I FSK 1634/23Odliczenie VAT oszustwo podatkowe należyta staranność 5
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną A. L. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę skarżącego na decyzję Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego w W. utrzymującą w mocy decyzję określającą zobowiązanie w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do lipca 2016 r. Głównym zarzutem organów było zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w związku z wszczęciem postępowania karnego skarbowego oraz zakwestionowanie prawa skarżącego do odliczenia podatku naliczonego z faktur za paliwo, które zdaniem organów nie dokumentowały rzeczywistych transakcji i były elementem oszustwa podatkowego („znikający podatnik”, „karuzela podatkowa”). Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że wszczęcie postępowania karnego skarbowego było prawidłowe i skutecznie zawiesiło bieg terminu przedawnienia, a także podzielił stanowisko organu podatkowego co do braku prawa do odliczenia VAT naliczonego z zakwestionowanych faktur. Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący powinien był wiedzieć, iż transakcje, w których uczestniczy, stanowią element oszustwa podatkowego, a tym samym nie działał w dobrej wierze. Skarżący w skardze kasacyjnej zarzucił naruszenie przepisów postępowania (m.in. dotyczących przedawnienia, kompletności materiału dowodowego, oceny dowodów) oraz przepisów prawa materialnego (m.in. art. 86 ust. 1 i art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) u.p.t.u., a także powołując się na orzecznictwo TSUE). Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i nie ma obowiązku uzupełniania argumentacji strony. Stwierdził, że zarzuty dotyczące przedawnienia są niezasadne, ponieważ postępowanie karne skarbowe zostało wszczęte z odpowiednim wyprzedzeniem i miało uzasadnione podstawy. Sąd uznał również, że zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie zostały skutecznie uzasadnione. W odniesieniu do przepisów prawa materialnego, NSA potwierdził ustalenia faktyczne WSA, że skarżący nie dochował należytej staranności kupieckiej. Wskazano na takie okoliczności jak zakup paliw po cenach niższych od rynkowych, niższych niż w umowach, brak świadectw jakości, co w kontekście ostrzeżeń Ministerstwa Finansów dotyczących oszustw w obrocie paliwami, świadczyło o tym, że skarżący wiedział lub powinien był wiedzieć o udziale w oszustwie podatkowym. Tym samym odmowa prawa do odliczenia VAT była uzasadniona.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie standardu należytej staranności kupieckiej w transakcjach paliwowych, ocena wpływu oszustw podatkowych na prawo do odliczenia VAT, interpretacja przepisów o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia w związku z postępowaniem karnym skarbowym.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i okresu rozliczeniowego, ale jego wnioski dotyczące staranności i oszustw podatkowych mają szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy wszczęcie postępowania karnego skarbowego na ponad pół roku przed upływem terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa skarbowego związanego z niewykonaniem zobowiązań podatkowych, skutecznie zawiesza bieg terminu przedawnienia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wszczęcie postępowania karnego skarbowego w okolicznościach sprawy, z odpowiednim wyprzedzeniem i na podstawie uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa, skutecznie zawiesza bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego.
Uzasadnienie
NSA uznał, że postępowanie karne skarbowe zostało wszczęte na ponad pół roku przed upływem terminu przedawnienia, a organ już wcześniej wskazywał na zasadność jego wszczęcia. Podjęte czynności miały charakter analityczny i dowodowy, a nie były iluzoryczne. Nie stwierdzono negatywnych przesłanek procesowych. Wszczęcie postępowania w fazie in rem, a nie in personam, nie wyklucza zawieszenia biegu terminu przedawnienia.
Czy podatnikowi przysługuje prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego z faktur, które nie dokumentują rzeczywistych zdarzeń gospodarczych i są elementem oszustwa podatkowego, jeśli podatnik nie dochował należytej staranności kupieckiej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, podatnikowi nie przysługuje prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego, jeśli obiektywne przesłanki wskazują, że wiedział on lub powinien był wiedzieć, iż transakcja wiązała się z przestępstwem lub nadużyciem w zakresie podatku VAT, a w szczególności, gdy nie dochował należytej staranności kupieckiej.
Uzasadnienie
NSA potwierdził ustalenia WSA i organów podatkowych, że skarżący nie dochował należytej staranności kupieckiej. Wskazano na zakup paliw po cenach niższych od rynkowych i umownych, brak świadectw jakości, co w kontekście ostrzeżeń Ministerstwa Finansów o oszustwach w obrocie paliwami, świadczyło o tym, że skarżący wiedział lub powinien był wiedzieć o udziale w oszustwie podatkowym. Brak należytej staranności wyklucza prawo do odliczenia VAT.
Czy stosowanie art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) ustawy o VAT w brzmieniu obowiązującym w 2016 r. jest zgodne z prawem UE, w szczególności z zasadami neutralności i proporcjonalności VAT, w sytuacji gdy podatnik nie wiedział o nieprawidłowościach na poprzednich etapach obrotu?
Odpowiedź sądu
NSA nie rozstrzygnął bezpośrednio zgodności polskiego przepisu z prawem UE w kontekście wyroku TSUE C-114/22, skupiając się na braku należytej staranności skarżącego jako podstawie odmowy prawa do odliczenia.
Uzasadnienie
Skarżący powołał się na wyrok TSUE C-114/2022, sugerując niezgodność art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) u.p.t.u. z Dyrektywą VAT. Jednakże NSA uznał, że zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego są chybione, ponieważ skarżący nie wykazał, że transakcje były prawidłowe, a wręcz przeciwnie – udowodniono jego brak należytej staranności i udział w oszustwie podatkowym, co stanowiło samodzielną podstawę do odmowy odliczenia VAT, niezależnie od ewentualnych wątpliwości co do zgodności przepisu z prawem UE.
Rozstrzygnięcie
Przepisy (14)
Główne
u.p.t.u. art. 86 § ust. 1
Ustawa o podatku od towarów i usług
Przepis ten określa prawo do odliczenia podatku naliczonego. W niniejszej sprawie jego zastosowanie zostało wyłączone z uwagi na brak spełnienia przesłanek materialnych i formalnych, w tym brak należytej staranności.
u.p.t.u. art. 88 § ust. 3a pkt 4 lit. a)
Ustawa o podatku od towarów i usług
Przepis ten wyłącza prawo do odliczenia podatku naliczonego w przypadku, gdy faktura nie dokumentuje rzeczywistej czynności. Sąd uznał, że faktury w sprawie nie dokumentowały rzeczywistych transakcji, a skarżący nie działał w dobrej wierze.
O.p. art. 70 § § 1
Ordynacja podatkowa
Przepis dotyczący przedawnienia zobowiązania podatkowego. W sprawie zastosowano § 6 ust. 1 O.p. dotyczący zawieszenia biegu terminu przedawnienia.
O.p. art. 70 § § 6 ust. 1
Ordynacja podatkowa
Przepis określający przesłanki zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w przypadku wszczęcia postępowania karnego skarbowego lub dochodzenia w sprawie o przestępstwo lub wykroczenie skarbowe.
Pomocnicze
P.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przepis dotyczący wymogów uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego. Zarzut naruszenia tego przepisu został uznany za chybiony.
P.p.s.a. art. 135
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przepis określający zakres rozpoznania sprawy przez NSA. Sąd rozpoznał sprawę w granicach skargi kasacyjnej.
P.p.s.a. art. 184
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przepis określający skutek oddalenia skargi kasacyjnej.
k.k.s. art. 56 § § 1
Kodeks karny skarbowy
Przepis dotyczący oszustwa podatkowego, powołany w kontekście wszczęcia postępowania karnego skarbowego.
k.k.s. art. 61 § § 1
Kodeks karny skarbowy
Przepis dotyczący wyłudzenia zwrotu podatku, powołany w kontekście wszczęcia postępowania karnego skarbowego.
k.k.s. art. 62 § § 2
Kodeks karny skarbowy
Przepis dotyczący nierzetelności faktur, powołany w kontekście wszczęcia postępowania karnego skarbowego.
k.k.s. art. 6 § § 2
Kodeks karny skarbowy
Przepis dotyczący współsprawstwa, powołany w kontekście wszczęcia postępowania karnego skarbowego.
k.k.s. art. 7 § § 1
Kodeks karny skarbowy
Przepis dotyczący zamiaru popełnienia przestępstwa, powołany w kontekście wszczęcia postępowania karnego skarbowego.
K.p.k. art. 17 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Przepis dotyczący negatywnych przesłanek procesowych, powołany w kontekście wszczęcia postępowania karnego skarbowego.
k.c. art. 355 § § 2
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący należytej staranności zawodowej, zastosowany do oceny staranności kupieckiej podatnika.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak należytej staranności kupieckiej skarżącego przy nabyciu paliwa. • Faktury nie dokumentowały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. • Transakcje stanowiły element oszustwa podatkowego. • Skuteczne zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w związku z wszczęciem postępowania karnego skarbowego.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia przepisów postępowania przez WSA. • Zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 86 ust. 1, art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) u.p.t.u.). • Niezgodność art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) u.p.t.u. z prawem UE (w kontekście wyroku TSUE C-114/22). • Błędne uznanie, że skarżący działał w dobrej wierze. • Naruszenie zasady neutralności podatku VAT.
Godne uwagi sformułowania
skarżący powinien był wiedzieć, że transakcje w których uczestniczy stanowią element oszustwa podatkowego • nie można przypisać działania w tzw. dobrej wierze odnośnie do zakwestionowanych transakcji • nie dochował należytej staranności kupieckiej • ceny niższe niż 200zł/1000 litrów od ceny rafineryjnej (...) nie były cenami rynkowymi, a więc wskazywały na wyłudzenie podatku VAT • podatnik, który wiedział lub powinien był wiedzieć, że poprzez swoje nabycie uczestniczy w transakcji związanej z oszustwem w zakresie VAT, powinien zostać uznany dla celów dyrektywy 2006/112 za biorącego udział w tym oszustwie
Skład orzekający
Janusz Zubrzycki
sprawozdawca
Maja Chodacka
członek
Małgorzata Niezgódka - Medek
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie standardu należytej staranności kupieckiej w transakcjach paliwowych, ocena wpływu oszustw podatkowych na prawo do odliczenia VAT, interpretacja przepisów o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia w związku z postępowaniem karnym skarbowym."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i okresu rozliczeniowego, ale jego wnioski dotyczące staranności i oszustw podatkowych mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu oszustw podatkowych w obrocie paliwami i kluczowej dla podatników kwestii należytej staranności przy odliczaniu VAT, co ma duże znaczenie praktyczne i edukacyjne.
“Czy kupując paliwo po podejrzanie niskiej cenie, ryzykujesz utratę prawa do odliczenia VAT? NSA wyjaśnia, czym jest należyta staranność w walce z karuzelami VAT.”
Sektor
paliwa
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.