II CSK 218/10
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła ważności umowy przewłaszczenia nieruchomości zawartej w celu zabezpieczenia pożyczki. Powodowie twierdzili, że umowa jest nieważna z powodu sprzeczności z zasadami współżycia społecznego i uczciwego kontraktowania, wskazując na tzw. nadzabezpieczenie wierzytelności oraz rzekomo lichwiarski charakter umowy pożyczki. Sąd Okręgowy i Sąd Apelacyjny uznały umowę przewłaszczenia za ważną, oddalając powództwo. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 października 2010 r. (II CSK 218/10) rozważył kwestię dopuszczalności umów przewłaszczenia na zabezpieczenie, potwierdzając ich dopuszczalność w orzecznictwie. Sąd podkreślił, że choć nadmierne lub zbyteczne zabezpieczenie wierzytelności może stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności umowy na podstawie art. 353[1] i 58 § 2 k.c., to w niniejszej sprawie powodowie nie przedstawili wystarczających dowodów na wykazanie takiego stanu. Sąd wskazał, że brak precyzyjnego określenia sposobu zaspokojenia wierzyciela w umowie nie czyni jej nieważną, a jedynie daje wierzycielowi swobodę wyboru sposobu zaspokojenia zgodnego z umową i zasadami współżycia społecznego. Również tzw. lichwiarski charakter odsetek w umowie pożyczki nie przesądza automatycznie o nieważności umowy przewłaszczenia. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną powodów jako nieuzasadnioną.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaDopuszczalność umów przewłaszczenia na zabezpieczenie, kryteria oceny nadzabezpieczenia jako podstawy nieważności umowy, dopuszczalność umów pożyczek z wysokim oprocentowaniem.
Orzeczenie dotyczy konkretnego stanu faktycznego, a ocena nadzabezpieczenia wymaga analizy in concreto.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa przewłaszczenia nieruchomości na zabezpieczenie wierzytelności jest nieważna, jeśli ustanowiono na rzecz wierzyciela nadmierne lub zbyteczne zabezpieczenie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, nadmierne lub zbyteczne zabezpieczenie wierzytelności może być przyczyną stwierdzenia nieważności umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie, jednakże w konkretnej sprawie powodowie nie wykazali wystarczających podstaw faktycznych do uznania takiej sytuacji.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy potwierdził, że koncepcja nadzabezpieczenia może prowadzić do nieważności umowy (art. 353[1] i 58 § 2 k.c.), ale wymaga to wykazania konkretnych dysproporcji i naruszenia zasad współżycia społecznego. W tej sprawie brakowało dowodów na takie naruszenie.
Czy umowa pożyczki z nadmiernie wysokim oprocentowaniem (tzw. lichwiarskim) jest nieważna w świetle zasad współżycia społecznego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Samo zastrzeżenie nadmiernie wysokich odsetek kapitałowych w umowie pożyczki nie prowadzi automatycznie do stwierdzenia nieważności umowy pożyczki ani umowy przewłaszczenia na jej zabezpieczenie, nawet jeśli odsetki te można uznać za nadmierne.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że wysokie odsetki mogą być traktowane jako 'dodatkowa cena' za możliwość szybkiego uzyskania kredytu, a ich wysokość nie przesądza o nieważności umowy pożyczki ani umowy zabezpieczającej, chyba że istnieją inne istotne okoliczności wskazujące na naruszenie zasad współżycia społecznego.
Czy brak precyzyjnego określenia w umowie przewłaszczenia sposobu zaspokojenia wierzyciela z przedmiotu przewłaszczenia czyni umowę nieważną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, brak takiego określenia nie czyni umowy nieważną. Daje wierzycielowi swobodę wyboru sposobu zaspokojenia zgodnego z umową i zasadami współżycia społecznego.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie, nawet jeśli nie precyzuje sposobu zaspokojenia, jest ważna. Wierzyciel ma prawo wybrać sposób zaspokojenia, o ile jest on zgodny z porozumieniem fiducjarnym i zasadami współżycia społecznego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Bożena R. | osoba_fizyczna | powód |
| Witold R. | osoba_fizyczna | powód |
| Wiesław B. | osoba_fizyczna | pozwany |
| Jolanta P. | osoba_fizyczna | interwenient uboczny po stronie powodowej |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 58 § § 2
Kodeks cywilny
Niezgodność umowy z zasadami współżycia społecznego może prowadzić do jej nieważności.
k.c. art. 353 § § 1
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów, która nie może jednak naruszać właściwości (naturę) stosunku prawnego, ani zasad współżycia społecznego.
Pomocnicze
k.p.c. art. 378 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zakaz orzekania na niekorzyść stron wnoszących środek odwoławczy (w kontekście skargi kasacyjnej).
k.p.c. art. 328 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Wymogi formalne uzasadnienia orzeczenia.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Stosowanie przepisów o postępowaniu apelacyjnym do postępowania przed Sądem Najwyższym.
k.c. art. 156
Kodeks cywilny
Dotyczy formy czynności prawnej przenoszącej własność nieruchomości.
k.c. art. 158
Kodeks cywilny
Dotyczy skutków prawnych przeniesienia własności nieruchomości.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Ciężar dowodu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie jest dopuszczalna w polskim prawie. • Brak precyzyjnego określenia sposobu zaspokojenia wierzyciela w umowie przewłaszczenia nie czyni jej nieważną. • Nadmierne oprocentowanie pożyczki nie przesądza o nieważności umowy pożyczki ani umowy przewłaszczenia. • Powodowie nie wykazali konkretnych podstaw faktycznych dla zarzutu nadzabezpieczenia i naruszenia zasad współżycia społecznego.
Odrzucone argumenty
Umowa przewłaszczenia jest nieważna z powodu sprzeczności z zasadami współżycia społecznego i uczciwego kontraktowania. • Umowa przewłaszczenia jest nieważna z powodu ustanowienia nadmiernego lub zbytecznego zabezpieczenia. • Umowa pożyczki ma charakter lichwiarski i jest nieważna, co skutkuje nieważnością umowy przewłaszczenia. • Brak określenia sposobu zaspokojenia wierzyciela w umowie przewłaszczenia czyni ją nieważną.
Godne uwagi sformułowania
Ustanowienie w umowie na rzecz wierzyciela nadmiernego lub zbytecznego zabezpieczenia wierzytelności może być przyczyną stwierdzenia nieważności tej umowy (art. 58 § 2 i art. 3531 k.c.). • Umowa przewłaszczenia nieruchomości na zabezpieczenie uznana została w orzecznictwie Sądu Najwyższego za dopuszczalny sposób rzeczowego zabezpieczenia wierzytelności w praktyce obrotu gospodarczego. • Niesprecyzowanie w umowie przewłaszczenia sposobu skorzystania przez wierzyciela z ustanowionego zabezpieczenia prowadzi do tego, że w razie niewykonania zobowiązania przez dłużnika wierzyciel może uzyskać odpowiednie zaspokojenie swoich należności w każdy sposób, który nie jest sprzeczny z treścią stosunku prawnego łączącego strony i zasadami współżycia społecznego. • Eksponowane przez powodów tzw. nadzabezpieczenie po stronie pożyczkodawcy nie może prowadzić do uznania umowy przewłaszczenia za nieważną, a jedynie – ewentualnie – uzasadniać żądanie różnicy według przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.
Skład orzekający
Henryk Pietrzkowski
przewodniczący
Mirosław Bączyk
sprawozdawca
Teresa Bielska-Sobkowicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Dopuszczalność umów przewłaszczenia na zabezpieczenie, kryteria oceny nadzabezpieczenia jako podstawy nieważności umowy, dopuszczalność umów pożyczek z wysokim oprocentowaniem."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnego stanu faktycznego, a ocena nadzabezpieczenia wymaga analizy in concreto.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu zabezpieczeń kredytowych i potencjalnie lichwiarskich odsetek, co jest interesujące dla szerokiego grona odbiorców, nie tylko prawników.
“Czy nadmierne zabezpieczenie pożyczki może unieważnić umowę? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.