III AUA 429/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa rozpatrywana przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu dotyczyła odwołania W. M. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. w sprawie wysokości emerytury. W. M. domagał się ustalenia emerytury w wieku powszechnym bez pomniejszenia o kwoty pobranych wcześniej świadczeń, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Sąd Okręgowy w Poznaniu uwzględnił odwołanie, zobowiązując ZUS do ustalenia emerytury z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. ZUS złożył apelację, zarzucając sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów procesowych (art. 233 § 1 k.p.c.) oraz materialnych (art. 26 ustawy emerytalnej). Sąd Apelacyjny w Poznaniu uznał apelację za bezzasadną i ją oddalił. Sąd odwoławczy podkreślił, że przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, który nakazuje pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury o kwotę pobranych wcześniej świadczeń, nie korzysta już z domniemania zgodności z konstytucją. Sąd powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., sygn. akt P 20/16, który stwierdził niezgodność tego przepisu z art. 2 Konstytucji RP (zasada zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa). Sąd Apelacyjny przyjął, że zasada ta ma zastosowanie nie tylko do kobiet urodzonych w 1953 r., ale również do innych osób, które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do wcześniejszej emerytury, nie mogąc przewidzieć negatywnych skutków dla przyszłej emerytury powszechnej. Sąd uznał, że naruszenie zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa wiąże się także z naruszeniem prawa do zabezpieczenia społecznego (art. 67 ust. 1 Konstytucji RP). W konsekwencji, sąd apelacyjny podzielił stanowisko sądu pierwszej instancji, że przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej jest niekonstytucyjny i nie powinien być stosowany w przypadku W. M., co oznaczało konieczność ustalenia wysokości jego emerytury bez pomniejszenia o kwoty pobranych wcześniej świadczeń.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie możliwości odmowy zastosowania przepisu ustawy uznanego za niekonstytucyjny przez sądy powszechne, nawet w sytuacji braku publikacji wyroku TK lub gdy dotyczy on innej grupy osób, a także interpretacja zasady zaufania obywateli do państwa w kontekście zmian przepisów emerytalnych.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji osób, które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do wcześniejszej emerytury i nie mogły przewidzieć negatywnych skutków dla emerytury powszechnej. Konieczność indywidualnej oceny analogii sytuacji.
Zagadnienia prawne (2)
Czy przepis art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który nakazuje pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury powszechnej o kwotę pobranych wcześniej świadczeń, jest zgodny z Konstytucją RP, w szczególności z zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepis art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest niekonstytucyjny i narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, a także prawo do zabezpieczenia społecznego.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego (sygn. akt P 20/16), który uznał ten przepis za niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. Ubezpieczeni, przechodząc na wcześniejszą emeryturę przed 1 stycznia 2013 r., nie mogli przewidzieć, że wpłynie to negatywnie na wysokość ich przyszłej emerytury powszechnej, co stanowi naruszenie zasady zaufania i lojalności państwa.
Czy sąd powszechny może odmówić zastosowania przepisu ustawy uznanego za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny lub sprzeczny z Konstytucją, nawet jeśli wyrok TK nie został opublikowany lub dotyczy innej grupy osób?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sądy powszechne mają obowiązek zapewnić poszanowanie standardu konstytucyjnego, co może obejmować odmowę zastosowania przepisu krajowego sprzecznego z Konstytucją lub interpretacyjne zastosowanie Konstytucji.
Uzasadnienie
Sądy powszechne mają obowiązek stosowania przepisów zgodnie z Konstytucją RP (art. 8 ust. 2). Mogą odmówić zastosowania przepisu w razie jego oczywistej niekonstytucyjności, co nie narusza kompetencji Trybunału Konstytucyjnego. Koncepcja rozproszonej kontroli konstytucyjności pozwala sądom na ocenę zgodności przepisów z Konstytucją w ramach rozstrzygania konkretnych spraw.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| W. M. | osoba_fizyczna | odwołujący |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. | instytucja | pozwany |
Przepisy (9)
Główne
ustawa emerytalna art. 25 § ust. 1b
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis ten, nakazujący pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury o kwotę pobranych wcześniej świadczeń, został uznany za niekonstytucyjny i nie powinien być stosowany w przypadku osób, które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do wcześniejszej emerytury, nie mogąc przewidzieć negatywnych skutków dla przyszłej emerytury powszechnej.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, naruszona przez art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.
Konstytucja RP art. 67 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do zabezpieczenia społecznego, naruszone przez art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.
Pomocnicze
ustawa emerytalna art. 26
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa obliczenia emerytury, która powinna być ustalona z pominięciem niekonstytucyjnego art. 25 ust. 1b.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zarzut naruszenia tego przepisu przez wadliwą ocenę dowodów został uznany za niezasadny, gdyż dotyczył oceny prawnej, a nie ustaleń faktycznych.
k.p.c. art. 378 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres kontroli sądu II instancji w postępowaniu apelacyjnym.
k.p.c. art. 387 § § 2 1 pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd apelacyjny przyjmuje za własne ustalenia sądu pierwszej instancji.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna oddalenia apelacji.
Konstytucja RP art. 8 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej jest niekonstytucyjny i narusza zasadę zaufania obywateli do państwa oraz prawo do zabezpieczenia społecznego. • Sądy powszechne mają prawo do odmowy zastosowania przepisu niezgodnego z Konstytucją.
Odrzucone argumenty
Naruszenie przepisów prawa procesowego (art. 233 § 1 k.p.c.) poprzez wadliwą ocenę dowodów. • Naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 26 ustawy emerytalnej) poprzez błędne obliczenie emerytury.
Godne uwagi sformułowania
zakres kontroli sądu II instancji w postępowaniu apelacyjnym wyznacza treść przepisu art. 378 § 1 k.p.c. • sąd apelacyjny przyjmuje za własne ustalenia sądu pierwszej instancji • zakresie faktów, dla wydania rozstrzygnięcia wystarczające było ustalenie tego, że odwołujący pobierał tzw. wcześniejszą emeryturę • nie można było bowiem pominąć tego, że omawiana regulacja nie korzysta już z domniemania zgodności z konstytucją • sądy powszechne oraz Sąd Najwyższy mają obowiązek zapewnienia przy stosowaniu przepisów ustawy i rozporządzeń poszanowania standardu unijnego, konwencyjnego oraz konstytucyjnego • rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw pozwala sądom na odmowę zastosowania przepisu uznanego za niekonstytucyjny w konkretnej sprawie • niekonstytucyjność, wynikająca z naruszenia zasady zaufania obywateli do państwa do państwa i stanowionego przez nie prawa ( art. 2 Konstytucji RP ) ma charakter oczywisty
Skład orzekający
Łukasz Ruszkiewicz
przewodniczący-sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie możliwości odmowy zastosowania przepisu ustawy uznanego za niekonstytucyjny przez sądy powszechne, nawet w sytuacji braku publikacji wyroku TK lub gdy dotyczy on innej grupy osób, a także interpretacja zasady zaufania obywateli do państwa w kontekście zmian przepisów emerytalnych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji osób, które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do wcześniejszej emerytury i nie mogły przewidzieć negatywnych skutków dla emerytury powszechnej. Konieczność indywidualnej oceny analogii sytuacji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia konstytucyjności przepisów emerytalnych i ich bezpośredniego stosowania przez sądy, co ma znaczenie dla wielu obywateli.
“Sądy mogą ignorować przepisy, jeśli są sprzeczne z Konstytucją? Kluczowy wyrok w sprawie emerytur!”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.