II CA 174/19Abuzywność opłaty likwidacyjnej w ubezpieczeniach
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa o zapłatę skierowanego przez I. C. przeciwko (...) Towarzystwu (...) w W. Sąd Rejonowy dla Krakowa - Krowodrzy w Krakowie wydał wyrok z dnia 28 czerwca 2018 r., sygnatura akt I C 1347/18/K, który został zaskarżony przez powódkę. Sąd Okręgowy w Krakowie, II Wydział Cywilny Odwoławczy, w wyroku z dnia 3 kwietnia 2019 r. zmienił zaskarżony wyrok. Zgodnie ze zmienionym rozstrzygnięciem, zasądzono od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 5 515,66 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, oddalając powództwo w pozostałym zakresie. Zasądzono również koszty procesu na rzecz obu stron oraz nakazano zwrot nadpłaconej opłaty od pozwu. Sąd Okręgowy uznał apelację powódki za uzasadnioną, w szczególności w zakresie zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego. Kluczowym elementem rozstrzygnięcia była ocena klauzuli dotyczącej opłaty likwidacyjnej. Sąd Okręgowy stwierdził, że opłata likwidacyjna w wysokości 30% zgromadzonego kapitału stanowiła niedozwolone postanowienie umowne (abuzywne) na mocy art. 385¹ § 1 k.c. w zw. z art. 385³ k.c. Podkreślono, że kontrola abuzywności powinna być dokonywana według stanu z chwili zawarcia umowy, a nie na podstawie późniejszych zmian czy aneksów, zwłaszcza niepodpisanych. Sąd odwołał się do orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wskazując na konieczność oceny postanowień umownych w momencie ich zawarcia i uwzględnienia okoliczności, o których przedsiębiorca wiedział lub mógł wiedzieć. W związku z uznaniem klauzuli za abuzywną, sąd zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę stanowiącą zwrot świadczenia, które powinno być zwrócone z uwagi na brak skuteczności niedozwolonego postanowienia. O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie stosunkowego rozdzielenia.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących abuzywności klauzul umownych, w szczególności opłat likwidacyjnych w umowach ubezpieczeniowych, oraz zasady oceny tych klauzul w kontekście prawa unijnego.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i konkretnych klauzul umownych. Wartość precedensowa może być ograniczona do umów o podobnym charakterze i stosowanych praktyk ubezpieczycieli.
Zagadnienia prawne (3)
Czy doręczenie wzorca umowy (OWU) przed zawarciem umowy, bez wskazania konkretnego wariantu i możliwości zapoznania się z jego pełną treścią, spełnia wymogi inkorporacji wzorca do umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, doręczenie wzorca umowy musi obejmować całość treści w określonym wariancie, w sposób umożliwiający realne zapoznanie się z nim przed zawarciem umowy. Brak takiego doręczenia oznacza niespełnienie przesłanki inkorporacji.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy podkreślił, że dla skutecznego związania wzorcem konieczne jest objęcie go w całości w określonym wariancie i umożliwienie konsumentowi zapoznania się z nim przed zawarciem umowy. Obowiązek ten obciąża w całości profesjonalnego uczestnika obrotu (proponenta).
Czy opłata likwidacyjna w wysokości 30% zgromadzonego kapitału wpłaconego przez konsumenta stanowi niedozwolone postanowienie umowne (abuzywne)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, taka opłata stanowi niedozwolone postanowienie umowne i ma charakter abuzywny.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy uznał, że kwestionowane postanowienia dotyczące opłaty likwidacyjnej były abuzywne, ponieważ naruszały równowagę kontraktową i były sprzeczne z dobrymi obyczajami. Podkreślono, że ocena abuzywności powinna być dokonywana według stanu z chwili zawarcia umowy, a nie na podstawie późniejszych zmian czy niepodpisanych aneksów.
Czy kontrola abuzywności postanowień umownych powinna uwzględniać okoliczności powstałe po zawarciu umowy, w tym zmiany umowy lub sposób jej stosowania przez przedsiębiorcę?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ocena abuzywności powinna być dokonywana według stanu z chwili zawarcia umowy, uwzględniając okoliczności znane lub możliwe do przewidzenia przez przedsiębiorcę w tym momencie. Późniejsze zdarzenia lub sposób stosowania klauzuli przez przedsiębiorcę nie mają znaczenia dla oceny jej abuzywności.
Uzasadnienie
Sąd odwołał się do orzecznictwa SN i TSUE, zgodnie z którym decydujące znaczenie ma sposób, w jaki postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta według stanu z chwili zawarcia umowy. Okoliczności powstałe po zawarciu umowy, w tym sposób jej wykonania przez przedsiębiorcę, nie mogą wpływać na ocenę abuzywności.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| I. C. | osoba_fizyczna | powódka |
| (...) Towarzystwo (...) w W. | spółka | pozwana |
Przepisy (12)
Główne
k.c. art. 384 § § 2 zd. 2
Kodeks cywilny
Dla stosunków z konsumentami regułą podstawową jest doręczenie wzorca przed zawarciem umowy.
k.c. art. 385 § § 1
Kodeks cywilny
Ocena abuzywności postanowienia powinna być dokonywana według stanu z chwili zawarcia umowy.
k.c. art. 385 § § 2
Kodeks cywilny
O tym, czy postanowienie jest zgodne z dobrymi obyczajami, mogą decydować także czynniki wykraczające poza samą jego treść, w tym faktyczne w postaci okoliczności zawarcia umowy.
k.c. art. 385 § ³
Kodeks cywilny
Wskazanie przykładowych niedozwolonych postanowień umownych, w tym dotyczących ukrytej opłaty likwidacyjnej.
Pomocnicze
k.c. art. 56
Kodeks cywilny
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego poprzez dokonanie oceny materiału dowodowego w sposób nasuwający zastrzeżenia.
k.p.c. art. 505 § ¹ pkt. 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do rozpoznawania sprawy w postępowaniu uproszczonym.
k.p.c. art. 505 § ¹³ § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do ograniczenia uzasadnienia w postępowaniu uproszczonym.
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada stosunkowego rozdzielenia kosztów procesu.
k.p.c. art. 386 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do zmiany zaskarżonego wyroku przez sąd odwoławczy.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Stosowanie przepisów o postępowaniu apelacyjnym.
u.k.s.c. art. 80 § ust. 1
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Podstawa do zwrotu nadpłaconej opłaty od pozwu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego w zakresie doręczenia OWU. • Naruszenie art. 385¹ § 1 k.c. w zw. z art. 385³ k.c. poprzez niezastosowanie przepisów dotyczących niedozwolonych postanowień umownych (opłata likwidacyjna). • Naruszenie art. 385² k.c. poprzez niezbadanie abuzywności postanowień umownych w momencie ich zawarcia.
Godne uwagi sformułowania
Charakter prawny wzorców umów nie jest ujmowany jednolicie w doktrynie prawa cywilnego. • Treść wzorca nie może być w żadnej mierze dopowiadana przez którąkolwiek ze stron postępowania. • Dla spełnienia inkorporacji wzorca konieczne jest zatem objęcie go w całości w określonym wariancie. • Ocena abuzywności postanowienia powinna być dokonywana według stanu z chwili zawarcia umowy. • Okoliczności, które zaistniały po zawarciu umowy, nie mają znaczenia dla oceny abuzywności postanowienia.
Skład orzekający
Katarzyna Gajda - Roszczynialska
przewodniczący-sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących abuzywności klauzul umownych, w szczególności opłat likwidacyjnych w umowach ubezpieczeniowych, oraz zasady oceny tych klauzul w kontekście prawa unijnego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i konkretnych klauzul umownych. Wartość precedensowa może być ograniczona do umów o podobnym charakterze i stosowanych praktyk ubezpieczycieli.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu abuzywnych klauzul w umowach ubezpieczeniowych, co jest istotne dla wielu konsumentów. Wyrok jasno wyjaśnia zasady oceny takich klauzul, odwołując się do orzecznictwa TSUE.
“Ubezpieczyciel przegrał sprawę o opłatę likwidacyjną – sąd uznał klauzulę za abuzywną!”
Dane finansowe
zapłata: 5515,66 PLN
zwrot kosztów procesu: 2950,5 PLN
zwrot kosztów postępowania apelacyjnego: 480 PLN
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.