I KZP 8/05
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Okręgowy w K., dotyczące wykładni przepisów Kodeksu postępowania karnego (k.p.k.) w kontekście możliwości wykorzystania jako dowodu wyjaśnień złożonych przez osobę w charakterze oskarżonego, która następnie występuje w innej sprawie jako świadek i korzysta z prawa do odmowy zeznań. Zagadnienie wyłoniło się w sytuacji, gdy Marek Z., oskarżony o popełnienie przestępstwa, pomówił Jerzego B. Po wyłączeniu sprawy Jerzego B. do odrębnego postępowania, Marek Z. wezwany jako świadek w sprawie Jerzego B. skorzystał z prawa do odmowy zeznań. Sąd Rejonowy uniewinnił Jerzego B., a prokurator zaskarżył ten wyrok, zarzucając obrazę przepisów dotyczących dowodów. Sąd Okręgowy przekazał sprawę do Sądu Najwyższego, wskazując na rozbieżności w orzecznictwie i doktrynie dotyczące relacji między art. 391 § 2 k.p.k. a art. 186 § 1 k.p.k. Sąd Najwyższy, po analizie przepisów, stwierdził, że art. 391 § 2 k.p.k. wprost dopuszcza odczytanie wyjaśnień złożonych w charakterze oskarżonego, nawet jeśli świadek skorzystał z prawa do odmowy zeznań na podstawie art. 182 § 3 k.p.k. Podkreślono, że zakaz dowodowy z art. 186 § 1 k.p.k. nie ma zastosowania w tej sytuacji, a reguła lex specialis nie jest tu właściwa. Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały, uznając, że przepis art. 391 § 2 k.p.k. jest jasny i nie wymaga dalszej wykładni w kontekście przedstawionego zagadnienia.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaWykładnia przepisów k.p.k. dotyczących wykorzystania wyjaśnień oskarżonego jako dowodu w sytuacji, gdy osoba ta występuje jako świadek i korzysta z prawa do odmowy zeznań.
Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej opisanej w zagadnieniu prawnym.
Zagadnienia prawne (1)
Czy przepis art. 391 § 2 k.p.k. stanowi lex specialis do bezwzględnego zakazu dowodowego określonego w art. 186 § 1 k.p.k. w sytuacji, gdy osoba występująca w postępowaniu sądowym w charakterze świadka, która w innej toczącej się sprawie występuje jako osoba oskarżona o współudział w przestępstwie objętym postępowaniem, skorzystała w terminie określonym w art. 186 § 1 k.p.k. z prawa odmowy zeznań na podstawie art. 182 § 3 k.p.k.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepis art. 391 § 2 k.p.k. nie stanowi lex specialis do art. 186 § 1 k.p.k. w opisanej sytuacji. Art. 391 § 2 k.p.k. jednoznacznie dopuszcza odczytanie na rozprawie protokołów złożonych poprzednio przez świadka wyjaśnień w charakterze oskarżonego w sytuacji określonej w art. 182 § 3 k.p.k.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że art. 391 § 2 k.p.k. jest jasny i nie wymaga wykładni w kontekście relacji z art. 186 § 1 k.p.k. Przepis ten wprost zezwala na odczytanie wyjaśnień oskarżonego złożonych w innym postępowaniu, nawet jeśli świadek skorzystał z prawa do odmowy zeznań. Zakaz dowodowy z art. 186 § 1 k.p.k. nie ma zastosowania, a reguła lex specialis nie jest tu właściwa. Prawo odmowy zeznań gwarantuje zasadę nemo se ipsum accusare tenetur, a art. 391 § 2 k.p.k. nie stoi z nią w sprzeczności.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Jerzy B. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| Marek Z. | osoba_fizyczna | świadek (wcześniej oskarżony) |
Przepisy (11)
Główne
k.p.k. art. 186 § 1
Kodeks postępowania karnego
Formułuje bezwzględny zakaz dowodowy wykorzystania jako dowodu w sprawie poprzednio złożonych zeznań przez osobę, która skorzystała z prawa odmowy ich złożenia.
k.p.k. art. 391 § 2
Kodeks postępowania karnego
Dopuszcza odczytanie świadkowi na rozprawie tego, co uprzednio wyjaśnił jako oskarżony (podejrzany) w sytuacji określonej w art. 182 § 3 k.p.k.
Pomocnicze
k.p.k. art. 182 § 3
Kodeks postępowania karnego
Przyznaje świadkowi prawo odmowy zeznań, jeśli w innej sprawie jest oskarżony o współudział w przestępstwie objętym postępowaniem.
k.k. art. 286 § 1
Kodeks karny
k.k. art. 294 § 1
Kodeks karny
k.k. art. 270 § 1
Kodeks karny
k.k. art. 11 § 2
Kodeks karny
k.k. art. 12
Kodeks karny
k.p.k. art. 441 § 1
Kodeks postępowania karnego
Podstawa przedstawienia zagadnienia prawnego Sądowi Najwyższemu.
k.p.k. art. 389 § 2
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 391 § 3
Kodeks postępowania karnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Art. 391 § 2 k.p.k. jednoznacznie dopuszcza odczytanie wyjaśnień oskarżonego złożonych w innym postępowaniu, nawet jeśli świadek skorzystał z prawa do odmowy zeznań. • Zakaz dowodowy z art. 186 § 1 k.p.k. nie ma zastosowania w sytuacji, gdy świadek korzysta z prawa odmowy zeznań na podstawie art. 182 § 3 k.p.k. • Prawo odmowy zeznań gwarantuje zasadę nemo se ipsum accusare tenetur i nie jest sprzeczne z art. 391 § 2 k.p.k.
Odrzucone argumenty
Art. 391 § 2 k.p.k. stanowi lex specialis do art. 186 § 1 k.p.k. w opisanej sytuacji. • Prawo odmowy zeznań (art. 182 § 3 k.p.k.) pozostaje w rażącej kolizji z dyspozycją art. 389 § 2 k.p.k. w zw. z art. 391 § 3 k.p.k., podważając możliwość korzystania z tego prawa.
Godne uwagi sformułowania
Formułując w art. 186 § 1 in fine k.p.k. bezwzględny zakaz dowodowy ustawodawca wprowadza zakaz wykorzystania jako dowodu w sprawie poprzednio złożonych zeznań przez osobę, która skorzystała z przysługującego jej prawa odmowy ich złożenia; natomiast unormowanie przyjęte w art. 391 § 2 k.p.k. oznacza, że w sytuacji określonej w art. 182 § 3 k.p.k. możliwe jest odczytanie świadkowi na rozprawie tego, co uprzednio wyjaśnił jako oskarżony (podejrzany). • Przyjęta przez ustawodawcę w art. 391 § 2 k.p.k. konwencja językowa jest tego rodzaju, że przy dokonywaniu wykładni tego przepisu należy zastosować regułę clara non sunt interpretanda, co w niniejszej sprawie nakazuje odmowę podjęcia uchwały. • Niewątpliwie mamy tu do czynienia z dwoma odmiennymi uregulowaniami dotyczącymi różnych sytuacji procesowych.
Skład orzekający
L. Paprzycki
przewodniczący
K. Cesarz
sędzia
F. Tarnowski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wykładnia przepisów k.p.k. dotyczących wykorzystania wyjaśnień oskarżonego jako dowodu w sytuacji, gdy osoba ta występuje jako świadek i korzysta z prawa do odmowy zeznań."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej opisanej w zagadnieniu prawnym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii procesowej w prawie karnym, która może mieć znaczenie dla wielu postępowań. Wyjaśnia relacje między pozornie sprzecznymi przepisami, co jest cenne dla praktyków.
“Czy wyjaśnienia byłego oskarżonego mogą być dowodem, gdy świadek milczy? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
karne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.