II SA/GO 749/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPrzedsiębiorca J.G. został ukarany karą pieniężną w wysokości 1700 zł za 17-dniowe opóźnienie w złożeniu sprawozdania dotyczącego wywozu nieczystości za IV kwartał 2016 r. Organy administracji, w tym Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymały karę w mocy, uznając, że nie zaszły przesłanki do odstąpienia od jej nałożenia, zgodnie z art. 189f § 1 KPA, ponieważ naruszenie nie było znikome, a strona nie zaprzestała naruszania prawa. Skarżący zarzucał błędy w wykładni i zastosowaniu przepisów KPA oraz ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (u.c.p.g.). Wojewódzki Sąd Administracyjny początkowo oddalił skargę, argumentując, że przepisy KPA dotyczące odstąpienia od nałożenia kary nie mają zastosowania do kar uregulowanych w przepisach szczególnych, takich jak u.c.p.g., lub że konstrukcja kary biegnącej uniemożliwia ocenę wagi naruszenia. Naczelny Sąd Administracyjny, opierając się na uchwale siedmiu sędziów NSA (III OPS 1/21), uchylił wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, stwierdzając, że art. 189f KPA ma zastosowanie do kar pieniężnych z u.c.p.g. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, WSA, związany wyrokiem NSA oraz uchwałą NSA, a także wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 2022 r. (SK 66/21), uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Trybunał Konstytucyjny uznał przepisy u.c.p.g. (w brzmieniu obowiązującym od 1.01.2016 do 8.08.2022) za niezgodne z Konstytucją w zakresie, w jakim nakazywały bezwzględne nałożenie kary pieniężnej za nieterminowe złożenie sprawozdania, bez uwzględnienia okoliczności czynu i sytuacji sprawcy. WSA stwierdził, że wobec wyroku TK oraz nowelizacji art. 9xb u.c.p.g. (wprowadzającej możliwość uwzględnienia przesłanek z art. 189d KPA), organy powinny zbadać przesłanki odstąpienia od nałożenia kary zgodnie z art. 189f KPA, co nie zostało uczynione w dotychczasowym postępowaniu. Sąd uchylił decyzje organów i zasądził zwrot kosztów postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących kar pieniężnych w administracji, zastosowanie art. 189f KPA, wpływ wyroków TK na postępowania administracyjne.
Dotyczy stanu prawnego obowiązującego do 8 sierpnia 2022 r. w zakresie niezgodności z Konstytucją, ale wyrok WSA opiera się na aktualnym stanie prawnym i orzecznictwie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy w postępowaniu w sprawie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej na podstawie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, stosuje się przepis art. 189f KPA dotyczący odstąpienia od nałożenia kary?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, stosuje się art. 189f KPA, co potwierdziła uchwała NSA III OPS 1/21 oraz wyrok NSA III OSK 1352/21.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że przepisy działu IVa KPA, w tym art. 189f, mają charakter ogólny i subsydiarny, a w przepisach u.c.p.g. brak jest konstrukcji prawnej odpowiadającej instytucji odstąpienia od nałożenia kary, co uzasadnia ich stosowanie.
Czy nałożenie administracyjnej kary pieniężnej za nieterminowe złożenie sprawozdania w sztywno określonej wysokości, bez uwzględnienia okoliczności czynu i sytuacji sprawcy, jest zgodne z Konstytucją?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepisy w brzmieniu obowiązującym od 1.01.2016 do 8.08.2022, nakazujące bezwzględne nałożenie kary, są niezgodne z Konstytucją RP (art. 20, 22, 64 ust. 1 i 3 w zw. z art. 31 ust. 3).
Uzasadnienie
Trybunał Konstytucyjny uznał, że automatyzm wymierzania kary, bez uwzględnienia wagi naruszenia, czasu trwania, czy sytuacji majątkowej sprawcy, stanowi nieproporcjonalną ingerencję w wolność działalności gospodarczej i prawo własności.
Czy waga naruszenia prawa (17 dni opóźnienia w złożeniu sprawozdania) była znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa, co uzasadniałoby odstąpienie od nałożenia kary na podstawie art. 189f § 1 pkt 1 KPA?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Organy administracji nie zbadały tej kwestii prawidłowo. WSA, opierając się na wyroku TK i uchwale NSA, nakazał ponowne zbadanie tych przesłanek.
Uzasadnienie
WSA stwierdził, że organy nie uwzględniły całokształtu okoliczności sprawy pod kątem znikomości naruszenia prawa i powinny zbadać przesłanki z art. 189f KPA, co nie zostało uczynione w dotychczasowym postępowaniu.
Przepisy (19)
Główne
u.u.c.p.g. art. 9o § ust. 1
Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach
Obowiązek sporządzania kwartalnych sprawozdań przez podmioty prowadzące działalność w zakresie opróżniania zbiorników bezodpływowych i transportu nieczystości.
u.u.c.p.g. art. 9o § ust. 2
Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach
Termin przekazania sprawozdania wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta - do końca miesiąca następującego po kwartale, którego dotyczy.
u.u.c.p.g. art. 9xb § pkt 2
Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach
Podstawa nałożenia administracyjnej kary pieniężnej za przekazanie po terminie sprawozdania.
k.p.a. art. 189f § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Przesłanki obligatoryjnego odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej (znikoma waga naruszenia i zaprzestanie naruszania prawa).
Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach
Tekst jednolity Dz.U. 2017 poz. 1289, aktualny tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 2519
k.p.a.
Kodeks postępowania administracyjnego
Tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257, aktualny tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000
Ustawa z dnia 7 lipca 2022 r. o zmianie ustawy Prawo wodne oraz niektórych innych ustaw art. 9xb § ust. 2
Zmiana przepisu art. 9xb u.c.p.g. poprzez dodanie ust. 2, uwzględniającego przesłanki z art. 189d KPA.
Pomocnicze
u.u.c.p.g. art. 9zb § pkt 1 b
Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach
Podstawa wszczęcia przez organ postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej.
u.u.c.p.g. art. 9zf
Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach
Odesłanie do przepisów Ordynacji podatkowej w zakresie kar pieniężnych.
k.p.a. art. 189f § § 2 pkt 2-6
Kodeks postępowania administracyjnego
Zakres przepisów odrębnych, które nie wyłączają stosowania art. 189f KPA.
k.p.a. art. 6
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów państwa.
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 7a § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wyjaśniania okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji przez organ odwoławczy.
k.p.a. art. 139
Kodeks postępowania administracyjnego
Zakres stosowania przepisów KPA w postępowaniu odwoławczym.
k.p.a. art. 189a § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Wyłączenie stosowania przepisów działu IVa KPA w przypadku uregulowania przesłanek w przepisach odrębnych.
k.p.a. art. 189d
Kodeks postępowania administracyjnego
Przesłanki brane pod uwagę przy wymierzaniu administracyjnej kary pieniężnej.
Ustawa z dnia 1 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czynności i porządku w gminach oraz innych ustaw
Dz. U. Nr 152, poz. 897 - wprowadzenie obowiązku sprawozdawczego.
Ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r.
Nowelizacja wprowadzająca sankcjonowanie obowiązku sprawozdawczego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zastosowanie art. 189f KPA do kar pieniężnych z u.c.p.g. • Niezgodność przepisów u.c.p.g. (w brzmieniu sprzed nowelizacji) z Konstytucją RP w zakresie bezwzględnego nakazu nałożenia kary. • Konieczność zbadania przesłanek odstąpienia od nałożenia kary przez organy administracji.
Odrzucone argumenty
Argumentacja organów administracji i WSA (w pierwszym wyroku) o braku zastosowania art. 189f KPA do kar z u.c.p.g. • Argumentacja o niemożności zastosowania art. 189f KPA do kar biegnących.
Godne uwagi sformułowania
"automatyzm wymierzania kary przewidziany w zaskarżonych przepisach nie pozwala uwzględnić wagi naruszenia obowiązku ustawowego ani sytuacji majątkowej sprawcy deliktu." • "ograniczenia wolności gospodarczej i prawa własności, wynikające z zaskarżonych przepisów, nie spełniają testu proporcjonalności i wobec tego są niezgodne z [...] Konstytucji." • "przepisy działu IVa k.p.a. mają charakter ogólny i subsydiarny względem obowiązujących regulacji, które dotyczą administracyjnych kar pieniężnych." • "nie da się ich zastosować do kar skonstruowanych w oparciu o ściśle określony mechanizm sankcji pieniężnych czyli taryfikację."
Skład orzekający
Jarosław Piątek
sprawozdawca
Krzysztof Rogalski
członek
Sławomir Pauter
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących kar pieniężnych w administracji, zastosowanie art. 189f KPA, wpływ wyroków TK na postępowania administracyjne."
Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego obowiązującego do 8 sierpnia 2022 r. w zakresie niezgodności z Konstytucją, ale wyrok WSA opiera się na aktualnym stanie prawnym i orzecznictwie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa pokazuje, jak orzecznictwo NSA i TK może wpływać na interpretację przepisów administracyjnych i prowadzić do uchylenia decyzji organów, nawet po wcześniejszych wyrokach sądów niższej instancji. Pokazuje ewolucję wykładni prawa.
“Kara za spóźnione sprawozdanie uchylona! Jak wyrok TK i NSA zmieniły zasady nakładania kar w administracji.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.