Orzeczenie · 2026-01-30

II CSKP 798/24Oddalenie skarg kasacyjnych nieruchomości

Sąd
Sąd Najwyższy
Miejsce
Warszawa
Data
2026-01-30
SNNieruchomościprawo rzeczoweWysokanajwyższy
prawo pierwokupunieruchomośćrewitalizacjapostępowanie upadłościowesprzedaż przedsiębiorstwaksięgi wieczystegminanieruchomość budynkowanieruchomość gruntowaprawo użytkowania wieczystego

Sprawa rozpatrywana przez Sąd Najwyższy dotyczyła skarg kasacyjnych od postanowienia Sądu Okręgowego w Płocku, które oddaliło apelacje wnioskodawcy (M. sp. z o.o.) i uczestnika (Syndyka masy upadłości F. sp. z o.o.) w sprawie o wpis prawa użytkowania wieczystego i własności budynku w księdze wieczystej. Wniosek wynikał z umowy sprzedaży przedsiębiorstwa upadłego. Sądy niższych instancji uznały, że nieruchomość wchodząca w skład przedsiębiorstwa jest objęta ustawowym prawem pierwokupu Gminy Miasta Ż. na podstawie ustawy o rewitalizacji, co czyniło umowę sprzedaży bezwarunkową nieważną. Sąd Najwyższy, oddalając skargi kasacyjne, potwierdził stanowisko sądów niższych instancji. Podkreślono, że prawo pierwokupu gminy, wynikające z ustawy o rewitalizacji i ustawy o gospodarce nieruchomościami, dotyczy również prawa użytkowania wieczystego i związanej z nim własności budynków. W przypadku sprzedaży przedsiębiorstwa upadłego, w skład którego wchodzi taka nieruchomość, sprzedaż bezwarunkowa jest nieważna, a prawo pierwokupu powinno być uwzględnione. Sąd Najwyższy wskazał, że wykonanie prawa pierwokupu w postępowaniu upadłościowym nie jest wykluczone i powinno być rozważane z uwzględnieniem celów postępowania upadłościowego oraz interesów wierzycieli, a także integralności przedsiębiorstwa. W tej konkretnej sprawie, ze względu na znaczenie nieruchomości dla całego przedsiębiorstwa, umowa sprzedaży bezwarunkowa została uznana za nieważną.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka
Do czego można powołać

Interpretacja przepisów dotyczących prawa pierwokupu gminy w kontekście sprzedaży przedsiębiorstwa upadłego oraz zakresu badania sądu w postępowaniu wieczysto-księgowym.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznej sytuacji zbiegu prawa pierwokupu z postępowaniem upadłościowym, gdzie nieruchomość stanowi kluczowy element przedsiębiorstwa.

Zagadnienia prawne (3)

Czy sprzedaż przedsiębiorstwa upadłego, w skład którego wchodzi nieruchomość objęta ustawowym prawem pierwokupu, wyłącza możliwość wykonania tego prawa przez gminę?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, sprzedaż przedsiębiorstwa upadłego, w skład którego wchodzi nieruchomość objęta ustawowym prawem pierwokupu, nie wyłącza możliwości wykonania tego prawa przez gminę. Umowa sprzedaży zawarta bezwarunkowo, bez zawiadomienia gminy, jest nieważna.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że prawo pierwokupu gminy nie wygasa w przypadku sprzedaży przedsiębiorstwa upadłego. Choć przepisy prawa upadłościowego nie regulują tej sytuacji wprost, należy wyważyć interesy gminy i wierzycieli. Sprzedaż bezwarunkowa bez zawiadomienia gminy narusza jej prawo i prowadzi do nieważności umowy.

Jakie są skutki sprzedaży przedsiębiorstwa upadłego, w skład którego wchodzi nieruchomość objęta prawem pierwokupu, w kontekście przepisów prawa upadłościowego i prawa pierwokupu?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Sprzedaż przedsiębiorstwa upadłego, w skład którego wchodzi nieruchomość objęta prawem pierwokupu, powinna uwzględniać to prawo. Umowa sprzedaży zawarta bezwarunkowo jest nieważna. Wykonanie prawa pierwokupu powinno być rozważane z uwzględnieniem celów postępowania upadłościowego i integralności przedsiębiorstwa.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wskazał, że sprzedaż przedsiębiorstwa upadłego ma skutki sprzedaży egzekucyjnej, ale nie powoduje automatycznego wygaśnięcia prawa pierwokupu. Należy wyważyć interesy wierzycieli i uprawnionego z prawa pierwokupu. W przypadku, gdy nieruchomość stanowi kluczowy element przedsiębiorstwa, wykonanie prawa pierwokupu powinno obejmować nabycie całego przedsiębiorstwa, aby zapewnić maksymalne zaspokojenie wierzycieli.

Czy sąd w postępowaniu wieczysto-księgowym może badać materialno-prawną skuteczność czynności prawnej stanowiącej podstawę wpisu, jeśli istnieją przeszkody do jego dokonania?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, sąd w postępowaniu wieczysto-księgowym ma obowiązek badać materialno-prawną skuteczność czynności prawnej stanowiącej podstawę wpisu, zwłaszcza gdy istnieją przeszkody wykluczające wnioskowany wpis, w celu zapewnienia bezpieczeństwa obrotu prawnego.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy podkreślił, że postępowanie wieczysto-księgowe nie ogranicza się do kontroli formalnej wniosku i dokumentów, ale obejmuje również badanie skuteczności materialno-prawnej czynności. Jest to niezbędne dla zapewnienia zgodności księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym i bezpieczeństwa obrotu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja
Oddalenie skarg kasacyjnych
Strona wygrywająca
Gmina Miasta Ż. (pośrednio)

Strony

NazwaTypRola
M. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Ż.spółkawnioskodawca
Syndyk masy upadłości F. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji w W.inneuczestnik
Gmina Miasta Ż.organ_państwowyuprawniony z prawa pierwokupu

Przepisy (13)

Główne

k.c. art. 551

Kodeks cywilny

Definicja przedsiębiorstwa jako zorganizowanego zespołu składników materialnych i niematerialnych.

k.c. art. 599 § § 2

Kodeks cywilny

Nieważność sprzedaży bezwarunkowej z naruszeniem prawa pierwokupu.

u.g.n. art. 109 § ust. 1 pkt 4a

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Prawo pierwokupu gminy w przypadku sprzedaży nieruchomości położonych na obszarze rewitalizacji.

u.g.n. art. 110

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Regulacje dotyczące sprzedaży nieruchomości objętych prawem pierwokupu, w tym obowiązek zawiadomienia i termin wykonania prawa.

Ustawa o rewitalizacji art. 11 § ust. 5 pkt 1

Możliwość ustanowienia przez radę gminy prawa pierwokupu nieruchomości położonych na obszarze rewitalizacji.

pr. upadł. art. 313

Ustawa - Prawo upadłościowe

Skutki sprzedaży w postępowaniu upadłościowym jako sprzedaży egzekucyjnej, wygaśnięcie praw i roszczeń.

pr. upadł. art. 316 § ust. 1

Ustawa - Prawo upadłościowe

Obowiązek sprzedaży przedsiębiorstwa upadłego w całości, jeśli to możliwe.

k.p.c. art. 6268 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Zakres badania wniosku o wpis w księdze wieczystej.

k.p.c. art. 39814

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa orzekania Sądu Najwyższego w przedmiocie skargi kasacyjnej.

Pomocnicze

k.c. art. 602 § § 1

Kodeks cywilny

Przepis dotyczący niezbywalności i niepodzielności prawa pierwokupu, który nie wyłącza prawa pierwokupu gminy.

pr. upadł. art. 56a § ust. 1

Ustawa - Prawo upadłościowe

Możliwość złożenia wniosku o zatwierdzenie warunków sprzedaży przedsiębiorstwa.

k.p.c. art. 13 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Stosowanie przepisów o postępowaniu procesowym do innych postępowań.

k.p.c. art. 520 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Zasada wzajemnego znoszenia kosztów postępowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Sprzedaż przedsiębiorstwa upadłego, w skład którego wchodzi nieruchomość objęta prawem pierwokupu, nie wyłącza prawa pierwokupu gminy. • Umowa sprzedaży przedsiębiorstwa upadłego zawarta bezwarunkowo, bez zawiadomienia gminy o prawie pierwokupu, jest nieważna. • Sąd w postępowaniu wieczysto-księgowym ma obowiązek badać materialno-prawną skuteczność czynności prawnej.

Odrzucone argumenty

Sprzedaż przedsiębiorstwa w postępowaniu upadłościowym ma skutki sprzedaży egzekucyjnej, co powoduje wygaśnięcie wszelkich obciążeń, w tym prawa pierwokupu. • Sprzedaż przedsiębiorstwa w postępowaniu upadłościowym nie jest sprzedażą w rozumieniu Kodeksu cywilnego, co wyłącza zastosowanie art. 599 § 2 k.c. • Prawo pierwokupu można wykonać jedynie w razie sprzedaży nieruchomości, a nie przedsiębiorstwa, gdyż nie jest zachowana tożsamość przedmiotu umowy i prawa pierwokupu.

Godne uwagi sformułowania

W przypadku gdy gmina zamierza realizować zadania własne, o których mowa w art. 3 ust. 1 tej ustawy (tj. przygotowanie, koordynowanie i tworzenie warunków do prowadzenia rewitalizacji, a także jej prowadzenia w zakresie właściwości gminy), rada gminy wyznacza, w drodze uchwały, z własnej inicjatywy albo na wniosek wójta, burmistrza albo prezydenta miasta, obszar zdegradowany i obszar rewitalizacji (art. 8 ust. 1 ustawy o rewitalizacji). • Z techniczno-prawnego punktu widzenia nie ma więc przeszkód do zawarcia w ramach postępowania upadłościowego warunkowej umowy sprzedaży składników majątkowych obciążonych ustawowym prawem pierwokupu, zawiadomienia uprawnionego z prawa pierwokupu o treści umowy sprzedaży oraz wykonania prawa pierwokupu. • Sądy obu instancji prawidłowo przyjęły, że umowa sprzedaży przedsiębiorstwa upadłego z 25 listopada 2020 r. jest nieważna z powodu zawarcia jej bez powiadomienia uprawnionego z ustawowego prawa pierwokupu.

Skład orzekający

Paweł Grzegorczyk

przewodniczący

Władysław Pawlak

sprawozdawca

Marta Romańska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących prawa pierwokupu gminy w kontekście sprzedaży przedsiębiorstwa upadłego oraz zakresu badania sądu w postępowaniu wieczysto-księgowym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zbiegu prawa pierwokupu z postępowaniem upadłościowym, gdzie nieruchomość stanowi kluczowy element przedsiębiorstwa.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy złożonego zbiegu przepisów prawa upadłościowego, prawa nieruchomości i prawa administracyjnego, z praktycznymi konsekwencjami dla obrotu gospodarczego i prawnego.

“Czy prawo pierwokupu gminy może zablokować sprzedaż przedsiębiorstwa upadłego? Sąd Najwyższy rozstrzyga.”

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej.

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.

  • Analiza orzecznictwa i przepisów
  • Drafting pism i dokumentów
  • Odpowiedzi na pytania prawne
  • Pogłębiona analiza z doktryny
Wypróbuj Asystenta AI za darmo

Powiązane przepisy

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.

Przeczytaj pełny tekst