II CSK 568/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną pozwanych od wyroku Sądu Apelacyjnego, który utrzymał w mocy nakaz zapłaty zasądzający od pozwanych na rzecz strony powodowej kwotę 300 000 zł z odsetkami, z ograniczeniem odpowiedzialności do własności lokalu użytkowego. Hipoteka przymusowa kaucyjna została wpisana na rzecz poprzednika prawnego strony powodowej. Pozwani podnosili zarzuty dotyczące wygaśnięcia wierzytelności, braku legitymacji procesowej oraz bezskuteczności umowy przelewu wierzytelności. Sąd Najwyższy, analizując kwestię pierwszeństwa ograniczonych praw rzeczowych, stwierdził, że spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu pozwanych powstało i zostało ujawnione w księdze wieczystej przed ustanowieniem hipoteki. Zgodnie z przepisami ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, hipoteka nie mogła obciążyć tego prawa, a w konsekwencji nie mogła przenieść się na odrębną własność lokalu. Sąd Najwyższy uznał, że poprzednikowi prawnemu strony powodowej nie przysługiwało uprawnienie do zaspokojenia się z lokalu pozwanych, co czyniło powództwo bezzasadnym. W związku z tym Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie pierwszeństwa spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu nad hipoteką ustanowioną na nieruchomości spółdzielni, a także kwestii obciążenia hipotecznego w kontekście sprzedaży przedsiębiorstwa upadłego.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z obciążeniami hipotecznymi spółdzielczych praw do lokali i ich przekształceniem we własność.
Zagadnienia prawne (4)
Czy hipoteka przymusowa ustanowiona na nieruchomości spółdzielni mieszkaniowej może obciążać spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, które powstało i zostało ujawnione w księdze wieczystej przed ustanowieniem hipoteki?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, hipoteka ustanowiona na nieruchomości spółdzielni mieszkaniowej nie może obciążać spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, które powstało i zostało ujawnione w księdze wieczystej przed ustanowieniem hipoteki, ze względu na zasadę pierwszeństwa ograniczonych praw rzeczowych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu pozwanych powstało i zostało ujawnione w księdze wieczystej przed ustanowieniem hipoteki przymusowej kaucyjnej. Zgodnie z art. 249 § 1 k.c. i art. 12 ust. 1 u.k.w.h., prawo powstałe później nie może być wykonywane z uszczerbkiem dla prawa powstałego wcześniej, a pierwszeństwo ograniczonych praw rzeczowych wpisanych do księgi wieczystej rozstrzyga dzień od którego liczy się skutek wpisu. Wierzyciel hipoteczny nie może powoływać się na rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych, gdy spółdzielcze prawo zostało ujawnione w odrębnej księdze wieczystej.
Czy sprzedaż przedsiębiorstwa upadłego spółdzielni mieszkaniowej w postępowaniu upadłościowym prowadzi do wygaśnięcia hipoteki obciążającej nieruchomość lokalową?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, skuteczne obciążenie własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu hipoteką nie powoduje wygaśnięcia tego obciążenia na tym prawie wskutek sprzedaży w postępowaniu upadłościowym nieruchomości spółdzielni mieszkaniowej obciążonej także własnościowym spółdzielczym prawem do lokalu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zgodnie z art. 24¹ ust. 2 u.k.w.h., w razie przekształcenia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu w prawo własności nieruchomości, wpisana w tej księdze hipoteka na spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu obciąża nieruchomość. Ponadto, przepisy dotyczące sprzedaży przedsiębiorstwa upadłego dotyczą wygaśnięcia obciążeń samej nieruchomości, a nie praw rzeczowych na lokalach, które mogą być dalej obciążone.
Czy dłużnik rzeczowy może kwestionować zasadę odpowiedzialności wynikającej z prawomocnego wpisu hipoteki do księgi wieczystej w sprawie o realizację roszczenia z zabezpieczenia hipotecznego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, dłużnik rzeczowy może kwestionować materialno-prawną podstawę wpisu hipoteki w sprawie o zapłatę dochodzoną przez wierzyciela hipotecznego, ponieważ wpis hipoteki do księgi wieczystej nie sanuje wadliwości jej kauzy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że wpis hipoteki do księgi wieczystej ma charakter konstytutywny, ale nie wyklucza to kwestionowania skuteczności materialno-prawnej podstaw wpisu przez dłużnika hipotecznego. Zarzuty dłużnika mogą opierać się na zdarzeniach zaistniałych już po wpisie, a kognicja sądu wieczysto-księgowego jest ograniczona do badania wniosku, dokumentów i treści księgi, nie obejmując pełnej analizy skuteczności materialno-prawnej czynności prawnej.
Czy spółka postawiona w stan likwidacji przed wytoczeniem powództwa zachowuje zdolność prawną i sądową?
Odpowiedź sądu
Tak, spółka postawiona w stan likwidacji zachowuje zdolność prawną i sądową oraz jest reprezentowana przez likwidatora, co nie powoduje nieważności postępowania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że osoba prawna podlega prawu państwa, w którym ma siedzibę, a likwidator jest uprawniony do reprezentacji spółki. Kwestia dopuszczalności zawierania nowych umów przez spółkę w likwidacji jest zagadnieniem prawa materialnego, a nie procesowego, i nie wpływa na ważność postępowania.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. w R. (Księstwo Liechtenstein) obecnie M. w likwidacji | spółka | powód |
| G. N. | osoba_fizyczna | pozwany |
| H. N. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (76)
Główne
u.k.w.h. art. 24¹ § ust. 2
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Pomocnicze
k.p.c. art. 628 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 89 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 510 § § 1
Kodeks cywilny
u.k.w.h. art. 76 § ust. 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
u.k.w.h. art. 76 § ust. 2
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
u.k.w.h. art. 94
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
pr. upadł. art. 317 § ust. 2
Ustawa Prawo upadłościowe
k.c. art. 31 § ust. 1 i 2
Kodeks cywilny
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
k.p.c. art. 398¹³ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Prawo prywatne międzynarodowe art. 17 § ust. 3 pkt 9
Ustawa Prawo prywatne międzynarodowe
k.c. art. 189
Kodeks cywilny
k.p.c. art. 626 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
u.k.w.h. art. 10 § ust. 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
k.p.c. art. 365
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 366
Kodeks postępowania cywilnego
u.k.w.h. art. 249 § § 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
k.c. art. 245 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
u.s.m. art. 17 § 14
Ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych
u.s.m. art. 17 § 18
Ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych
pr. upadł. art. 313 § ust. 1 i 2
Ustawa Prawo upadłościowe
u.s.m. art. 17 § 14
Ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych
u.k.w.h. art. 24¹ § ust. 3
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
u.k.w.h. art. 76 § ust. 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
k.p.c. art. 398¹⁵ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398²⁰
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
u.s.m. art. 44¹ § ust. 1
Ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych
u.s.m. art. 17 § 14
Ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych
pr. upadł. art. 313 § ust. 1 i 2
Ustawa Prawo upadłościowe
pr. upadł. art. 317 § ust. 2
Ustawa Prawo upadłościowe
u.k.w.h. art. 24¹ § ust. 2
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
u.k.w.h. art. 65 § ust. 4 pkt 1 w zw. z ust. 5
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
k.c. art. 245 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
u.s.m. art. 17 § 14
Ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych
u.k.w.h. art. 24¹ § ust. 3
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
u.k.w.h. art. 76 § ust. 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
k.p.c. art. 398¹³ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.c. art. 510 § § 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
k.p.c. art. 398¹⁵ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398²⁰
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
u.k.w.h. art. 3 § ust. 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
u.k.w.h. art. 10 § ust. 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
k.c. art. 73
Kodeks cywilny
u.k.w.h. art. 3 § ust. 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
u.k.w.h. art. 10 § ust. 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
k.p.c. art. 626 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
u.k.w.h. art. 10 § ust. 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
u.k.w.h. art. 10 § ust. 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
u.k.w.h. art. 12 § ust. 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
u.k.w.h. art. 11
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
u.k.w.h. art. 2
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
u.k.w.h. art. 24¹ § ust. 1 i 2
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
u.k.w.h. art. 11 § i 12
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
u.k.w.h. art. 5
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
u.k.w.h. art. 24¹ § ust. 1 i 2
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
u.k.w.h. art. 2
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
u.k.w.h. art. 3 § i 11, 12
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
u.k.w.h. art. 24¹ § ust. 2
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
u.k.w.h. art. 65 § ust. 4 pkt 1 w zw. z ust. 5
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
k.c. art. 245 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
u.s.m. art. 17 § 14
Ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych
u.k.w.h. art. 24¹ § ust. 3
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
u.k.w.h. art. 76 § ust. 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
k.p.c. art. 398¹³ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.c. art. 510 § § 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Prawo prywatne międzynarodowe art. 17 § ust. 3 pkt 9
Ustawa Prawo prywatne międzynarodowe
Argumenty
Skuteczne argumenty
Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu pozwanych powstało i zostało ujawnione w księdze wieczystej przed ustanowieniem hipoteki, co zgodnie z zasadą pierwszeństwa ograniczonych praw rzeczowych wyklucza obciążenie tego prawa hipoteką. • Hipoteka ustanowiona na nieruchomości spółdzielni mieszkaniowej nie obciąża spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, które powstało i zostało ujawnione w księdze wieczystej przed ustanowieniem hipoteki. • Sprzedaż przedsiębiorstwa upadłego spółdzielni mieszkaniowej nie powoduje wygaśnięcia hipoteki obciążającej spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu.
Odrzucone argumenty
Hipoteka przymusowa kaucyjna obciążała lokal pozwanych. • Wpis hipoteki do księgi wieczystej sanuje wadliwość jej kauzy. • Pozwani nie mogli kwestionować zasady odpowiedzialności wynikającej z prawomocnego wpisu hipoteki do księgi wieczystej w sprawie o realizację roszczenia z zabezpieczenia hipotecznego.
Godne uwagi sformułowania
nie można podzielić poglądu, że w sytuacji, gdy hipoteka została skutecznie ustanowiona na własnościowym spółdzielczym prawie do lokalu, to w wypadkach określonych w art. 17¹⁸ u.s.m., względnie art. 313 ust. 1 i 2 w zw. z art. 317 ust. 2 pr. upadł. dochodzi do wygaśnięcia zabezpieczenia hipotecznego. • Skoro przysługujące pozwanym własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu powstało przed złożeniem wniosku o wpis hipoteki przymusowej kaucyjnej, to do obciążenia tego prawa hipoteką (art. 65 ust. 4 pkt 1 w zw. z ust. 5 u.k.w.h.) potrzebne było oświadczenie uprawnionego z tytułu tego prawa, czyli pozwanych (art. 245 § 1 i 2 k.c.). • Z braku tego oświadczenia nie mogło dojść do obciążenia sporną hipoteką własnościowego prawa do lokalu pozwanych, na rzecz K. S.A. w W. w celu zabezpieczenia wierzytelności przysługującej w stosunku do Spółdzielni Mieszkaniowej „P.” w K., a w dalszej perspektywie do powstania na tej nieruchomości lokalowej hipoteki łącznej w rozumieniu art. 76 ust. 1 u.k.w.h.
Skład orzekający
Agnieszka Piotrowska
przewodniczący
Władysław Pawlak
sprawozdawca
Krzysztof Pietrzykowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie pierwszeństwa spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu nad hipoteką ustanowioną na nieruchomości spółdzielni, a także kwestii obciążenia hipotecznego w kontekście sprzedaży przedsiębiorstwa upadłego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z obciążeniami hipotecznymi spółdzielczych praw do lokali i ich przekształceniem we własność.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy złożonych kwestii prawnych związanych z hipotekami na nieruchomościach spółdzielczych i pierwszeństwem praw, co jest istotne dla rynku nieruchomości i prawników specjalizujących się w tej dziedzinie. Wyjaśnia, jak chronione są prawa lokatorów w specyficznych sytuacjach.
“Czy hipoteka na spółdzielczym mieszkaniu może zniknąć? Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczowe zasady pierwszeństwa praw.”
Dane finansowe
WPS: 300 000 PLN
zapłata: 300 000 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.