II OSK 744/20Obowiązek badania obaw cudzoziemca przed powrotem do kraju pochodzenia
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uchylił decyzję Ministra o zobowiązaniu cudzoziemca A.B. do powrotu i zakazie wjazdu na terytorium RP oraz innych państw Schengen. Decyzja ta została wydana na podstawie art. 329a ustawy o cudzoziemcach, w związku z obawą prowadzenia przez cudzoziemca działalności terrorystycznej, co stanowiło zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w skardze kasacyjnej zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego, w szczególności błędną wykładnię art. 329a ustawy o cudzoziemcach oraz art. 356 ust. 1 pkt 1 i 2 tej ustawy, twierdząc, że w tym szczególnym trybie nie ma obowiązku badania przesłanek do udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub tolerowany. Podkreślał, że przepis art. 329a jest lex specialis i ma na celu szybkie zapobieganie zagrożeniom bezpieczeństwa. Kwestionował również zastosowanie art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (EKPC), argumentując, że ryzyko naruszenia tego przepisu musi być realne i nie zostało wykazane. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że art. 329a ustawy o cudzoziemcach, mimo że stanowi lex specialis, jest integralnie powiązany z całą instytucją zobowiązania do powrotu, a przepisy dotyczące badania obaw cudzoziemca przed powrotem do kraju pochodzenia oraz możliwości udzielenia pobytu ze względów humanitarnych lub tolerowanego mają zastosowanie również w tym trybie. Sąd uznał, że Sąd pierwszej instancji zasadnie uchylił decyzję organu, ponieważ organ nie zbadał aktualnej sytuacji w kraju pochodzenia cudzoziemca i zagrożeń dla niego, mimo że cudzoziemiec na etapie postępowania administracyjnego podnosił takie obawy. Sąd wskazał, że rozważania dotyczące ryzyka naruszenia art. 3 EKPC powinny znaleźć się w uzasadnieniu decyzji organu, a nie być uzupełniane na etapie postępowania sądowego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie obowiązku badania obaw cudzoziemca przed powrotem do kraju pochodzenia i rozważenia możliwości udzielenia mu pobytu ze względów humanitarnych lub tolerowanych, nawet w przypadku decyzji o zobowiązaniu do powrotu ze względów bezpieczeństwa państwa.
Dotyczy specyficznej sytuacji zobowiązania do powrotu na podstawie art. 329a ustawy o cudzoziemcach, ale zasady interpretacji przepisów o pobycie i ochronie praw człowieka mogą mieć szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy w postępowaniu o zobowiązanie cudzoziemca do powrotu na podstawie art. 329a ustawy o cudzoziemcach, organ jest zobowiązany do zbadania przesłanek udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub pobyt tolerowany?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, ustawodawca nie wyłączył obowiązku zbadania podstaw do udzielenia skarżącemu zgody na pobyt humanitarny lub pobyt tolerowany w sprawie o wydanie decyzji o zobowiązanie do powrotu na podstawie art. 329a ustawy o cudzoziemcach. Przepis ten jest integralnie powiązany z całą instytucją zobowiązania do powrotu.
Uzasadnienie
Art. 329a ustawy o cudzoziemcach, mimo że stanowi lex specialis, jest powiązany z ogólnymi przepisami dotyczącymi zobowiązania do powrotu, w tym z obowiązkiem rozstrzygnięcia o pobycie ze względów humanitarnych lub tolerowanym, zgodnie z art. 356 ust. 1 ustawy.
Czy obawa, że cudzoziemiec może prowadzić działalność terrorystyczną lub szpiegowską, uzasadnia wydanie decyzji o zobowiązaniu do powrotu bez konieczności badania jego obaw przed powrotem do kraju pochodzenia i możliwości udzielenia mu pobytu ze względów humanitarnych/tolerowanego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nawet w przypadku wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu na podstawie art. 329a ustawy o cudzoziemcach, organ jest zobowiązany do zbadania obaw cudzoziemca przed powrotem do kraju pochodzenia i rozważenia możliwości udzielenia mu pobytu ze względów humanitarnych lub tolerowanego.
Uzasadnienie
Sąd pierwszej instancji zasadnie uchylił decyzję organu, ponieważ organ nie zbadał aktualnej sytuacji w kraju pochodzenia cudzoziemca i zagrożeń dla niego, mimo że cudzoziemiec na etapie postępowania administracyjnego podnosił takie obawy. Rozważania dotyczące ryzyka naruszenia art. 3 EKPC powinny znaleźć się w uzasadnieniu decyzji organu.
Czy deportacja lub ekstradycja do innego państwa-członka Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (EKPC) może co do zasady rodzić ryzyko poddania traktowaniu sprzecznemu z art. 3 EKPC?
Odpowiedź sądu
Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że brak oceny aktualnej sytuacji w kraju pochodzenia i zagrożenia dla skarżącego uzasadniał uchylenie zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do argumentów, że powrót skarżącego do kraju pochodzenia nie może co do zasady rodzić ryzyka poddania traktowaniu sprzecznemu z art. 3 EKPC, należy stwierdzić, iż rozważania w tym przedmiocie powinny znaleźć się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a nie w pismach kierowanych do sądu.
Uzasadnienie
Argumentacja Ministra o braku ryzyka naruszenia art. 3 EKPC z uwagi na status państwa docelowego jako strony Konwencji, została uznana za niewystarczającą, ponieważ powinna być przedstawiona w uzasadnieniu decyzji administracyjnej, a nie dopiero w odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Rozstrzygnięcie
Przepisy (17)
Główne
u.o.c. art. 329a
Ustawa o cudzoziemcach
u.o.c. art. 356 § 1
Ustawa o cudzoziemcach
Pomocnicze
u.o.i.n.
Ustawa o ochronie informacji niejawnych
u.o.c. art. 302
Ustawa o cudzoziemcach
u.o.c. art. 348
Ustawa o cudzoziemcach
u.o.c. art. 351
Ustawa o cudzoziemcach
u.o.c. art. 349 § 1
Ustawa o cudzoziemcach
u.o.c. art. 352
Ustawa o cudzoziemcach
Konstytucja RP art. 5
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 145 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 184
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 204 § 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Obowiązek zbadania obaw cudzoziemca przed powrotem do kraju pochodzenia i rozważenia możliwości udzielenia mu pobytu ze względów humanitarnych lub tolerowanego, nawet w przypadku decyzji o zobowiązaniu do powrotu na podstawie art. 329a ustawy o cudzoziemcach. • Art. 329a ustawy o cudzoziemcach, mimo że stanowi lex specialis, jest integralnie powiązany z ogólnymi przepisami dotyczącymi zobowiązania do powrotu.
Odrzucone argumenty
Tryb z art. 329a ustawy o cudzoziemcach jest odrębny od tzw. trybu podstawowego i nie wymaga rozstrzygania w przedmiocie zgody na pobyt ze względów humanitarnych i zgody na pobyt tolerowany. • W przypadku decyzji o zobowiązaniu do powrotu na podstawie art. 329a ustawy o cudzoziemcach, nie ma obowiązku badania obaw cudzoziemca przed powrotem do kraju pochodzenia. • Ryzyko poddania traktowaniu sprzecznemu z art. 3 EKPC musi mieć charakter realny i nie zostało wykazane w sprawie. • Deportacja lub ekstradycja do innego państwa-członka Konwencji nie może co do zasady rodzić ryzyka poddania traktowaniu sprzecznemu z art. 3 EKPC.
Godne uwagi sformułowania
Przepis art. 329a ustawy o cudzoziemcach stanowi lex specialis wobec takich ogólnych podstaw wydania decyzji zobowiązującej do powrotu jak m. in. względy obronności lub bezpieczeństwa państwa lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego (art. 302 ust. 1 pkt 9 ustawy o cudzoziemcach). • Ustawodawca nie wyłączył obowiązku zbadania podstaw do udzielenia skarżącemu zgody na pobyt humanitarny lub zgody na pobyt tolerowany w sprawie o wydanie decyzji o zobowiązanie do powrotu na podstawie art. 329a ustawy o cudzoziemcach. • Rozważania w tym przedmiocie powinny znaleźć się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a nie w pismach kierowanych do sądu.
Skład orzekający
Jacek Chlebny
przewodniczący-sprawozdawca
Zofia Flasińska
sędzia
Zdzisław Kostka
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie obowiązku badania obaw cudzoziemca przed powrotem do kraju pochodzenia i rozważenia możliwości udzielenia mu pobytu ze względów humanitarnych lub tolerowanych, nawet w przypadku decyzji o zobowiązaniu do powrotu ze względów bezpieczeństwa państwa."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zobowiązania do powrotu na podstawie art. 329a ustawy o cudzoziemcach, ale zasady interpretacji przepisów o pobycie i ochronie praw człowieka mogą mieć szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia praw cudzoziemców i bezpieczeństwa państwa, pokazując konflikt między tymi wartościami oraz rygorystyczną interpretację przepisów przez NSA.
“Bezpieczeństwo państwa kontra prawa człowieka: NSA wyjaśnia, kiedy obawy przed powrotem do kraju muszą być zbadane.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.