III AUA 26/26Zmiana wyroku emerytura bez pomniejszenia o wcześniejsze swiadczenia
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Apelacyjny w Białymstoku rozpoznał sprawę z odwołania H. O. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w U. o wysokość emerytury. Spór dotyczył zastosowania art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który przewiduje pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury powszechnej o sumę kwot pobranych wcześniej emerytur wcześniejszych. H. O. złożyła wniosek o emeryturę nauczycielską w 2008 r., a następnie o emeryturę powszechną w 2025 r. ZUS przyznał jej emeryturę powszechną, ale pomniejszył jej podstawę obliczenia o kwotę 540 578,58 zł z tytułu pobranych wcześniej emerytur. Sąd Okręgowy w Łomży oddalił odwołanie H. O., uznając zasadność zastosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok, stwierdzając, że zastosowanie tego przepisu w stosunku do H. O. byłoby sprzeczne z zasadą zaufania do państwa i prawa, a także z ochroną praw nabytych. Sąd podkreślił, że H. O. złożyła wniosek o emeryturę przed wejściem w życie art. 25 ust. 1b, a zatem nie mogła przewidzieć negatywnych konsekwencji dla swojej przyszłej emerytury powszechnej. Sąd odwołał się do wyroków Trybunału Konstytucyjnego (SK 140/20 i P 20/16), które kwestionowały konstytucyjność tego przepisu, oraz do orzecznictwa Sądu Najwyższego. Sąd Apelacyjny zastosował prokonstytucyjną wykładnię przepisów, uznając, że art. 25 ust. 1b nie powinien mieć zastosowania w sytuacji H. O. w zakresie emerytury powszechnej przyznanej po osiągnięciu wieku uprawniającego do emerytury powszechnej (1 października 2017 r.). Sąd oddalił apelację w pozostałym zakresie i odstąpił od obciążania organu rentowego kosztami zastępstwa procesowego ze względu na szczególny charakter sprawy i rozbieżności w orzecznictwie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalanie wysokości emerytury powszechnej w sytuacji pobierania wcześniejszych świadczeń, stosowanie prokonstytucyjnej wykładni przepisów, ochrona praw nabytych w kontekście zmian legislacyjnych, wpływ orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego na indywidualne sprawy.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji ubezpieczonej, która złożyła wniosek o emeryturę przed wejściem w życie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Kwestia publikacji wyroków TK i ich bezpośredniego stosowania może być nadal przedmiotem sporów.
Zagadnienia prawne (2)
Czy art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w zakresie w jakim przewiduje pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury powszechnej o sumę kwot pobranych wcześniej emerytur, jest zgodny z Konstytucją RP, w szczególności z zasadą zaufania do państwa i prawa oraz ochroną praw nabytych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Zastosowanie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w stosunku do ubezpieczonej, która złożyła wniosek o emeryturę przed wejściem w życie tego przepisu, jest sprzeczne z Konstytucją RP, w szczególności z zasadą zaufania do państwa i prawa oraz ochroną praw nabytych.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że ubezpieczona, składając wniosek o emeryturę przed wejściem w życie art. 25 ust. 1b, nie mogła przewidzieć negatywnych konsekwencji dla swojej przyszłej emerytury powszechnej. Powołano się na wyroki Trybunału Konstytucyjnego kwestionujące konstytucyjność tego przepisu oraz na zasadę ochrony praw nabytych i zaufania do państwa.
Czy sąd ubezpieczeń społecznych może orzekać o kwestiach nieobjętych decyzją organu rentowego, w tym o wyrównaniu świadczenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd ubezpieczeń społecznych nie może wykraczać poza zakres decyzji organu rentowego i orzekać o kwestiach nieobjętych tą decyzją.
Uzasadnienie
Zakres kognicji sądów ubezpieczeń społecznych jest wyznaczony przez decyzję organu rentowego i zakres odwołania od niej. W tej sprawie żądanie wyrównania nie było objęte zaskarżoną decyzją.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| H. O. | osoba_fizyczna | odwołująca |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w U. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (23)
Główne
u.e.r.f.u.s. art. 24
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa obliczenia emerytury.
u.e.r.f.u.s. art. 25 § ust. 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa obliczenia emerytury.
u.e.r.f.u.s. art. 25 § ust. 1b
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury o sumę kwot pobranych emerytur wcześniejszych. Sąd uznał za niekonstytucyjny w stosunku do osób składających wnioski przed jego wejściem w życie.
Dz.U. 2023.1251 art. 24
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa obliczenia emerytury.
Dz.U. 2024 r. poz. 1631
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Ustawa emerytalna.
Dz.U. 2012 poz. 637
Ustawa z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw
Wprowadziła art. 25 ust. 1b do ustawy emerytalnej.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Konstytucja RP art. 67 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do zabezpieczenia społecznego.
Pomocnicze
u.e.r.f.u.s. art. 173-175
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Kapitał początkowy.
u.e.r.f.u.s. art. 185
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
k.p.c. art. 374
Kodeks postępowania cywilnego
Posiedzenie niejawne.
k.p.c. art. 386 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zmiana zaskarżonego wyroku.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie apelacji.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Orzeczenie o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Szczególny przypadek nieobciążania stron kosztami.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada odpowiedzialności za wynik procesu.
k.p.c. art. 99
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada odpowiedzialności za wynik procesu.
Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 art. 9 § ust. 2
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
Opłaty za czynności radców prawnych.
Konstytucja RP art. 8 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Bezpośrednie stosowanie Konstytucji.
Konstytucja RP art. 32 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa i niedyskryminacji.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Granice ingerencji w prawa jednostki.
Karta Nauczyciela art. 88
Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela
Emerytura nauczycielska.
Dz. U. z 1983 r., Nr 8, poz. 43
Rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze
Emerytura w szczególnych warunkach.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zastosowanie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej jest sprzeczne z Konstytucją RP (zasada zaufania do państwa, ochrona praw nabytych). • Ubezpieczona złożyła wniosek o emeryturę przed wejściem w życie art. 25 ust. 1b, co uniemożliwiło jej przewidzenie negatywnych konsekwencji. • Wyroki Trybunału Konstytucyjnego (SK 140/20, P 20/16) kwestionują konstytucyjność art. 25 ust. 1b. • Prokonstytucyjna wykładnia przepisów powinna być zastosowana.
Odrzucone argumenty
Sąd Okręgowy prawidłowo zastosował art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. • Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został opublikowany, co uniemożliwia jego stosowanie przez organ rentowy. • Sąd nie może orzekać o wyrównaniu świadczenia, gdyż nie było ono objęte decyzją organu rentowego.
Godne uwagi sformułowania
podstawa obliczenia emerytury nie jest pomniejszona o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur • brak zgłoszenia przez strony konieczności przeprowadzenia rozprawy ani jakichkolwiek dowodów, których przeprowadzenie wymagałoby jej wyznaczenia • przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie była kwestia prawna, dotycząca ustalenia wysokości emerytury powszechnej ubezpieczonej z pominięciem regulacji zawartej w art. 25 ust. 1b ustawy • możliwość ingerencji ustawodawcy w prawa podmiotowe podlega ograniczeniom wynikającym z określonych standardów. • Granicę dopuszczalności ingerencji ustawodawcy w prawa podmiotowe wyznacza wymaganie, aby wprowadzane modyfikacje nie były dla jednostki zaskakujące i nie miały charakteru arbitralnego • Zasada zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa nakazuje ustawodawcy należyte zabezpieczenie "interesów w toku" • brak jest procedury uprawniającej do stwierdzenia, że wyrok wydany przez Trybunał, w którego składzie brał udział sędzia wybrany w wadliwej procedurze, lecz sędzia wybrany przez Sejm i od którego prezydent odebrał przyrzeczenie, jest wyrokiem nieistniejącym. • dokonanie prokonstytucyjnej wykładni przepisów emerytalnych według standardów konstytucyjnych. • ochrona konstytucyjna nie może trwać po spełnieniu przez nią przesłanek nabycia prawa do emerytury powszechnej tj. po 1 października 2017 r. • spór w rozpoznawanej sprawie miał charakter prawny. […]
Skład orzekający
Teresa Suchcicka
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie wysokości emerytury powszechnej w sytuacji pobierania wcześniejszych świadczeń, stosowanie prokonstytucyjnej wykładni przepisów, ochrona praw nabytych w kontekście zmian legislacyjnych, wpływ orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego na indywidualne sprawy."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji ubezpieczonej, która złożyła wniosek o emeryturę przed wejściem w życie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Kwestia publikacji wyroków TK i ich bezpośredniego stosowania może być nadal przedmiotem sporów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z wysokością emerytur i interpretacją przepisów w świetle orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, co jest istotne dla wielu obywateli.
“Emerytura bez potrąceń? Sąd Apelacyjny stanął po stronie obywatela w sporze z ZUS o wysokość świadczenia.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.