I OSK 692/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi kasacyjnej T.C. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił jej skargę na postanowienie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Katowickiego z 1995 r. Decyzja ta stwierdzała nabycie z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa przez O. Przedsiębiorstwo Budowlane. Skarżąca, jako następca prawny dawnych właścicieli, domagała się stwierdzenia nieważności tej decyzji. Organ administracji odmówił wszczęcia postępowania, argumentując, że skarżąca nie była stroną postępowania uwłaszczeniowego, ponieważ nie wykazała praw rzeczowych do gruntu, a jej wniosek o zwrot nieruchomości został złożony po latach i nie został uwzględniony. WSA podzielił to stanowisko, wskazując, że interes prawny w kwestionowaniu decyzji uwłaszczeniowej może wynikać z roszczenia o zwrot nieruchomości, ale tylko jeśli zostało ono złożone w odpowiednim czasie i nie zostało negatywnie rozpatrzone. NSA oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając brak interesu prawnego skarżącej w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Sąd podkreślił, że organ uwłaszczeniowy nie miał obowiązku ustalania z urzędu spadkobierców byłych właścicieli ani zawiadamiania ich o postępowaniu, jeśli nie złożono wniosku o zwrot nieruchomości. Dodatkowo, NSA odniósł się do nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego wprowadzającej terminy nie do wzruszenia decyzji, uznając jednak, że nie miały one zastosowania do oceny postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania wydanego przed wejściem w życie nowych przepisów.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie kręgu stron i interesu prawnego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej, zwłaszcza w kontekście przepisów przejściowych i nowelizacji k.p.a.
Dotyczy specyficznej sytuacji uwłaszczenia państwowych osób prawnych na podstawie przepisów z lat 90. XX wieku i późniejszych wniosków o zwrot nieruchomości.
Zagadnienia prawne (2)
Czy osoba, która nie była stroną postępowania uwłaszczeniowego i złożyła wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości po latach, posiada interes prawny do żądania stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, osoba taka nie posiada interesu prawnego, ponieważ nie wykazała posiadania praw rzeczowych do nieruchomości ani skutecznego roszczenia o zwrot, które nie zostało negatywnie rozpatrzone przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej.
Uzasadnienie
Interes prawny w kwestionowaniu decyzji uwłaszczeniowej przez byłego właściciela lub jego następcę prawnego może wynikać z roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, ale tylko jeśli zostało ono złożone w odpowiednim czasie i nie zostało negatywnie rozpatrzone. Organ uwłaszczeniowy nie miał obowiązku ustalania z urzędu spadkobierców ani zawiadamiania ich, jeśli nie złożono wniosku o zwrot nieruchomości.
Czy nowelizacja Kodeksu postępowania administracyjnego wprowadzająca 10-letni i 30-letni termin nie do wzruszenia decyzji w sprawie stwierdzenia nieważności ma zastosowanie do oceny postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania wydanego przed wejściem w życie tych przepisów?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd administracyjny kontroluje zgodność z prawem aktu według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania tego aktu. Nowe przepisy nie miały zastosowania do oceny postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.
Uzasadnienie
Sąd ocenia zaskarżony akt według stanu prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Nowe przepisy dotyczące terminów nie do wzruszenia decyzji w sprawie stwierdzenia nieważności, które weszły w życie po wydaniu postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, nie mogły stanowić podstawy oceny tego postanowienia.
Przepisy (20)
Główne
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
ustawa o zmianie u.g.g. art. 2 § ust. 1
Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Określa, że grunty Skarbu Państwa w zarządzie państwowych osób prawnych stawały się z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego, o ile nie naruszało to praw osób trzecich. Prawa osób trzecich ujawniały się w rozumieniu tego przepisu dopiero po złożeniu wniosku o zwrot nieruchomości podlegającej uwłaszczeniu i zawiadomieniu o tym organu uwłaszczeniowego.
k.p.a. art. 61 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Określa, że postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.
k.p.a. art. 61a § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Stanowi podstawę do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte.
Pomocnicze
u.g.g. art. 47 § ust. 4
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
u.g.g. art. 69 § ust. 1
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Wymagał wniosku byłego właściciela lub jego spadkobierców o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jako warunku uwzględnienia roszczenia.
u.g.g. art. 4 § ust. 4
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
u.g.g. art. 33
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
k.p.a. art. 28
Kodeks postępowania administracyjnego
Definiuje stronę postępowania jako każdego, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.
ustawa o zmianie k.p.a. art. 1
Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego
Zmieniła art. 156 § 2 k.p.a., wprowadzając 10-letni termin nie do wzruszenia decyzji z przyczyn nieważności.
ustawa o zmianie k.p.a. art. 158 § § 3
Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego
Dodany przez ustawę o zmianie k.p.a., wprowadza 30-letni termin, po którym nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 64
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 77
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
EKPC art. 1
Protokół Nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Wolności
ustawa wywłaszczeniowa z 1958 r. art. 3
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości
ustawa wywłaszczeniowa z 1958 r. art. 8
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości
ustawa wywłaszczeniowa z 1958 r. art. 14
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości
u.g.n. art. 136
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Daje prawo do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak interesu prawnego skarżącej w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, ponieważ nie była stroną postępowania uwłaszczeniowego i nie wykazała skutecznego roszczenia o zwrot nieruchomości. • Organ uwłaszczeniowy nie miał obowiązku ustalania z urzędu spadkobierców byłych właścicieli ani zawiadamiania ich o postępowaniu, jeśli nie złożono wniosku o zwrot nieruchomości.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie u.g.g. oraz innych przepisów dotyczących gospodarowania gruntami i postępowania administracyjnego przez uznanie, że organ uwłaszczeniowy nie miał obowiązku ustalania spadkobierców i zawiadamiania ich. • Naruszenie Konstytucji RP (art. 2, 45, 64, 77) oraz art. 1 Protokołu Nr 1 do EKPC przez akceptację nowelizacji k.p.a. i odmowę ochrony prawa własności. • Naruszenie przepisów postępowania (art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z przepisami k.p.a.) przez błędne rozpatrzenie skargi.
Godne uwagi sformułowania
organ prowadzący postępowanie uwłaszczeniowe jest innym organem niż organ prowadzący postępowanie o zwrot nieruchomości i w związku z tym nie ma obowiązku ustalenia z urzędu, czy w stosunku do gruntu objętego uwłaszczeniem zostały spełnione ustawowe przesłanki zwrotu nieruchomości na rzecz jej poprzedniego właściciela. • Dopóki nie został złożony wniosek o zwrot nieruchomości podlegającej uwłaszczeniu, dopóty nie ujawniało się roszczenie osób trzecich w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie u.g.g.
Skład orzekający
Monika Nowicka
przewodniczący
Maciej Dybowski
sędzia
Arkadiusz Blewązka
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie kręgu stron i interesu prawnego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej, zwłaszcza w kontekście przepisów przejściowych i nowelizacji k.p.a."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji uwłaszczenia państwowych osób prawnych na podstawie przepisów z lat 90. XX wieku i późniejszych wniosków o zwrot nieruchomości.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy historycznego uwłaszczenia gruntów i prawa do ich zwrotu, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie nieruchomości i administracyjnym. Pokazuje złożoność postępowań dotyczących praw nabytych w przeszłości.
“Czy można odzyskać ziemię uwłaszczoną dekady temu? NSA wyjaśnia kluczowe warunki.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.