II OSK 353/06
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWniosek o stwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego przez zmarłego ojca, M. B., został złożony przez jego syna, U. B. Wojewoda odmówił stwierdzenia posiadania obywatelstwa, a Prezes Urzędu ds. Repatriacji i Cudzoziemców utrzymał tę decyzję w mocy, jednocześnie stwierdzając, że M. B. utracił obywatelstwo polskie w 1950 r. na podstawie art. 11 ustawy z 1920 r. o obywatelstwie polskim, po nabyciu obywatelstwa izraelskiego i zaprzestaniu podlegania obowiązkowi wojskowemu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność obu decyzji, uznając, że osobisty charakter obywatelstwa wyklucza możliwość prowadzenia postępowania w sprawie obywatelstwa osoby zmarłej na wniosek zstępnego, chyba że dotyczy to oceny obywatelstwa żyjącego wnioskodawcy. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargi kasacyjne, uchylił wyrok WSA oraz decyzje administracyjne. Sąd podkreślił, że art. 17 ust. 4 ustawy o obywatelstwie polskim wyraźnie odróżnia orzekanie w przedmiocie stwierdzenia posiadania obywatelstwa od orzekania w przedmiocie stwierdzenia jego utraty. W przypadku osoby zmarłej, postępowanie może dotyczyć stwierdzenia utraty obywatelstwa, jeśli wnioskodawca ma interes prawny (art. 28 Kpa). NSA uznał, że organy administracji i WSA błędnie zinterpretowały przepisy, nie rozróżniając tych dwóch rodzajów postępowań i nie uznając interesu prawnego syna w ustaleniu, czy jego ojciec utracił obywatelstwo polskie. Sąd wskazał, że posiadanie obywatelstwa przez wstępnego może mieć wpływ na sytuację prawną zstępnych, co uzasadnia ich legitymację do wszczęcia postępowania. W związku z tym, sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania organom administracji, które mają ustalić, czy ojciec skarżącego utracił obywatelstwo polskie i kiedy.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że zstępny może mieć interes prawny w postępowaniu dotyczącym obywatelstwa zmarłego wstępnego, oraz rozróżnienie między stwierdzeniem posiadania a utratą obywatelstwa.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z obywatelstwem polskim i jego utratą na podstawie przepisów z lat 1920 i 1950, a także interpretacji Kpa w kontekście obywatelstwa.
Zagadnienia prawne (3)
Czy zstępny ma interes prawny do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego przez zmarłego wstępnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zstępny może mieć interes prawny w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego przez zmarłego wstępnego, jeśli ustalenie to wpływa na jego własną sytuację prawną.
Uzasadnienie
Ustawodawca odróżnia postępowanie w przedmiocie stwierdzenia posiadania obywatelstwa od postępowania w przedmiocie stwierdzenia jego utraty. Postępowanie dotyczące utraty obywatelstwa może dotyczyć osoby zmarłej, jeśli wnioskodawca ma interes prawny zgodnie z art. 28 Kpa, ponieważ posiadanie obywatelstwa wstępnego może wpływać na prawa i obowiązki zstępnych.
Czy postępowanie w przedmiocie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego jest tożsame z postępowaniem w przedmiocie stwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ustawodawca odróżnia te dwa rodzaje postępowań. Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia posiadania obywatelstwa dotyczy tego, czy osoba jest obywatelem polskim, natomiast postępowanie w przedmiocie stwierdzenia utraty obywatelstwa dotyczy tego, czy osoba, która była obywatelem polskim, utraciła to obywatelstwo.
Uzasadnienie
Decyzja stwierdzająca posiadanie obywatelstwa (lub odmawiająca jego stwierdzenia) rozstrzyga o tym, czy wnioskodawca jest obywatelem polskim. Decyzja dotycząca utraty obywatelstwa rozstrzyga, czy osoba, która była obywatelem polskim, utraciła to obywatelstwo. Te dwa rodzaje rozstrzygnięć mają odmienne przesłanki i skutki prawne.
Jaki jest charakter prawny aktu stwierdzającego posiadanie lub utratę obywatelstwa polskiego?
Odpowiedź sądu
Akt stwierdzający posiadanie lub utratę obywatelstwa polskiego ma charakter deklaratoryjnej decyzji administracyjnej, która potwierdza istniejący stan prawny, a nie go tworzy.
Uzasadnienie
Choć w piśmiennictwie rozważano charakter zaświadczenia, dominująca linia orzecznicza NSA przyjmuje, że stwierdzanie posiadania obywatelstwa ma charakter decyzji administracyjnej. Jest to akt deklaratoryjny, który potwierdza, że do dnia wydania aktu nie miały miejsca zdarzenia powodujące utratę obywatelstwa.
Przepisy (18)
Główne
u.o.p. art. 17 § ust. 4
Ustawa o obywatelstwie polskim
Ustawodawca odróżnia orzekanie w przedmiocie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego od orzekania w przedmiocie stwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego.
Dz.U. 1962 nr 10 poz. 49 art. 17 § ust. 4
Ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim
Upoważnia wojewodę do stwierdzenia (odmowy stwierdzenia) posiadania i utraty obywatelstwa polskiego.
k.p.a. art. 28
Kodeks postępowania administracyjnego
Definiuje pojęcie strony i interesu prawnego, który jest kluczowy dla uznania legitymacji do wszczęcia postępowania.
p.p.s.a. art. 173
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
Dz. U. Nr 7, poz. 44 art. 11
Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego
Przepis, na podstawie którego organy administracji ustaliły utratę obywatelstwa przez ojca wnioskodawcy.
Dz. U. Nr 6, poz. 46
Ustawa z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym
Przepis, który skrócił wiek podlegania obowiązkowi wojskowemu, co w połączeniu z nabyciem obywatelstwa obcego mogło prowadzić do utraty obywatelstwa polskiego na podstawie art. 11 ustawy z 1920 r.
k.p.a. art. 105 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Podstawa do umorzenia postępowania w przypadku braku interesu prawnego.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 1 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 207 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.p.d.s.d. art. 3 § pkt 1
Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków darowizn
p.p.m. art. 34
Ustawa z dnia 12 listopada 1965 r. prawo międzynarodowe prywatne
p.p.m. art. 35
Ustawa z dnia 12 listopada 1965 r. prawo międzynarodowe prywatne
Argumenty
Skuteczne argumenty
Rozróżnienie między postępowaniem w przedmiocie stwierdzenia posiadania obywatelstwa a postępowaniem w przedmiocie stwierdzenia jego utraty. • Możliwość prowadzenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia utraty obywatelstwa przez osobę zmarłą, jeśli wnioskodawca ma interes prawny. • Interes prawny zstępnego w ustaleniu obywatelstwa wstępnego, gdy ma to wpływ na jego własną sytuację prawną.
Odrzucone argumenty
Stanowisko WSA, że zstępny nie ma legitymacji do wszczęcia postępowania w sprawie obywatelstwa zmarłego wstępnego z uwagi na osobisty charakter obywatelstwa.
Godne uwagi sformułowania
ustawodawca odróżnia orzekanie w przedmiocie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego od orzekania w przedmiocie stwierdzenia utraty obywatelstwa. • Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego może dotyczyć także osoby nieżyjącej, jeżeli wnioskodawca ma interes prawny w rozumieniu art. 28 Kpa. • Osobisty charakter obywatelstwa powoduje, iż postępowanie administracyjne wszczęte na wniosek innej osoby, niż osoba, której dotyczyć ma stwierdzenie posiadania obywatelstwa, podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
Skład orzekający
Jacek Chlebny
sprawozdawca
Marek Gorski
członek
Włodzimierz Ryms
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że zstępny może mieć interes prawny w postępowaniu dotyczącym obywatelstwa zmarłego wstępnego, oraz rozróżnienie między stwierdzeniem posiadania a utratą obywatelstwa."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z obywatelstwem polskim i jego utratą na podstawie przepisów z lat 1920 i 1950, a także interpretacji Kpa w kontekście obywatelstwa.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy fundamentalnego prawa, jakim jest obywatelstwo, i wyjaśnia, kto i w jakich okolicznościach może dochodzić swoich praw w tym zakresie, nawet po śmierci przodka. Jest to istotne dla prawników zajmujących się prawem rodzinnym i administracyjnym.
“Czy możesz dochodzić praw do obywatelstwa po śmierci ojca? NSA wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.