II CSKP 440/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną wniesioną przez wnioskodawcę C. od postanowienia Sądu Apelacyjnego w Krakowie, które częściowo uwzględniło wniosek restytucyjny strony pozwanej F. sp. z o.o. Sprawa dotyczyła stwierdzenia wykonalności wyroku sądu arbitrażowego wydanego za granicą. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej wniosku restytucyjnego oraz w pozostałych punktach, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu. Jako główne przyczyny uchylenia wskazano naruszenie przez Sąd Apelacyjny art. 398^20 k.p.c. poprzez zignorowanie wcześniejszej wykładni Sądu Najwyższego dotyczącej konieczności zbadania zarzutu braku zapisu na sąd polubowny oraz prawa właściwego dla umów stron. Ponadto, Sąd Najwyższy stwierdził, że Sąd Apelacyjny błędnie rozpoznał wniosek restytucyjny w postępowaniu o stwierdzenie wykonalności zagranicznego wyroku arbitrażowego, gdyż nie jest to właściwe postępowanie do rozstrzygania takich wniosków. Sąd Najwyższy podkreślił również autonomiczny charakter klauzuli arbitrażowej i potrzebę odrębnej oceny jej skuteczności oraz prawa właściwego. Wskazano również na niejasności dotyczące prawa właściwego dla zobowiązań pozaumownych w kontekście wniosku restytucyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie zasad dotyczących badania zarzutu braku zapisu na sąd polubowny w postępowaniu o stwierdzenie wykonalności zagranicznego wyroku arbitrażowego, znaczenia wykładni Sądu Najwyższego w sprawach przekazanych do ponownego rozpoznania, dopuszczalności wniosku restytucyjnego w postępowaniu o stwierdzenie wykonalności, a także kwestii prawa właściwego dla umów i klauzul arbitrażowych.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z zagranicznym wyrokiem arbitrażowym i wnioskiem restytucyjnym. Interpretacje dotyczące prawa właściwego mogą wymagać analizy w kontekście konkretnych umów i przepisów.
Zagadnienia prawne (4)
Czy strona, która nie podniosła zarzutu braku zapisu na sąd polubowny w postępowaniu przed sądem polubownym, traci ten zarzut w postępowaniu o stwierdzenie wykonalności orzeczenia sądu polubownego przed sądem krajowym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, strona, która wdała się w merytoryczny spór przed sądem polubownym nie podnosząc braku właściwości tego sądu, traci ten zarzut w postępowaniu o uznanie lub stwierdzenie wykonalności orzeczenia sądu polubownego przed sądem krajowym, zgodnie z zasadami dobrej wiary i zakazem działania wbrew tym zasadom.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołując się na wcześniejsze orzecznictwo (V CSK 323/11) wskazał, że utrata prawa powoływania się na zarzut braku zapisu na sąd polubowny następuje, gdy strona wiedziała lub mogła uzyskać wiedzę o wadliwości umowy arbitrażowej, a mimo to nie podjęła stosownych kroków celem ujawnienia swojego sprzeciwu. Działanie takie jest sprzeczne z zasadami dobrej wiary.
Jakie prawo właściwe należy zastosować do oceny zawarcia umowy arbitrażowej w kontekście Konwencji nowojorskiej i prawa polskiego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Apelacyjny nie ustalił prawa właściwego dla oceny zawarcia umowy arbitrażowej, co stanowi naruszenie art. V ust. 1 lit. a) Konwencji nowojorskiej oraz art. 398^20 k.p.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że Sąd Apelacyjny nie wyjaśnił, jakie prawo zastosował do oceny umowy stron, a jedynie wskazał, że w razie uznania zawarcia umowy, zastosowanie znalazłyby normy prawa angielskiego. Sąd Najwyższy wskazał na potrzebę ustalenia statutu kontraktowego zgodnie z rozporządzeniem Rzym I i art. V ust. 1 lit. a) Konwencji nowojorskiej, a także na autonomiczny charakter klauzuli arbitrażowej.
Czy w postępowaniu o stwierdzenie wykonalności zagranicznego wyroku arbitrażowego dopuszczalne jest rozstrzyganie wniosku restytucyjnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w postępowaniu o stwierdzenie wykonalności zagranicznego wyroku arbitrażowego niedopuszczalne jest rozstrzyganie wniosku restytucyjnego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że postępowanie o stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego nie jest postępowaniem, w którym sąd orzeka co do istoty sprawy i nie wydaje orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. W związku z tym, art. 415 k.p.c. (dotyczący wniosku restytucyjnego) w ogóle nie znajduje zastosowania w tym postępowaniu.
Czy skarga kasacyjna jest dopuszczalna od postanowienia Sądu Apelacyjnego rozstrzygającego o wniosku restytucyjnym w postępowaniu o stwierdzenie wykonalności zagranicznego wyroku arbitrażowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, skarga kasacyjna jest dopuszczalna od postanowienia Sądu Apelacyjnego rozstrzygającego o wniosku restytucyjnym, gdyż jest to orzeczenie rozstrzygające co do istoty sprawy i kończące postępowanie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że mimo braku wyraźnego przepisu w art. 1215 § 3 k.p.c. dopuszczającego skargę kasacyjną od rozstrzygnięcia o wniosku restytucyjnym, należy przychylić się do stanowiska, że skarga jest dopuszczalna na podstawie art. 398^1 § 1 k.p.c., ponieważ orzeczenie to rozstrzyga co do istoty sprawy i kończy postępowanie, a jego wartość przedmiotu zaskarżenia przekracza próg ustawowy.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| C. | inne | wnioskodawca |
| F. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością | spółka | uczestnik |
Przepisy (25)
Główne
k.p.c. art. 398^20
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Sąd Najwyższy. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Sąd Najwyższy.
Konwencja nowojorska art. II § ust. 1 i 2
Konwencja o uznawaniu i wykonywaniu zagranicznych orzeczeń arbitrażowych
Umowa o arbitraż musi być zawarta na piśmie lub w innej formie przewidzianej przez prawo państwa, w którym zapadło orzeczenie arbitrażowe, lub prawo wybrane przez strony.
Konwencja nowojorska art. V § ust. 1 lit. a)
Konwencja o uznawaniu i wykonywaniu zagranicznych orzeczeń arbitrażowych
Uznanie i wykonanie orzeczenia arbitrażowego może być odmówione, jeżeli strona przeciwko której orzeczenie jest przywoływane, przedstawi dowód, że umowa o arbitraż była nieważna według prawa, któremu strony ją poddały, lub w braku takiego wskazania, według prawa państwa, w którym orzeczenie zostało wydane.
Pomocnicze
k.p.c. art. 379 § pkt 4
Kodeks postępowania cywilnego
Nieważność postępowania zachodzi, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności.
k.p.c. art. 387 § § 2^1 pkt 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, chyba że ich naruszenie mogło spowodować nieważność postępowania.
p.u.s.p. art. 51a § § 1
Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych
W sprawach o stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego za granicą lub ugody zawartej przed sądem polubownym za granicą, sąd krajowy bada jedynie przesłanki określone w Konwencji nowojorskiej.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a jeżeli nie jest to możliwe, do zwrotu jej wartości.
k.c. art. 410 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu stosuje się w zakresie, w jakim przepisy o nienależnym świadczeniu nie stanowią inaczej.
k.c. art. 415 § § 1
Kodeks cywilny
Jeżeli uchylono lub zmieniono wyrok, na podstawie którego spełniono lub wyegzekwowano świadczenie, sąd, na wniosek strony, orzeka o zwrocie spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia lub o przywróceniu stanu poprzedniego.
k.p.c. art. 13 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
W sprawach, w których przepisy tej ustawy nie mają zastosowania, sąd w miarę potrzeby stosuje przepisy tej ustawy o postępowaniu w sprawach danego rodzaju, a w ich braku – inne przepisy tej ustawy, jeżeli ich zastosowanie jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy.
k.p.c. art. 398^15 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy oddala skargę kasacyjną, jeżeli jest bezzasadna. W przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej, Sąd Najwyższy uchyla zaskarżone orzeczenie i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie, lub innemu sądowi równorzędnemu.
p.p.m. art. 39 § § 1 i 2
Ustawa Prawo prywatne międzynarodowe
Umowa o arbitraż podlega prawu wybranemu dla niej przez strony. W braku wyboru prawa, umowa o arbitraż podlega prawu państwa, w którym znajduje się uzgodnione przez strony miejsce arbitrażu. Jeżeli nie dokonano takiego uzgodnienia, umowa o arbitraż podlega prawu właściwemu dla stosunku prawnego, którego spór dotyczy; wystarczy jednak, że umowa jest skuteczna według prawa państwa, w którym postępowanie się toczy lub sąd arbitrażowy wydał orzeczenie.
Rzym I art. 10 § ust. 1
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 593/2008
Istnienie i ważność umowy lub jednego z jej postanowień ocenia się według prawa, które zgodnie z rozporządzeniem byłoby dla niej właściwe, gdyby umowa lub jej postanowienie były ważne.
Rzym II art. 10 § ust. 1, 3, 4
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 864/2007
Prawo właściwe dla zobowiązania pozaumownego z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, w tym także z nienależnego świadczenia, podlega prawu właściwemu dla istniejącego pomiędzy stronami stosunku, lub prawu państwa, w którym nastąpiło bezpodstawne wzbogacenie, lub prawu państwa, z którym zobowiązanie pozostaje w ścisłym związku.
Konwencja wiedeńska art. 11
Konwencja Narodów Zjednoczonych o umowach międzynarodowej sprzedaży towarów
Dla zawarcia lub potwierdzenia umowy sprzedaży nie jest wymagana forma pisemna i umowa taka nie podlega żadnym innym wymogom co do formy.
Konwencja wiedeńska art. 18 § ust. 1
Konwencja Narodów Zjednoczonych o umowach międzynarodowej sprzedaży towarów
Oświadczenie lub inne postępowanie adresata, wyrażające jego zgodę na ofertę, stanowi jej przyjęcie. Milczenie lub brak działania same w sobie nie stanowią przyjęcia oferty.
k.p.c. art. 1162 § § 1 i 2
Kodeks postępowania cywilnego
Określa warunki formalne umowy arbitrażowej.
k.p.c. art. 1167
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy uznania i wykonania zagranicznych orzeczeń arbitrażowych.
k.p.c. art. 1215 § § 2 pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Odmowa uznania lub wykonania orzeczenia arbitrażowego może nastąpić m.in. w przypadku, gdy umowa o arbitraż była nieważna.
k.p.c. art. 1215 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Od prawomocnego postanowienia sądu w przedmiocie uznania albo stwierdzenia wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego za granicą lub ugody zawartej przed sądem polubownym za granicą przysługuje skarga kasacyjna.
k.p.c. art. 398^1 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Skargę kasacyjną można wnieść od wydanego przez sąd drugiej instancji prawomocnego wyroku lub postanowienia w przedmiocie odrzucenia pozwu albo umorzenia postępowania kończących postępowanie.
k.p.c. art. 398^2 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Wartość przedmiotu zaskarżenia, od której zależy dopuszczalność skargi kasacyjnej, wynosi ponad pięćdziesiąt tysięcy złotych.
k.p.c. art. 316
Kodeks postępowania cywilnego
Wyrok jest orzeczeniem merytorycznym rozstrzygającym sprawę co do istoty.
k.p.c. art. 516
Kodeks postępowania cywilnego
W postępowaniu nieprocesowym orzeczenia zapadają w formie postanowień.
k.p.c. art. 1180 § § 1 zd. 2
Kodeks postępowania cywilnego
Klauzula arbitrażowa ma charakter autonomiczny wobec umowy głównej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez Sąd Apelacyjny art. 398^20 k.p.c. poprzez nieuwzględnienie wykładni Sądu Najwyższego dotyczącej obowiązku zbadania zarzutu braku zapisu na sąd polubowny. • Naruszenie przez Sąd Apelacyjny obowiązku ustalenia prawa właściwego dla oceny zawarcia umowy arbitrażowej. • Błędne rozstrzygnięcie przez Sąd Apelacyjny wniosku restytucyjnego w postępowaniu o stwierdzenie wykonalności zagranicznego wyroku arbitrażowego. • Naruszenie przez Sąd Apelacyjny art. 415 k.p.c. poprzez zastosowanie go w postępowaniu o stwierdzenie wykonalności.
Odrzucone argumenty
Zarzuty dotyczące ustaleń faktycznych i postępowania dowodowego (nie mogą stanowić podstawy skargi kasacyjnej).
Godne uwagi sformułowania
Sąd drugiej instancji uznał, że umowy o arbitraż nie można zawrzeć w sposób dorozumiany lub milczący. • Istotne jest przy tym, aby w ramach korespondencji zostało złożone oświadczenie woli zawarcia umowy arbitrażowej odpowiadającej treści doręczonych ogólnych warunków umów. • Sąd drugiej instancji stwierdził, że niewykazanie istnienia między stronami stosunku prawnego w zakresie zawarcia umowy o arbitraż czyni zbędnymi rozważania co do prawidłowości umocowania osób uprawnionych. • Zgodnie z art. 398^20 k.p.c. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Sąd Najwyższy. • Strona, która wdała się w merytoryczny spór przed sądem polubownym nie podnosząc braku właściwości tego sądu (np. z bezskuteczności zapisu), traci ten zarzut w postępowaniu o uznanie lub stwierdzenie wykonalności orzeczenia sądu polubownego przed sądem krajowym. • Istotą Konwencji nowojorskiej jest nakaz postępowania stron w zgodzie z zasadami dobrej wiary i dobrymi obyczajami, a więc i zakaz działania wbrew tym zasadom. • Sąd drugiej instancji po raz kolejny nie wyjaśnił, jakie prawo zastosował do oceny umowy (umów) stron. • Myli się zatem Sąd drugiej instancji przyjmując, że „brak wykazania istnienia między stronami stosunku prawnego w zakresie zawarcia umowy o arbitraż czynił zbędnymi rozważania (...) odnośnie do potrzeby ustalenia i oceny prawa właściwego dla jej ważności”. […]
Skład orzekający
Adam Doliwa
przewodniczący
Maciej Kowalski
członek
Marcin Łochowski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie zasad dotyczących badania zarzutu braku zapisu na sąd polubowny w postępowaniu o stwierdzenie wykonalności zagranicznego wyroku arbitrażowego, znaczenia wykładni Sądu Najwyższego w sprawach przekazanych do ponownego rozpoznania, dopuszczalności wniosku restytucyjnego w postępowaniu o stwierdzenie wykonalności, a także kwestii prawa właściwego dla umów i klauzul arbitrażowych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z zagranicznym wyrokiem arbitrażowym i wnioskiem restytucyjnym. Interpretacje dotyczące prawa właściwego mogą wymagać analizy w kontekście konkretnych umów i przepisów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy złożonych kwestii proceduralnych i materialnoprawnych związanych z międzynarodowym arbitrażem, wykonalnością zagranicznych orzeczeń oraz wnioskami restytucyjnymi. Wyjaśnia kluczowe zasady postępowania i interpretacji prawa, co jest cenne dla prawników specjalizujących się w tej dziedzinie.
“Sąd Najwyższy: Błędy proceduralne i prawne Sądu Apelacyjnego w sprawie wykonalności zagranicznego wyroku arbitrażowego.”
Dane finansowe
WPS: 1 445 237 EUR
zwrot świadczenia: 6 265 600,72 PLN
zwrot świadczenia: 63 854,22 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.