadczenia jako stworzenia sytuacji gospodarczej również nie prowadzi do uznania umowy za wzajemną w kontekście zwrotu kapitału.
Czy bankowi przysługuje prawo zatrzymania na podstawie art. 496 w zw. z art. 497 k.c. w razie dochodzenia od niego zwrotu świadczenia spełnionego na podstawie umowy kredytu, która okazała się niewiążąca?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania na podstawie art. 496 w zw. z art. 497 k.c.
Uzasadnienie
Prawo zatrzymania nie przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, gdyż czyni to prawo zatrzymania bezprzedmiotowym i może prowadzić do nadużycia. Ponadto, nawet przy uznaniu umowy kredytu za wzajemną, zwrot kapitału nie stanowi świadczenia wzajemnego w rozumieniu art. 496 k.c.
Czy skuteczny będzie zarzut zatrzymania złożony przez pełnomocnika procesowego strony w piśmie procesowym doręczonym pełnomocnikowi drugiej strony, jeżeli obaj pełnomocnicy korzystają z zakresu umocowania objętego zakresem wskazanym w dyspozycji art. 91 k.p.c.?
Odpowiedź sądu
Nie udzielono odpowiedzi z uwagi na bezprzedmiotowość.
Uzasadnienie
Zagadnienie stało się bezprzedmiotowe w związku z rozstrzygnięciem kwestii prawa zatrzymania.
Czy skuteczne będzie złożenie zarzutu zatrzymania jako zarzutu ewentualnego, tj. na wypadek stwierdzenia nieważności umowy?
Odpowiedź sądu
Nie udzielono odpowiedzi z uwagi na bezprzedmiotowość.
Uzasadnienie
Zagadnienie stało się bezprzedmiotowe w związku z rozstrzygnięciem kwestii prawa zatrzymania.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M.P. | osoba_fizyczna | powódka |
| B. w W. | spółka | pozwany bank |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | uczestnik |
Przepisy (11)
Główne
k.c. art. 497
Kodeks cywilny
Dotyczy prawa zatrzymania w umowach wzajemnych.
k.c. art. 496
Kodeks cywilny
Dotyczy prawa zatrzymania w umowach wzajemnych.
Pomocnicze
k.c. art. 487 § § 2
Kodeks cywilny
Definicja umowy wzajemnej.
k.c. art. 353 § § 1
Kodeks cywilny
Definicja zobowiązania.
k.p.c. art. 91
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres umocowania pełnomocnika procesowego.
k.p.c. art. 203 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Ograniczenia skorzystania z procesowego zarzutu potrącenia.
k.p.c. art. 390 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przekazanie zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów.
k.p.c. art. 390 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wiążąca odpowiedź na przedstawione zagadnienie prawne.
k.p.c. art. 330 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Stwierdzenie niemożności podpisania uzasadnienia uchwały.
pr.bank. art. 69 § 1
Ustawa - Prawo bankowe
Definicja umowy kredytu.
pr.bank. art. 75 § 1
Ustawa - Prawo bankowe
Prawo banku do wypowiedzenia umowy kredytu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa kredytu nie jest umową wzajemną w tradycyjnym rozumieniu świadczenia. • Prawo zatrzymania nie przysługuje, gdy istnieje możliwość potrącenia wierzytelności. • Nawet przy alternatywnych koncepcjach umowy kredytu, bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania w przypadku zwrotu świadczeń z niewiążącej umowy.
Odrzucone argumenty
Umowa kredytu jest umową wzajemną. • Bankowi przysługuje prawo zatrzymania na podstawie art. 496 w zw. z art. 497 k.c.
Godne uwagi sformułowania
bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania na podstawie art. 496 w zw. z art. 497 k.c. • prawo zatrzymania nie przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony • umowa kredytu nie może zostać uznana za wzajemną • świadczenie jest określone zachowanie (działanie lub zaniechanie) dłużnika zgodne z treścią zobowiązania i czyniące zadość godnemu ochrony interesowi wierzyciela
Skład orzekający
Marcin Krajewski
przewodniczący
Adam Doliwa
członek
Jacek Grela
członek
Marcin Łochowski
członek
Dariusz Pawłyszcze
sprawozdawca
Ewa Stefańska
członek
Kamil Zaradkiewicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie braku prawa banku do zatrzymania świadczeń z niewiążącej umowy kredytu, interpretacja umowy wzajemnej w kontekście prawa bankowego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji dochodzenia zwrotu świadczeń z niewiążącej umowy kredytu i prawa zatrzymania.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Orzeczenie Sądu Najwyższego dotyczące ważnej i często występującej kwestii w sporach konsumentów z bankami o kredyty, z odniesieniem do prawa UE.
“Sąd Najwyższy: Bank nie może zatrzymać pieniędzy z nieważnego kredytu!”
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.