II CSK 444/09Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości przez przedsiębiorstwo przesyłowe
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia powoda R. M. o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z jego gruntów przez Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownicze S.A. (PGNiG S.A.) z tytułu posadowienia na nich infrastruktury przesyłowej. Sąd Okręgowy w Z. zasądził na rzecz powoda kwotę 128.537 zł, uznając, że wypłacona przez PGNiG S.A. kwota 315.457,15 zł tytułem rekompensaty za wejście na nieruchomość nie wyczerpuje roszczeń za korzystanie z nieruchomości w związku z funkcjonowaniem gazociągów. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że posadowienie infrastruktury pociągnęło za sobą trwałe ograniczenia w sposobie korzystania z nieruchomości, takie jak wyłączenie z produkcji części gruntu czy ograniczenia w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Sąd Apelacyjny zmienił ten wyrok, oddalając powództwo w całości. Przyjął, że powód nie wykazał, aby urządzenia przesyłowe uniemożliwiły mu prowadzenie działalności rolniczej, hodowli drobiu czy wynajem gruntu, a grunty te były wykorzystywane zgodnie ze swoim przeznaczeniem. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powoda, uchylił zaskarżony wyrok. Podzielił pogląd, że właścicielowi przysługuje roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie przez posiadacza służebności w złej wierze z nieruchomości, niezależnie od zgłoszenia roszczenia o wydanie rzeczy. Podstawą prawną są przepisy art. 224 i 225 k.c. stosowane przez art. 230 k.c. Sąd Najwyższy uznał, że zarzut naruszenia prawa materialnego przez sąd drugiej instancji, który uzależnił uwzględnienie roszczenia od udowodnienia przez właściciela faktu uniemożliwienia lub znacznego utrudnienia korzystania z nieruchomości, jest zasadny. Stwierdził, że samo posiadanie służebności przesyłu przez przedsiębiorstwo przesyłowe uzasadnia żądanie ekwiwalentu, a wysokość wynagrodzenia powinna uwzględniać stopień ingerencji w prawo własności, a nie tylko faktyczne utrudnienia w prowadzeniu działalności.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że właściciel nieruchomości ma prawo do wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z jego gruntów przez przedsiębiorstwo przesyłowe, niezależnie od stopnia utrudnienia w prowadzeniu działalności rolniczej. Podstawa prawna roszczeń uzupełniających.
Wynagrodzenie powinno być ustalane indywidualnie, uwzględniając stopień ingerencji w prawo własności i wartość nieruchomości. Sąd drugiej instancji będzie musiał ponownie rozpoznać sprawę w zakresie ustalenia wysokości wynagrodzenia.
Zagadnienia prawne (2)
Czy właściciel nieruchomości ma prawo do wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z jego gruntów przez przedsiębiorstwo przesyłowe, niezależnie od tego, czy urządzenia przesyłowe uniemożliwiają lub znacznie utrudniają właścicielowi korzystanie z nieruchomości w określonym celu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, właściciel nieruchomości ma prawo do wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z jego gruntów przez przedsiębiorstwo przesyłowe, niezależnie od stopnia utrudnienia w prowadzeniu działalności rolniczej lub innych form korzystania z nieruchomości.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że podstawą prawną roszczenia o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości są przepisy art. 224 i 225 k.c. stosowane przez art. 230 k.c. Samo posiadanie służebności przesyłu przez przedsiębiorstwo przesyłowe uzasadnia żądanie ekwiwalentu. Wysokość wynagrodzenia powinna uwzględniać stopień ingerencji w prawo własności, a nie tylko faktyczne utrudnienia.
Czy kwota wypłacona przez przedsiębiorstwo przesyłowe tytułem rekompensaty za wejście na nieruchomość stanowi wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości w związku z funkcjonowaniem infrastruktury przesyłowej?
Odpowiedź sądu
Niekoniecznie. Kwota wypłacona tytułem rekompensaty za wejście na nieruchomość nie wyczerpuje roszczeń za korzystanie z nieruchomości w związku z funkcjonowaniem gazociągów, jeśli strony nie uregulowały tej kwestii.
Uzasadnienie
Sąd pierwszej instancji uznał, że wypłacona kwota nie wyczerpuje całości roszczeń powoda, co potwierdza dalsza korespondencja i propozycje ugody ze strony pozwanego. Sąd Najwyższy nie odniósł się bezpośrednio do tej kwestii w kontekście uchylenia wyroku, ale wskazał na potrzebę ustalenia wynagrodzenia za bezumowne korzystanie.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| R. M. | osoba_fizyczna | powód |
| Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo Spółka Akcyjna z siedzibą w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (9)
Główne
k.c. art. 352 § 1
Kodeks cywilny
Posiadaczem służebności jest osoba, która korzysta z cudzej rzeczy w zakresie odpowiadającym treści służebności.
k.c. art. 230
Kodeks cywilny
Przepisy dotyczące roszczeń właściciela przeciwko samoistnemu posiadaczowi o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy stosuje się odpowiednio do posiadacza rzeczy, który uzyskał posiadanie w złej wierze lub dowiedział się o istnieniu prawa właściciela.
k.c. art. 224 § 2
Kodeks cywilny
Samoistny posiadacz w złej wierze jest zobowiązany do wynagrodzenia właścicielowi za korzystanie z rzeczy.
k.c. art. 225
Kodeks cywilny
Samoistny posiadacz w złej wierze jest zobowiązany nadto zwrócić wartość pożytków, których z powodu złej gospodarki nie uzyskał oraz jest odpowiedzialny za pogorszenie i utratę rzeczy chyba, że rzecz uległaby pogorszeniu i utracie także wtedy, gdyby znajdowała się w posiadaniu uprawnionego.
Pomocnicze
k.c. art. 140
Kodeks cywilny
Prawo właściciela do uzyskania wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy wynika z treści prawa własności.
k.c. art. 143
Kodeks cywilny
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Ciężar dowodu w zakresie okoliczności mających wpływ na wysokość wynagrodzenia spoczywa na stronie pozwanej.
k.p.c. art. 398¹³
Kodeks postępowania cywilnego
k.c. art. 305¹
Kodeks cywilny
Służebność przesyłu jako służebność gruntowa.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Właściciel nieruchomości ma prawo do wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z jego gruntów przez przedsiębiorstwo przesyłowe, niezależnie od stopnia utrudnienia w prowadzeniu działalności rolniczej. • Podstawą prawną roszczenia są przepisy k.c. dotyczące posiadacza w złej wierze (art. 224, 225 w zw. z art. 230 k.c.). • Posiadanie służebności przesyłu przez przedsiębiorstwo przesyłowe uzasadnia żądanie ekwiwalentu. • Wysokość wynagrodzenia powinna uwzględniać stopień ingerencji w prawo własności.
Odrzucone argumenty
Powód nie wykazał, że urządzenia przesyłowe uniemożliwiły lub znacznie utrudniły mu korzystanie z nieruchomości w określonym celu (np. prowadzenie działalności rolniczej, hodowli, wynajem). • Grunty były wykorzystywane zgodnie ze swoim przeznaczeniem (uprawa roli, plantacja porzeczki, hodowla drobiu) i przynosiły powodowi dochód. • Kwota wypłacona przez pozwanego tytułem rekompensaty za wejście na nieruchomość wyczerpuje roszczenia powoda.
Godne uwagi sformułowania
Wyłączną przyczyną roszczeń uzupełniających [...] jest posiadanie cudzej rzeczy. Bezpodstawne jest uzależnienie ich zasadności od wystąpienia szkody. • Uszczuplenie prawa własności przez wykonywanie służebności usprawiedliwia, co do zasady żądanie odpowiedniego ekwiwalentu. • Dlatego ma rację wnosząca skargę kasacyjną zarzucając sądowi drugiej instancji uzależnianie skuteczności uzupełniającego roszczenia o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości od wykazania, w jaki sposób posadowienie urządzeń przesyłowych pozwanej uniemożliwiło powodowi uprawę roli, prowadzenie plantacji, czy hodowli lub też ograniczało możliwość wydzierżawienia gruntu.
Skład orzekający
Henryk Pietrzkowski
przewodniczący
Teresa Bielska-Sobkowicz
członek
Krzysztof Strzelczyk
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że właściciel nieruchomości ma prawo do wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z jego gruntów przez przedsiębiorstwo przesyłowe, niezależnie od stopnia utrudnienia w prowadzeniu działalności rolniczej. Podstawa prawna roszczeń uzupełniających."
Ograniczenia: Wynagrodzenie powinno być ustalane indywidualnie, uwzględniając stopień ingerencji w prawo własności i wartość nieruchomości. Sąd drugiej instancji będzie musiał ponownie rozpoznać sprawę w zakresie ustalenia wysokości wynagrodzenia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu korzystania z prywatnych gruntów przez przedsiębiorstwa przesyłowe i prawa właścicieli do wynagrodzenia. Wyrok Sądu Najwyższego ma istotne znaczenie praktyczne dla wielu właścicieli nieruchomości.
“Czy przedsiębiorstwo przesyłowe musi płacić za korzystanie z Twojej ziemi, nawet jeśli nie utrudnia Ci jej uprawy?”
Dane finansowe
WPS: 127 566 PLN
wynagrodzenie za bezumowne korzystanie: 127 566 PLN
utracone korzyści: 971 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.