II CSKP 295/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia spółdzielni (posiadacza) o zwrot nakładów na pawilon handlowy wybudowany na nieruchomości przekazanej jej przez Skarb Państwa w 1986 r. w celu prowadzenia działalności. Strony nie zawarły umowy dzierżawy, a jedynie umowę nieodpłatnego korzystania. Gmina, jako następca prawny Skarbu Państwa, uzyskała stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości, a następnie nakaz jej zwrotu. Spółdzielnia wniosła o zwrot nakładów, które Sąd Okręgowy wycenił na 401 240 zł. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok, obniżając kwotę do 339 250 zł z powodu przedawnienia części roszczenia (24 040 zł) oraz potrącenia z tytułu pożytków (37 950 zł). Sąd Apelacyjny uznał, że umowa z 1986 r. była nienazwaną umową o nieodpłatne korzystanie, wypowiedzianą w 2008 r. Roszczenie o zwrot nakładów przedawniło się z upływem roku od zwrotu rzeczy. Sąd Najwyższy oddalił obie skargi kasacyjne. Potwierdził, że roszczenie o zwrot nakładów, niezależnie od podstawy prawnej (umowa użyczenia, nienazwana, bezpodstawne wzbogacenie), przedawnia się z upływem roku od zwrotu rzeczy. Uznał, że pierwotne żądanie pozwu nie było przedawnione, ale rozszerzenie powództwa o 24 040 zł nastąpiło po terminie. Oddalił zarzuty dotyczące potrącenia i sposobu obliczenia wartości nakładów, a także zarzut nadużycia prawa przez podniesienie zarzutu przedawnienia. Stwierdził, że pełnomocnik procesowy jest uprawniony do złożenia oświadczenia o potrąceniu. W konsekwencji obie skargi kasacyjne zostały oddalone, a koszty postępowania wzajemnie zniesione.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących przedawnienia roszczeń o zwrot nakładów, zasad rozliczeń między posiadaczem a właścicielem nieruchomości, przerwania biegu przedawnienia przez wniesienie pozwu i jego rozszerzenie, a także dopuszczalności potrącenia przez pełnomocnika procesowego.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego, gdzie nieruchomość była przekazana na podstawie umowy nienazwanej lub użyczenia, a następnie doszło do stwierdzenia zasiedzenia przez gminę. Interpretacja przepisów o przedawnieniu i potrąceniu może mieć szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (5)
Jaki jest termin przedawnienia roszczenia o zwrot nakładów na nieruchomość w sytuacji, gdy posiadacz korzystał z niej na podstawie umowy nienazwanej lub umowy użyczenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Roszczenie o zwrot nakładów przedawnia się z upływem roku od zwrotu rzeczy, niezależnie od podstawy prawnej (umowa użyczenia, nienazwana, bezpodstawne wzbogacenie).
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że polskie prawo cywilne ustanawia zasadę rocznego terminu przedawnienia roszczenia o zwrot nakładów od chwili zwrotu rzeczy, stosowaną wprost lub przez odesłanie do różnych typów umów (użyczenie, zastaw, najem, leasing), a także do rozliczeń na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.
Czy wniesienie pozwu o zwrot nakładów przerywa bieg przedawnienia także w odniesieniu do części roszczenia, która została ujawniona dopiero w toku postępowania (np. na podstawie opinii biegłego)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Wniesienie pozwu przerywa bieg przedawnienia tylko co do części roszczenia objętej żądaniem pozwu. Rozszerzenie powództwa może przerwać bieg przedawnienia nowej części, ale tylko jeśli nie jest ona już przedawniona.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że wniesienie pozwu przerywa bieg przedawnienia tylko do sumy dochodzonej pierwotnie. Rozszerzenie powództwa o kwotę, która w momencie rozszerzenia była już przedawniona, nie może być skuteczne. Brak jest kryteriów pozwalających na uznanie, że niewielkie rozszerzenie powództwa jest objęte wcześniejszym przerwaniem biegu przedawnienia.
Czy podniesienie zarzutu przedawnienia przez właściciela nieruchomości może stanowić nadużycie prawa (art. 5 k.c.) w sytuacji, gdy posiadacz dochował należytej staranności w ustalaniu wysokości nakładów?
Odpowiedź sądu
Staranność posiadacza w ustalaniu wysokości nakładów nie jest istotna dla oceny, czy podniesienie zarzutu przedawnienia stanowi nadużycie prawa. Nadużycie prawa zachodzi w przypadku niewłaściwego korzystania z prawa przez uprawnionego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że nadużycie prawa w rozumieniu art. 5 k.c. dotyczy niewłaściwego korzystania ze swojego prawa przez podmiot uprawniony (w tym przypadku do podniesienia zarzutu przedawnienia), a nie staranności drugiej strony.
Czy pełnomocnik procesowy jest uprawniony do złożenia oświadczenia o potrąceniu wierzytelności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, pełnomocnik procesowy jest uprawniony do złożenia oświadczenia materialnoprawnego o potrąceniu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że ograniczanie zakresu umocowania pełnomocnika procesowego do powołania się na złożone wcześniej oświadczenie o potrąceniu, z wyłączeniem złożenia samego oświadczenia, jest sztuczną konstrukcją. Pełnomocnik procesowy ma uprawnienie do dokonania w piśmie procesowym oświadczenia o potrąceniu.
Jak należy obliczyć wartość nakładów zwiększających wartość nieruchomości, uwzględniając ewentualne pożytki pobrane przez posiadacza?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Wartość nakładów należy obliczyć jako wzrost wartości nieruchomości w chwili jej wydania właścicielowi, co stanowi korzyść wzbogaconego. Nie należy pomniejszać tej wartości o pożytki pobrane przez posiadacza zgodnie z umową.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że art. 405 k.c. nakłada obowiązek wydania uzyskanej korzyści, a nie zrekompensowania zubożenia. Wartość nakładów zwiększa wartość nieruchomości, a pożytki pobrane zgodnie z umową nie pomniejszają tej wartości.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| G. w G. | spółka | powód |
| G.1. | spółka | pozwany |
Przepisy (17)
Główne
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Pomocnicze
k.c. art. 224 § § 2
Kodeks cywilny
k.c. art. 225
Kodeks cywilny
k.c. art. 226 § § 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 229 § § 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 230
Kodeks cywilny
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
k.c. art. 498 § § 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 499
Kodeks cywilny
k.c. art. 713
Kodeks cywilny
k.c. art. 719
Kodeks cywilny
k.c. art. 753 § § 2
Kodeks cywilny
k.p.c. art. 91
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 227
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 20
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 118 k.c. przez uznanie roszczenia o zwrot nakładów za związane z działalnością gospodarczą. • Naruszenie art. 123 § 1 pkt 1 k.c. przez przyjęcie, że wniesienie pozwu nie przerwało biegu przedawnienia także co do części objętej rozszerzeniem powództwa. • Naruszenie art. 5 k.c. przez przyjęcie, że podniesienie zarzutu przedawnienia wobec części roszczenia ujawnionej dopiero opinią biegłego nie jest nadużyciem prawa. • Naruszenie art. 499 w zw. z art. 104, 109 i 61 § 1 k.c. oraz art. 91 k.p.c. przez uznanie za skuteczne złożenie oświadczenia o potrąceniu przez pełnomocnika procesowego właściciela wobec pełnomocnika posiadacza, nieuprawnionego do przyjęcia tego oświadczenia. • Naruszenie art. 498 § 1 w zw. z art. 455, 224 § 2 i art. 230 k.c. przez uznanie oświadczenia o potrąceniu za skuteczne mimo niewezwania posiadacza do zwrotu pożytków przed złożeniem oświadczenia o potrąceniu, a tym samym potrącenie wierzytelności niewymagalnej. • Naruszenie art. 224 § 2 w zw. z art. 230 k.c. przez przyjęcie, że posiadacz jest zobowiązany do zwrotu pożytków za okres od dnia następnego po wytoczeniu przez właściciela 30 kwietnia 2008 r. powództwa o wydanie rzeczy, choć obowiązek ten obejmuje pożytki pobrane za okres od dowiedzenia się przez posiadacza o tym powództwie. • Naruszenie art. 120 § 1 w zw. z art. 455 i 405 k.c. przez oddalenie zarzutu przedawnienia na skutek przyjęcia niezasadnych tez dotyczących powstania roszczenia i jego przedawnienia. • Naruszenie art. 405 k.c. […]
Godne uwagi sformułowania
W polskim prawie cywilnym istnieje zasada, którą per analogiam iuris należy stosować także w braku odesłania, iż roszczenie o zwrot nakładów przedawnia się z upływem roku od zwrotu rzeczy. • Wniesienie pozwu nie przerywa biegu przedawnienia części roszczenia nieobjętej żądaniem pozwu. • Podniesienie zarzutu przedawnienia może stanowić nadużycie prawa (art. 5 k.c.) w przypadku aktywnego zniechęcania wierzyciela przez dłużnika do dokonania czynności przerywającej bieg przedawnienia. • Ograniczanie zakresu umocowania pełnomocnika procesowego, określonego w art. 91 k.p.c., do powołania się na złożone wcześniej oświadczenie o potrąceniu (...) z wyłączeniem złożenia oświadczenia materialnoprawnego o potrąceniu, jest sztuczną konstrukcją.
Skład orzekający
Agnieszka Góra-Błaszczykowska
przewodniczący
Agnieszka Jurkowska-Chocyk
członek
Dariusz Pawłyszcze
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przedawnienia roszczeń o zwrot nakładów, zasad rozliczeń między posiadaczem a właścicielem nieruchomości, przerwania biegu przedawnienia przez wniesienie pozwu i jego rozszerzenie, a także dopuszczalności potrącenia przez pełnomocnika procesowego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego, gdzie nieruchomość była przekazana na podstawie umowy nienazwanej lub użyczenia, a następnie doszło do stwierdzenia zasiedzenia przez gminę. Interpretacja przepisów o przedawnieniu i potrąceniu może mieć szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy długotrwałego sporu o zwrot nakładów na nieruchomość, obejmującego wiele lat i instancji sądowych. Wyjaśnia kluczowe kwestie przedawnienia, potrącenia i roli pełnomocnika procesowego, co jest istotne dla praktyków prawa.
“Długi bój o zwrot nakładów na pawilon: Sąd Najwyższy rozstrzyga kluczowe kwestie przedawnienia i potrącenia.”
Dane finansowe
WPS: 401 240 PLN
zwrot nakładów: 339 250 PLN
zwrot pożytków (potrącenie): 37 950 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.