III Ca 151/16
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Okręgowy rozpoznał apelację uczestniczki P. F. (1) od postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi – Widzewa w Łodzi, które zmieniło prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po S. F. zmarłym w 2011 r. Sąd Rejonowy, opierając się na testamencie notarialnym z 1997 r., stwierdził nabycie spadku przez A. P. (1), B. W., A. P. (2) i J. W. po 1/4 części każda. Apelująca zarzuciła naruszenie art. 286 i 290 k.p.c. poprzez błędną wykładnię i niezastosowanie, kwestionując opinię biegłego psychiatry co do zdolności spadkodawcy do testowania. Sąd Okręgowy uznał apelację za niezasadną. Przypomniano, że zgodnie z art. 679 k.p.c. dopuszczalna jest zmiana prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, jeśli wnioskodawca wykaże nowe okoliczności, których nie mógł powołać wcześniej, w terminie roku. Wnioskodawczyni przedłożyła późniejszy testament, który zgodnie z art. 946 k.c. odwołuje testament wcześniejszy. Sąd podkreślił, że testament notarialny, choć ma swoje walory, nie jest niepodważalny i wymaga krytycznej oceny. W tej sprawie Sąd Rejonowy przeprowadził postępowanie dowodowe, w tym dopuścił dowód z opinii biegłego psychiatry, która potwierdziła zdolność spadkodawcy do testowania. Sąd Okręgowy oddalił wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii Instytutu, wskazując, że apelująca nie zwróciła uwagi Sądowi Rejonowemu na uchybienie w trybie art. 162 k.p.c. i że opinia biegłego była wystarczająca. W konsekwencji, Sąd Okręgowy oddalił apelację jako niezasadną, utrzymując w mocy postanowienie Sądu Rejonowego. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto na art. 520 § 1 k.p.c., a Sąd dokonał sprostowania oczywistej omyłki w oznaczeniu jednej z uczestniczek.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja przepisów dotyczących zmiany prawomocnego stwierdzenia nabycia spadku, dopuszczalności dowodu z opinii biegłego, znaczenia testamentu notarialnego oraz stosowania art. 162 i 380 k.p.c. w postępowaniu apelacyjnym.
Dotyczy specyficznej sytuacji zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku na podstawie późniejszego testamentu notarialnego. Kluczowe znaczenie ma tu spełnienie wymogów formalnych i proceduralnych, w tym art. 162 k.p.c.
Zagadnienia prawne (3)
Czy późniejszy testament notarialny z 1997 r. stanowił ważne i skuteczne rozporządzenie spadkodawcy S. F. na wypadek śmierci, odwołując wcześniejsze rozporządzenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, późniejszy testament notarialny z 1997 r. stanowił ważne i skuteczne rozporządzenie spadkodawcy, odwołując wcześniejsze rozporządzenia, a spadkodawca miał zdolność do testowania.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że późniejszy testament odwołuje wcześniejszy zgodnie z art. 946 k.c. Opinia biegłego psychiatry potwierdziła zdolność spadkodawcy do testowania w chwili sporządzania testamentu. Sąd odwoławczy nie dopuścił dowodu z opinii Instytutu z uwagi na brak zastrzeżenia w trybie art. 162 k.p.c. i wystarczalność opinii biegłego.
Czy sąd drugiej instancji może badać postanowienia sądu pierwszej instancji, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, na wniosek strony?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd drugiej instancji może badać takie postanowienia na podstawie art. 380 k.p.c., pod warunkiem, że strona zwróciła uwagę sądowi pierwszej instancji na uchybienie w trybie art. 162 k.p.c., chyba że sąd powinien wziąć je pod uwagę z urzędu.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy powołał się na art. 380 k.p.c. i orzecznictwo Sądu Najwyższego, ale stwierdził, że apelująca nie spełniła wymogu z art. 162 k.p.c. poprzez niezgłoszenie zastrzeżenia do protokołu w Sądzie Rejonowym, co uniemożliwiło kontrolę postanowienia dowodowego z 19 października 2015 r.
Czy sąd jest zobowiązany dopuścić dowód z opinii kolejnych biegłych lub instytutu, gdy opinia jest niekorzystna dla strony?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd ma obowiązek dopuścić dowód z dalszej opinii lub ekspertyzy z instytutu tylko wtedy, gdy opinia, którą dysponuje, zawiera istotne luki, jest niejasna, nieweryfikowalna lub gdy zachodzi potrzeba wyjaśnienia złożonego problemu przez specjalistów o wysokich kwalifikacjach.
Uzasadnienie
Sąd odwołał się do postanowienia SN III CSK 7/09 i wyroku SA w Białymstoku I ACa 414/13, stwierdzając, że w kontrolowanej sprawie nie wystąpiły takie względy, które nakazywałyby ponowne badanie stanu zdrowia spadkodawcy.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. W. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| A. P. (1) | osoba_fizyczna | uczestniczka |
| A. P. (2) | osoba_fizyczna | uczestniczka |
| B. W. | osoba_fizyczna | uczestniczka |
| P. F. (1) | osoba_fizyczna | uczestniczka |
| P. F. (2) | osoba_fizyczna | uczestniczka |
| D. F. | osoba_fizyczna | uczestniczka |
Przepisy (13)
Główne
k.p.c. art. 679 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przeprowadzenie dowodu, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku nie jest spadkobiercą lub że jej udział jest inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku.
k.c. art. 946
Kodeks cywilny
Odwołanie testamentu może nastąpić poprzez sporządzenie nowego testamentu, zniszczenie lub pozbawienie cech ważności starego testamentu, lub dokonanie w nim zmian z których wynika wola odwołania jego postanowień.
Pomocnicze
k.p.c. art. 679 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wniosek o wszczęcie postępowania może zgłosić każdy zainteresowany, nie wyłączając osoby, która była uczestnikiem zakończonego prawomocnie postępowania, pod warunkiem oparcia żądania na podstawie, której nie mógł powołać w toku zakończonego postępowania oraz wystąpienia z wnioskiem przed upływem roku od dnia uzyskania tej możności.
k.p.c. art. 286
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodu z opinii biegłego na podstawie przepisów art. 233.
k.p.c. art. 290
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd może zażądać od biegłego dodatkowych wyjaśnień lub zlecenia sporządzenia opinii przez innego biegłego.
k.p.c. art. 380
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji, na wniosek strony, rozpoznaje również te postanowienia sądu pierwszej instancji, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.
k.p.c. art. 162 § zd. 2
Kodeks postępowania cywilnego
Strona traci prawo do powoływania się na uchybienia przepisom postępowania, chyba że zwróciła uwagę sądowi na te uchybienia.
k.p.c. art. 13 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Przepisy dotyczące postępowania procesowego stosuje się odpowiednio do postępowania nieprocesowego.
k.p.c. art. 233
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.
k.c. art. 945 § § 1 pkt 1
Kodeks cywilny
Testament jest nieważny, jeżeli został sporządzony m.in. w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie apelacji.
k.p.c. art. 520 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
W sprawach o prawa niemajątkowe oraz w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu nie podlega ustaleniu lub jest niższa od kwoty pieniężnej określonej w przepisach wydanych na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, zasady ponoszenia ich przez strony wynikają z przepisów następnych. W innych sprawach, jeżli strony poniosły koszty, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji obciąży nimi strony stosunkowo do ich udzialu w sprawie i wyniku postępowania, to jest zasądzi od strony przegrywającej na rzecz strony wygrywającej zwrot kosztów w wysokości należności wyliczonej według norm przepisanych.
k.p.c. art. 350 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sprostowanie oczywistych błędów pisowni, rachunkowych lub innych oczywistych omyłek popełnionych w postanowieniu lub zarządzeniu można poprawić z urzędu lub na wniosek strony.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Późniejszy testament notarialny z 1997 r. jest ważny i odwołuje wcześniejsze rozporządzenia. • Spadkodawca S. F. miał zdolność do testowania w chwili sporządzania testamentu. • Apelująca nie zwróciła uwagi Sądowi Rejonowemu na uchybienie w trybie art. 162 k.p.c., co uniemożliwia kontrolę postanowienia dowodowego. • Opinia biegłego psychiatry była wystarczająca i nie zachodziła potrzeba dopuszczenia dowodu z opinii Instytutu.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 286 i 290 k.p.c. poprzez błędną wykładnię i niezastosowanie, kwestionujące opinię biegłego psychiatry. • Konieczność dopuszczenia dowodu z opinii Instytutu w celu weryfikacji zdolności spadkodawcy do testowania.
Godne uwagi sformułowania
ustalenie przez Sąd prawidłowego porządku dziedziczenia jest tak istotną kwestią, że ustawodawca dopuścił możliwość zweryfikowania tego porządku, mimo ustalenia go prawomocnym postanowieniem sądu. • testament późniejszy odwołuje testament wcześniejszy, co wprost wynika z art. 946 k.c. • testament notarialny jest jedną ze zwykłych form testowania przewidzianych przez ustawodawcę. • Sąd powinien z należytym krytycyzmem podchodzić do takiego dokumentu, albowiem zdarzyć się również mogą sytuacje, w których wspomniany testament notarialny z racji popełnionych błędów czy uchybień będzie nieważny. • warunkiem dopuszczalności powoływania się przez stronę na uchybienia Sądu I instancji przepisom postępowania jest zwrócenie temu Sądowi uwagi na te uchybienia poprzez wniesienie o wpisanie stosowego zastrzeżenia do protokołu. • ocena prawidłowości pod względem merytorycznym opinii biegłej z zakresu psychiatrii, dla sporządzenia której wykorzystana została pewna wiedza specjalistyczna, może być dokonywana jedynie z dużą ostrożnością.
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zmiany prawomocnego stwierdzenia nabycia spadku, dopuszczalności dowodu z opinii biegłego, znaczenia testamentu notarialnego oraz stosowania art. 162 i 380 k.p.c. w postępowaniu apelacyjnym."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku na podstawie późniejszego testamentu notarialnego. Kluczowe znaczenie ma tu spełnienie wymogów formalnych i proceduralnych, w tym art. 162 k.p.c.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii spadkowych i pokazuje, jak późniejszy testament może zmienić pierwotne ustalenia, ale jednocześnie podkreśla znaczenie procedury i formalnych wymogów w postępowaniu sądowym.
“Późniejszy testament notarialny unieważnił prawomocne stwierdzenie spadku – kluczowe znaczenie ma procedura!”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.