III AUa 198/25Przeliczenie emerytury pomniejszenie kwot pobranych wcześniej
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Apelacyjny w Szczecinie rozpoznał sprawę z odwołania W. P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w G. o wysokość emerytury. Sprawa dotyczyła możliwości pomniejszenia podstawy obliczenia emerytury powszechnej o kwoty pobranych wcześniej emerytur. Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim, opierając się na orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (SK 140/20 i P 20/16), uznał odwołanie za uzasadnione i nakazał przeliczenie emerytury W. P. bez pomniejszania jej podstawy o sumę kwot pobranych emerytur wcześniejszych. Sąd Okręgowy powołał się również na orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące wznowienia postępowania na podstawie ujawnienia nowych okoliczności, w tym orzeczeń TK. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w apelacji zarzucił naruszenie prawa materialnego, kwestionując możliwość niestosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej oraz zasadność wznowienia postępowania. Sąd Apelacyjny, rozpoznając apelację, podzielił ustalenia faktyczne i co do zasady rozważania Sądu Okręgowego, jednakże w mniejszym zakresie. Sąd Apelacyjny uznał, że ubezpieczony, który prawo do emerytury wcześniejszej nabył w 2006 r., a powszechny wiek emerytalny osiągnął w 2023 r., znalazł się w sytuacji analogicznej do tej, która była podstawą wyroków TK dotyczących kobiet z rocznika 1953. Niemniej jednak, Sąd Apelacyjny podkreślił, że w przeciwieństwie do kobiet z rocznika 1953, W. P. miał możliwość zareagowania na zmiany prawne wprowadzające art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej (który wszedł w życie 1 stycznia 2013 r.), np. poprzez zawieszenie pobierania emerytury wcześniejszej. Dlatego Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego, zobowiązując ZUS do przeliczenia emerytury W. P. bez pomniejszania jej podstawy o sumę kwot pobranych emerytur wcześniejszych za okres do 31 grudnia 2012 r., a w pozostałym zakresie oddalił odwołanie. Sąd Apelacyjny uzasadnił to koniecznością zachowania zasady sprawiedliwości społecznej i równego traktowania pozostałych ubezpieczonych, wskazując, że nieograniczone uwzględnienie wniosku W. P. mogłoby prowadzić do jego uprzywilejowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w kontekście ochrony praw nabytych i zasady sprawiedliwości społecznej, zwłaszcza w przypadkach, gdy prawo do emerytury wcześniejszej zostało nabyte przed wejściem w życie przepisu, a powszechny wiek emerytalny osiągnięto po jego wejściu w życie. Znaczenie orzeczeń TK i SN dla wzruszania ostatecznych decyzji ZUS.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji ubezpieczonego, który nabył prawo do emerytury wcześniejszej na podstawie Karty Nauczyciela i osiągnął powszechny wiek emerytalny po 1 stycznia 2013 r. Konieczność analizy indywidualnych okoliczności sprawy, w tym możliwości reakcji ubezpieczonego na zmiany prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Czy art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach, w zakresie w jakim pomniejsza podstawę obliczenia emerytury powszechnej o kwoty pobranych emerytur wcześniejszych, może być stosowany wobec osób, które prawo do emerytury wcześniejszej nabyły przed wejściem w życie tego przepisu, ale powszechny wiek emerytalny osiągnęły po jego wejściu w życie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Apelacyjny uznał, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej nie może być stosowany w pełnym zakresie wobec ubezpieczonego, który prawo do emerytury wcześniejszej nabył przed 1 stycznia 2013 r., a powszechny wiek emerytalny osiągnął po tej dacie. Pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury powszechnej o kwoty pobrane do 31 grudnia 2012 r. jest nieprawidłowe, natomiast pomniejszenie o kwoty pobrane po tej dacie jest zasadne.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny powołał się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego (SK 140/20, P 20/16) i Sądu Najwyższego, które wskazywały na niekonstytucyjność art. 25 ust. 1b w określonych sytuacjach, naruszającego zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego prawa. Jednocześnie Sąd Apelacyjny podkreślił, że ubezpieczony, w przeciwieństwie do osób objętych wyrokiem TK z 2019 r., miał możliwość reakcji na zmiany prawne po 2013 r. i dalsze pobieranie emerytury wcześniejszej po tej dacie mogło prowadzić do jego uprzywilejowania, co naruszałoby zasadę sprawiedliwości społecznej i równego traktowania.
Czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, może stanowić podstawę do wznowienia postępowania lub zmiany ostatecznej decyzji organu rentowego na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Apelacyjny uznał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego, nawet nieopublikowany w Dzienniku Ustaw, może stanowić podstawę do uznania nieuwzględnienia przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego za nową okoliczność w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, uzasadniającą zmianę decyzji.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny powołał się na postanowienie Sądu Najwyższego (III UZP 4/20) oraz orzecznictwo sądów powszechnych, które traktują ujawnienie przez orzeczenie TK niekonstytucyjności przepisu jako nową okoliczność istniejącą przed wydaniem wzruszanej decyzji, uzasadniającą jej zmianę w trybie art. 114 ustawy emerytalnej.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| W. P. | osoba_fizyczna | odwołujący |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. | organ_państwowy | organ rentowy |
Przepisy (10)
Główne
ustawa emerytalna art. 25 § 1b
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis ten, w zakresie w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z Konstytucją RP. Sąd Apelacyjny zastosował go z ograniczeniem, pomniejszając podstawę obliczenia emerytury powszechnej tylko o kwoty pobrane po 1 stycznia 2013 r.
ustawa emerytalna art. 114 § 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Umożliwia uchylenie lub zmianę decyzji organu rentowego, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji ujawniono nowe okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Sąd uznał orzeczenie TK za taką nową okoliczność.
Pomocnicze
ustawa emerytalna art. 25 § 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Określa podstawę obliczenia emerytury w wieku powszechnym.
k.p.c. art. 386 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna do zmiany zaskarżonego wyroku przez sąd odwoławczy.
k.p.c. art. 477 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna do zmiany decyzji organu rentowego przez sąd.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna do oddalenia apelacji przez sąd odwoławczy.
Karta Nauczyciela art. 88
Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela
Przepis dotyczący emerytury nauczycielskiej, wskazany jako podstawa przyznania emerytury wcześniejszej W. P.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada państwa prawnego, zasada zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa.
Konstytucja RP art. 67 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do zabezpieczenia społecznego.
Konstytucja RP art. 190
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Moc prawna orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa przez art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w stosunku do osób, które nabyły prawo do emerytury wcześniejszej przed wejściem w życie przepisu. • Wyrok Trybunału Konstytucyjnego jako podstawa do wznowienia postępowania lub zmiany decyzji organu rentowego na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej. • Ochrona praw nabytych i zasada sprawiedliwości społecznej.
Odrzucone argumenty
Art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej nadal obowiązuje i nie został wyeliminowany z obrotu prawnego. • Brak publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 140/20 w Dzienniku Ustaw uniemożliwia wznowienie postępowania. • Ubezpieczony miał możliwość reakcji na zmiany prawne po 2013 r. i dalsze pobieranie emerytury wcześniejszej prowadzi do jego uprzywilejowania.
Godne uwagi sformułowania
niekonstytucyjność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń przed 6 czerwca 2012 r. • nowa okoliczność w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej • zasada sprawiedliwości społecznej i równego traktowania • swoista pułapka legislacyjna • zasada zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa • mechanizm emerytalnego "perpetuum mobile"
Skład orzekający
Urszula Iwanowska
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w kontekście ochrony praw nabytych i zasady sprawiedliwości społecznej, zwłaszcza w przypadkach, gdy prawo do emerytury wcześniejszej zostało nabyte przed wejściem w życie przepisu, a powszechny wiek emerytalny osiągnięto po jego wejściu w życie. Znaczenie orzeczeń TK i SN dla wzruszania ostatecznych decyzji ZUS."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji ubezpieczonego, który nabył prawo do emerytury wcześniejszej na podstawie Karty Nauczyciela i osiągnął powszechny wiek emerytalny po 1 stycznia 2013 r. Konieczność analizy indywidualnych okoliczności sprawy, w tym możliwości reakcji ubezpieczonego na zmiany prawne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu emerytów i interpretacji przepisów dotyczących emerytur, z odwołaniem do ważnych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego. Pokazuje, jak orzecznictwo może wpływać na prawa obywateli.
“Emerytura po nowemu: czy ZUS może pomniejszać świadczenie o kwoty pobrane lata temu? Sąd Apelacyjny rozstrzyga.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.