I OSK 1623/24Umorzenie postępowania nowelizacja kpa konstytucją
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi kasacyjnej wniesionej przez A.A., B.B., C.C. i D.D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił ich skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o umorzeniu postępowania administracyjnego. Skarżący zarzucili Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej K.p.a. oraz przepisów Konstytucji RP i EKPC. Argumentowali, że umorzenie postępowania na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, które nastąpiło z mocy prawa po upływie 30 lat od wydania pierwotnego orzeczenia, jest sprzeczne z zasadami państwa prawnego, ochrony własności i zaufania do organów państwa. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, nie znalazł podstaw do jej uwzględnienia. Sąd podkreślił, że sądy administracyjne orzekają wedle stanu prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu. Stwierdził, że przepis art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej K.p.a., wprowadzający ograniczenie czasowe dla postępowań o stwierdzenie nieważności decyzji, jest zgodny z Konstytucją RP, ponieważ ma na celu zapewnienie stabilności porządku prawnego i zgodny jest z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego. Sąd odniósł się również do zarzutu naruszenia art. 1 Protokołu nr 1 do EKPC, wskazując, że Konwencja chroni prawo do korzystania z mienia, a nie prawo do jego nabywania, oraz że państwo ma swobodę co do restytucji lub odszkodowania za zdarzenia historyczne. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja zgodności z Konstytucją i EKPC przepisów wprowadzających ograniczenia czasowe w postępowaniach administracyjnych, zwłaszcza w kontekście stwierdzania nieważności decyzji wydanych dawno temu. Uzasadnienie roli sądów w kontroli konstytucyjności przepisów.
Dotyczy specyficznej nowelizacji KPA i jej zastosowania do postępowań wszczętych przed jej wejściem w życie. Konieczność uwzględnienia ewentualnych przyszłych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego.
Zagadnienia prawne (2)
Czy art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej Kodeks postępowania administracyjnego, wprowadzający umorzenie z mocy prawa postępowań o stwierdzenie nieważności decyzji wszczętych po upływie 30 lat od jej wydania, jest zgodny z Konstytucją RP (art. 2, art. 21, art. 64, art. 77) oraz art. 1 Protokołu nr 1 do EKPC?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przepis ten jest zgodny z Konstytucją RP i EKPC.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że wprowadzenie cezur czasowych dla postępowań o stwierdzenie nieważności decyzji ma na celu zapewnienie stabilności porządku prawnego i zgodne jest z zasadami państwa prawnego, ochrony zaufania do prawa oraz orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego. Ograniczenia czasowe w dochodzeniu roszczeń są dopuszczalne i występują w różnych gałęziach prawa. Przepis nie narusza również EKPC, która chroni prawo do korzystania z mienia, a nie prawo do jego nabywania.
Czy sąd administracyjny może odmówić zastosowania przepisu ustawy uznając go za sprzeczny z Konstytucją RP w ramach rozproszonej kontroli konstytucyjności, bez orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, odmowa zastosowania przepisu ustawy może nastąpić tylko w przypadku oczywistej niekonstytucyjności, gdy norma konstytucyjna jest samoistnie stosowalna, lub gdy istnieje utrwalone orzecznictwo TK.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że sądy administracyjne nie mogą nadawać przepisom prawa znaczenia sprzecznego z ich brzmieniem, nawet w drodze wykładni prokonstytucyjnej. Odmowa zastosowania przepisu jest dopuszczalna tylko w ściśle określonych sytuacjach, gdy sprzeczność z Konstytucją jest oczywista, a nie w przypadku zwykłej wątpliwości czy odmiennej interpretacji.
Rozstrzygnięcie
Przepisy (19)
Główne
ustawa nowelizująca art. 2 § ust. 2
Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego
Postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (16 września 2021 r.) ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.
P.p.s.a. art. 174
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
Pomocnicze
K.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 105 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 21
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 64 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 77 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
P.p.s.a. art. 193 § zdanie drugie
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.
P.p.s.a. art. 182 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a., ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekli się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 2
P.p.s.a. art. 133 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.c. art. 172 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Instytucja zasiedzenia.
k.c. art. 243
Kodeks cywilny
Przedawnienie roszczeń przeciwko użytkownikowi wieczystemu o naprawienie szkód wynikłych z niewłaściwego korzystania z gruntu Skarbu Państwa lub gruntu należącego do jednostek samorządu terytorialnego bądź ich związków, a także roszczenie użytkownika wieczystego o wynagrodzenie za budynki i urządzenia istniejące w dniu zwrotu użytkowanego gruntu, które przedawniają się z upływem lat trzech od tej daty.
k.c. art. 4421 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Przedawnienie roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych.
Konstytucja RP art. 190 § ust. 1 i 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Sądy administracyjne powinny zastosować bezpośrednio przepisy art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP i uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego.
K.p.a. art. 145a
Kodeks postępowania administracyjnego
Możliwość żądania wznowienia postępowania w terminie 1 miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.
Konstytucja RP art. 178 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Sędziowie w sprawowaniu swego urzędu podlegają Konstytucji i ustawom.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej K.p.a., art. 2, 21, 64, 77 Konstytucji RP oraz art. 1 Protokołu nr 1 do EKPC. • Umorzenie postępowania administracyjnego z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej K.p.a. jest sprzeczne z Konstytucją RP i EKPC.
Godne uwagi sformułowania
sąd ma obowiązek ocenić, czy zebrany w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy jest pełny, został prawidłowo zebrany i jest wystarczający do ustalenia stanu faktycznego, ma obowiązek ocenić jaki stan faktyczny sprawy wynika z akt sprawy i czy w świetle istniejącego wówczas stanu prawnego podjęte przez organ rozstrzygnięcie sprawy jest zgodne z obowiązującym prawem. • Celem opisanego rozwiązania prawnego było dostosowanie systemu prawa do skutków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13. • Trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być bowiem pozorna. • Nie jest kwestionowane w sprawie, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji obowiązywał przepis art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej. • W postępowaniu o stwierdzenie nieważności organ nie ma żadnych uprawnień do badania prawidłowości uchwalenia określonych przepisów prawa. • Odmowa zastosowania przepisu ustawy może nastąpić wyłącznie w wypadku, gdy sąd rozpoznający sprawę nie ma wątpliwości co do niezgodności tego przepisu z Konstytucją RP, a sprzeczność ma charakter oczywisty.
Skład orzekający
Agnieszka Miernik
sprawozdawca
Mariola Kowalska
członek
Monika Nowicka
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja zgodności z Konstytucją i EKPC przepisów wprowadzających ograniczenia czasowe w postępowaniach administracyjnych, zwłaszcza w kontekście stwierdzania nieważności decyzji wydanych dawno temu. Uzasadnienie roli sądów w kontroli konstytucyjności przepisów."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej nowelizacji KPA i jej zastosowania do postępowań wszczętych przed jej wejściem w życie. Konieczność uwzględnienia ewentualnych przyszłych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia konstytucyjności prawa, które wpływa na stabilność obrotu prawnego i możliwość dochodzenia praw przez obywateli. Wyjaśnia granice kontroli sądowej nad przepisami prawa.
“Czy stare decyzje administracyjne mogą być unieważnione po latach? NSA wyjaśnia granice prawa i Konstytucji.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.