I OSK 140/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną B. M. i Z. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, który utrzymał w mocy postanowienie Wojewody o odmowie wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego. Skarżący podnosili, że właściciel nieruchomości posiada legitymację do złożenia wniosku o wywłaszczenie oraz że ich trudna sytuacja życiowa powinna skutkować wszczęciem postępowania z urzędu. Sąd kasacyjny oddalił skargę, stwierdzając, że właściciel nieruchomości nie posiada ustawowej legitymacji do żądania wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego. Zgodnie z art. 115 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, postępowanie to wszczyna się z urzędu lub na wniosek organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego. Instytucja wywłaszczenia jest instrumentem prawa publicznego służącym realizacji celu publicznego, a nie środkiem ochrony interesów właściciela czy rekompensaty za uciążliwości związane z sąsiedztwem inwestycji. Sąd podkreślił, że właścicielowi przysługuje roszczenie o nabycie pozostałej części nieruchomości (art. 113 ust. 3 u.g.n.), które ma charakter cywilnoprawny i jest odrębne od procedury wywłaszczenia. Zarzut naruszenia art. 61a § 1 KPA również uznano za bezzasadny, gdyż wniosek pochodził od podmiotu nieuprawnionego, co stanowi uzasadnioną przyczynę odmowy wszczęcia postępowania. Sąd odrzucił również argumentację o konieczności wszczęcia postępowania z urzędu, wskazując na brak przesłanek materialnoprawnych w postaci zamiaru realizacji celu publicznego przez podmiot uprawniony.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie braku legitymacji właściciela do żądania wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego oraz rozróżnienie instytucji wywłaszczenia od roszczenia o nabycie pozostałej części nieruchomości.
Dotyczy specyficznej sytuacji braku legitymacji właściciela do inicjowania postępowania wywłaszczeniowego. Interpretacja przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Zagadnienia prawne (3)
Czy właściciel nieruchomości jest legitymowany do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, właściciel nieruchomości nie posiada ustawowej legitymacji do żądania wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego.
Uzasadnienie
Postępowanie wywłaszczeniowe wszczyna się z urzędu lub na wniosek organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego. Jest to instrument służący realizacji celu publicznego, a nie ochrona interesów właściciela.
Czy trudna sytuacja życiowa właściciela nieruchomości i uciążliwości związane z sąsiedztwem inwestycji publicznych stanowią podstawę do wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego z urzędu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, trudna sytuacja życiowa i uciążliwości nie stanowią samodzielnej przesłanki do wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego z urzędu, jeśli brak jest zamiaru realizacji celu publicznego przez podmiot uprawniony.
Uzasadnienie
Wszczęcie postępowania z urzędu wymaga istnienia przesłanek materialnoprawnych, tj. konkretnego celu publicznego i braku możliwości nabycia nieruchomości w drodze umowy. Uciążliwości dla właściciela nie kreują takiego obowiązku.
Czy wniosek właściciela o wywłaszczenie, złożony mimo braku legitymacji, może być potraktowany jako impuls do wszczęcia postępowania z urzędu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli brak jest ustawowych podstaw do merytorycznego rozpatrzenia wniosku i wszczęcia postępowania z urzędu, organy nie mają obowiązku prowadzenia dalszego postępowania wyjaśniającego.
Uzasadnienie
Wniosek pochodzący od podmiotu nieuprawnionego stanowi uzasadnioną przyczynę odmowy wszczęcia postępowania (art. 61a § 1 KPA). Brak podstaw prawnych uniemożliwia wszczęcie postępowania z urzędu.
Przepisy (9)
Główne
u.g.n. art. 115 § ust. 1
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego następuje z urzędu lub na wniosek organu wykonawczego jst.
k.p.a. art. 61a § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Odmowa wszczęcia postępowania, gdy żądanie wniesiono przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn.
p.p.s.a. art. 184
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa orzeczenia NSA o oddaleniu skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
u.g.n. art. 112
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Definicja wywłaszczenia, jego przedmiot i przesłanki.
u.g.n. art. 113 § ust. 3
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Roszczenie właściciela o nabycie pozostałej części nieruchomości po częściowym wywłaszczeniu (charakter cywilnoprawny).
u.g.n. art. 124
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości.
p.p.s.a. art. 141 § § 4
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wymogi dotyczące uzasadnienia wyroku (nie stosuje się odpowiednio do NSA przy oddalaniu skargi kasacyjnej).
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 193 § zdanie drugie
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wyłączenie stosowania art. 141 § 4 do uzasadnienia wyroku NSA oddalającego skargę kasacyjną.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Właściciel nieruchomości nie posiada ustawowej legitymacji do żądania wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego. • Instytucja wywłaszczenia służy realizacji celu publicznego, a nie ochronie interesów właściciela. • Wniosek pochodzący od podmiotu nieuprawnionego stanowi uzasadnioną przyczynę odmowy wszczęcia postępowania (art. 61a § 1 KPA). • Trudna sytuacja życiowa i uciążliwości nie są samodzielną przesłanką do wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego z urzędu, jeśli brak jest zamiaru realizacji celu publicznego.
Odrzucone argumenty
Właściciel nieruchomości jest legitymowany do złożenia wniosku o wywłaszczenie. • Trudna sytuacja życiowa skarżących stanowiła "inną uzasadnioną przyczynę" obligującą do merytorycznego rozpoznania sprawy. • Wniosek skarżących powinien być potraktowany jako impuls do wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego z urzędu.
Godne uwagi sformułowania
Właściciel nieruchomości nie posiada zatem ustawowej legitymacji do wystąpienia z żądaniem wszczęcia postępowania o wywłaszczenie jego gruntu. • Instytucja wywłaszczenia jest instrumentem prawa publicznego, stanowiącym wkroczenie organów władzy publicznej w sferę konstytucyjnie chronionego prawa własności, dopuszczalne jedynie dla realizacji publicznego celu, który nie może być zrealizowany w inny sposób. • Nie jest ona natomiast środkiem ochrony interesów właściciela, sposobem rekompensaty uciążliwości związanych z sąsiedztwem inwestycji publicznych ani nie kreuje po stronie właściciela roszczenia o przymusowe przeniesienie własności na rzecz podmiotu publicznego. • Wspomniane roszczenie cywilne (art. 113 ust. 3 u.g.n.) służy ochronie interesu właściciela po dokonanym częściowym wywłaszczeniu i ma charakter cywilnoprawny, inicjowany przez właściciela. Czym innym jest natomiast sama instytucja wywłaszczenia.
Skład orzekający
Mariola Kowalska
przewodniczący
Karol Kiczka
członek
Maria Grzymisławska-Cybulska
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie braku legitymacji właściciela do żądania wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego oraz rozróżnienie instytucji wywłaszczenia od roszczenia o nabycie pozostałej części nieruchomości."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku legitymacji właściciela do inicjowania postępowania wywłaszczeniowego. Interpretacja przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa wyjaśnia fundamentalne kwestie dotyczące praw właścicieli w procesie wywłaszczenia, co jest istotne dla wielu osób i firm związanych z nieruchomościami.
“Czy możesz zmusić państwo do wywłaszczenia Twojej nieruchomości? Sąd NSA odpowiada.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.