II C 622/11
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Okręgowy rozpoznał dwie połączone sprawy z powództwa M. K. (1) i M. K. (2) przeciwko I. G. o zapłatę zachowku po zmarłym ojcu, M. K. (3). Powodowie, jako spadkobiercy ustawowi, domagali się zasądzenia od pozwanej, która otrzymała od spadkodawcy w drodze darowizny mieszkanie, kwot odpowiednio 200 000 zł i 150 000 zł. Pozwana kwestionowała legitymację czynną powodów oraz wartość darowizny, podnosząc argumenty o sprzeczności żądań z zasadami współżycia społecznego (art. 5 kc) i sugerując, że umowa darowizny miała charakter sprzedaży. Sąd uznał, że powodowie jako spadkobiercy ustawowi są uprawnieni do zachowku, a umowa darowizny była ważna i podlegała doliczeniu do spadku. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, w tym opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego, sąd ustalił wartość spadku i należny powodom zachowek. M. K. (1), jako osoba trwale niezdolna do pracy, otrzymała 2/3 należnego jej udziału, co wyniosło 125 284,90 zł. M. K. (2), jako osoba zdolna do pracy, otrzymał 1/2 należnego mu udziału, co wyniosło 93 963,67 zł. Sąd oddalił powództwa w pozostałym zakresie. Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania art. 5 kc, uznając, że zachowanie powodów wobec ojca, mimo trudnych relacji i jego choroby alkoholowej, nie było rażąco naganne. Rozstrzygnięto również o kosztach procesu i nieuiszczonych kosztach sądowych.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaUstalenie kręgu osób uprawnionych do zachowku, zasady doliczania darowizn do spadku, stosowanie art. 5 kc w sprawach o zachowek, moment wymagalności roszczenia o zachowek.
Każda sprawa o zachowek ma indywidualny charakter, a zastosowanie art. 5 kc wymaga wyjątkowych okoliczności.
Zagadnienia prawne (4)
Czy spadkobierca ustawowy, który nie otrzymał nic ze spadku (ze względu na przewagę długów nad aktywami), jest uprawniony do dochodzenia zachowku od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, spadkobierca ustawowy, który nie otrzymał należnego mu zachowku, może dochodzić jego uzupełnienia od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na art. 991 § 2 kc i art. 1000 § 1 kc, które przewidują możliwość dochodzenia zachowku od obdarowanego, jeśli spadkobierca nie otrzymał go w inny sposób. Interpretacja art. 991 § 1 kc nie wyklucza uprawnienia spadkobiercy ustawowego do zachowku.
Czy umowa darowizny lokalu mieszkalnego, w której pozwana przekazała darczyńcy część jego wartości i umożliwiła mu dożywotnie zamieszkiwanie, może być uznana za umowę sprzedaży lub jej wartość powinna być pomniejszona o nakłady pozwanej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa darowizny jest ważna i podlega doliczeniu do spadku. Wartość darowizny ustala się według stanu z chwili jej dokonania, a późniejsze nakłady pozwanej na remont nie wpływają na jej wartość dla celów zachowku. Wcześniejsze przysporzenia pozwanej na rzecz darczyńcy również należy traktować jako darowiznę, jeśli nie wykazano inaczej.
Uzasadnienie
Sąd odwołał się do art. 65 § 2 kc i art. 158 kc, podkreślając, że forma aktu notarialnego jest wymagana dla umowy sprzedaży nieruchomości, a umowa darowizny została zawarta w tej formie. Wola stron musi być wyrażona w sposób formalny. Wartość darowizny ustala się zgodnie z art. 995 § 1 kc, a nakłady pozwanej po śmierci spadkodawcy nie wpływają na tę wartość. Wcześniejsze wpłaty pozwanej na rzecz brata uznano za darowiznę.
Czy żądanie zapłaty zachowku przez powodów, którzy nie utrzymywali bliskich kontaktów z ojcem i nie opiekowali się nim w chorobie, jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 5 kc)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w okolicznościach tej sprawy żądanie zapłaty zachowku nie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że mimo braku zażyłych relacji, powodowie nie rażąco zaniedbali obowiązków rodzinnych, biorąc pod uwagę chorobę alkoholową ojca, rozwód z jego winy oraz trudne warunki mieszkaniowe spadkodawcy. Brak wydziedziczenia przez ojca oraz fakt zorganizowania i sfinansowania pogrzebu przez córkę przemawiały przeciwko zastosowaniu art. 5 kc.
Od kiedy należą się odsetki ustawowe od zasądzonej kwoty zachowku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Odsetki ustawowe należą się od dnia wyrokowania.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na art. 481 § 1 i § 2 kc, wskazując, że ustalenie wartości zachowku wymaga postępowania dowodowego i opinii biegłych, a roszczenie staje się wymagalne dopiero od daty wyrokowania.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. K. (1) | osoba_fizyczna | powódka |
| M. K. (2) | osoba_fizyczna | powód |
| I. G. | osoba_fizyczna | pozwana |
Przepisy (17)
Główne
k.c. art. 991 § § 1
Kodeks cywilny
Definiuje pojęcie zachowku i określa jego wysokość (połowa wartości udziału spadkowego, a 2/3 dla osób trwale niezdolnych do pracy lub małoletnich).
k.c. art. 991 § § 2
Kodeks cywilny
Określa, że jeżeli uprawniony nie otrzymał zachowku w postaci darowizny, powołania do spadku lub zapisu, przysługuje mu roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku lub jego uzupełnienia.
k.c. art. 1000 § § 1
Kodeks cywilny
Stanowi, że jeżeli uprawniony nie może otrzymać zachowku od spadkobiercy lub osoby na rzecz której został uczyniony zapis windykacyjny, może żądać od osoby, która otrzymała darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku.
k.c. art. 481 § § 1
Kodeks cywilny
Określa, że dłużnik opóźniony w spełnieniu świadczenia pieniężnego jest obowiązany do zapłaty odsetek.
k.c. art. 481 § § 2
Kodeks cywilny
Określa, że jeżeli wysokość odsetek nie jest w inny sposób określona, należą się odsetki ustawowe.
Pomocnicze
k.c. art. 993
Kodeks cywilny
Dotyczy sposobu ustalania stanu czynnego spadku, w tym doliczania darowizn.
k.c. art. 995 § § 1
Kodeks cywilny
Określa, że wartość darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili orzekania o zachowku.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Dotyczy zakazu nadużywania prawa podmiotowego, w tym w kontekście żądania zachowku.
k.c. art. 65 § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy wykładni oświadczeń woli stron umowy.
k.c. art. 158
Kodeks cywilny
Określa wymóg formy aktu notarialnego dla umowy sprzedaży nieruchomości.
k.c. art. 83 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy pozorności czynności prawnej.
k.p.c. art. 98 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zasad zwrotu kosztów procesu.
k.p.c. art. 98 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zasad zwrotu kosztów procesu.
k.p.c. art. 99
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zasad zwrotu kosztów procesu.
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zasady wzajemnego zniesienia lub stosunkowego podziału kosztów procesu.
u.k.s.c. art. 113 § ust. 1
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Dotyczy pobierania nieuiszczonych opłat sądowych.
u.k.s.c. art. 83 § ust. 2
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Dotyczy rozstrzygania o wydatkach tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Spadkobierca ustawowy jest uprawniony do zachowku od obdarowanego. • Umowa darowizny lokalu mieszkalnego podlega doliczeniu do spadku przy ustalaniu zachowku. • Wartość darowizny ustala się według stanu z chwili jej dokonania. • Żądanie zachowku nie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego w okolicznościach sprawy. • Odsetki ustawowe od zasądzonego zachowku należą się od daty wyrokowania.
Odrzucone argumenty
Spadkobierca ustawowy nie jest uprawniony do zachowku. • Umowa darowizny miała charakter sprzedaży, a jej wartość powinna być pomniejszona o nakłady pozwanej. • Żądanie zachowku jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego z uwagi na brak kontaktów powodów z ojcem. • Wartość darowizny powinna być pomniejszona o długi pozwanej wobec spadkodawcy.
Godne uwagi sformułowania
Sąd zważył, co następuje: Powództwa M. K. (1) i M. K. (2) okazały się częściowo uzasadnione. • Pozwana kwestionowała legitymację czynną powodów, prezentując pogląd, iż powodowie jako spadkobiercy ustawowi M. K. (3) nie są osobami uprawnionymi do zachowku. Zdaniem Sądu stanowisko pozwanej nie jest uzasadnione. • Nie sposób jest wymagać od powodów serdecznych i częstych relacji z osobą znajdującą się w takim stadium choroby alkoholowej. • Sąd był ponadto zobligowany do rozstrzygnięcia o wydatkach tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa w toku postępowania.
Skład orzekający
Małgorzata Dubinowicz – Motyk
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Ustalenie kręgu osób uprawnionych do zachowku, zasady doliczania darowizn do spadku, stosowanie art. 5 kc w sprawach o zachowek, moment wymagalności roszczenia o zachowek."
Ograniczenia: Każda sprawa o zachowek ma indywidualny charakter, a zastosowanie art. 5 kc wymaga wyjątkowych okoliczności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy kwestii zachowku, darowizn i potencjalnego zastosowania klauzuli zasad współżycia społecznego, co jest tematem często interesującym dla szerszego grona odbiorców prawniczych.
“Czy można odmówić zachowku z powodu braku kontaktu z ojcem? Sąd rozstrzyga.”
Dane finansowe
WPS: 200 000 PLN
zachowek: 125 284,9 PLN
zachowek: 93 963,67 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.