I FSK 1425/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny (NSA) uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Gorzowie Wielkopolskim, który oddalił skargę podatnika na decyzję Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego dotyczącą podatku od towarów i usług za styczeń-marzec 2016 r. Skarga kasacyjna podatnika opierała się na zarzutach naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 151 i 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 191 Ordynacji podatkowej (wadliwa kontrola legalności decyzji i ocena materiału dowodowego dotycząca staranności podatnika) oraz art. 122 i 188 Ordynacji podatkowej (zaniechanie przeprowadzenia wnioskowanych dowodów). NSA uznał te zarzuty za zasadne. Sąd kasacyjny podkreślił, że WSA nieprawidłowo ocenił staranność podatnika, pomijając jego argumenty dotyczące sposobu weryfikacji kontrahenta i realiów obrotu gospodarczego w 2016 r. Ponadto, NSA stwierdził, że WSA błędnie zaakceptował odmowę przeprowadzenia przez organy podatkowe dowodów z zeznań świadków, które mogły mieć istotne znaczenie dla sprawy. Sąd pierwszej instancji naruszył również art. 3 § 1 w zw. z art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a., nie odnosząc się do zarzutu udostępnienia jedynie fragmentów korespondencji z zagranicznymi organami, a także art. 106 § 3 p.p.s.a., dokonując własnych ustaleń faktycznych. W konsekwencji, NSA uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA, wskazując na konieczność uwzględnienia przedstawionej przez NSA oceny prawnej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących należytej staranności podatnika w weryfikacji kontrahentów, zakresu kontroli sądowej nad postępowaniem podatkowym, dopuszczalności dowodów w postępowaniu sądowoadministracyjnym oraz obowiązków organów podatkowych w zakresie wykazywania świadomości podatnika o oszustwie.
Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych sprawy, ale przedstawione zasady interpretacyjne mają szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (4)
Czy Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo ocenił, czy podatnik dochował należytej staranności przy weryfikacji kontrahenta, którego faktury VAT zostały zakwestionowane jako fikcyjne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, Sąd pierwszej instancji dokonał nieprawidłowej, bo niepełnej oceny materiału dowodowego w odniesieniu do kwestii dochowania przez podatnika należytej staranności, pomijając okoliczności sprawy przedstawione przez stronę i opierając się jedynie na braku pisemnej umowy.
Uzasadnienie
NSA uznał, że WSA nie uwzględnił argumentów podatnika dotyczących sposobu weryfikacji kontrahenta, realiów obrotu gospodarczego, wcześniejszej współpracy z osobą trzecią oraz faktu, że transakcje były dokumentowane fakturami i uregulowane przelewem. Ocena sądu była oderwana od rzeczywistych okoliczności i stanowiła dowolne przyjęcie stanowiska organów podatkowych.
Czy Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo zaakceptował odmowę przeprowadzenia przez organy podatkowe wnioskowanych dowodów z zeznań świadków, które mogły mieć istotne znaczenie dla ustalenia stanu faktycznego i świadomości podatnika?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, odmowa przeprowadzenia wnioskowanych dowodów naruszyła zasady prowadzenia postępowania podatkowego (art. 122, 188 Ordynacji podatkowej), a WSA aprobując tę odmowę, zaakceptował niepełny materiał dowodowy i ocenę materiału z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że wnioskowani świadkowie mogli posiadać wiedzę istotną dla sprawy, a ich przesłuchanie nie zostało uzasadnione odmową. WSA błędnie uznał, że zgromadzony materiał był wystarczający, a zeznania świadków nie dotyczyły istotnych elementów stanu faktycznego, co było przedwczesne i naruszało przepisy Ordynacji podatkowej.
Czy Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo odniósł się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania dotyczącego udostępnienia pełnomocnikowi strony jedynie fragmentów korespondencji z zagranicznymi organami?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie odniósł się do tego zarzutu, co uniemożliwiło kontrolę sądową i stanowiło naruszenie art. 3 § 1 w zw. z art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a.
Uzasadnienie
NSA wskazał na brak jakiegokolwiek odniesienia się WSA do istotnego zarzutu dotyczącego ograniczenia dostępu do materiału dowodowego, co stanowiło naruszenie wymogów formalnych uzasadnienia wyroku.
Czy Wojewódzki Sąd Administracyjny, dopuszczając dowody z dokumentów na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, prawidłowo dokonał ustaleń faktycznych zamiast weryfikacji oceny organu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, WSA dokonał własnych ustaleń faktycznych na podstawie dopuszczonych dowodów, podczas gdy sąd administracyjny nie jest uprawniony do ustalania stanu faktycznego sprawy administracyjnej, a jedynie do weryfikacji oceny organu.
Uzasadnienie
NSA przypomniał, że art. 106 § 3 p.p.s.a. nie służy do ponownego ustalania stanu faktycznego, lecz do oceny, czy organ administracji ustalił ten stan zgodnie z prawem. WSA naruszył tę zasadę, dokonując własnych ustaleń.
Przepisy (22)
Główne
ustawa o VAT art. 88 § 3a
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Brak prawa do odliczenia podatku naliczonego z faktur, które nie dokumentują rzeczywistych transakcji.
Ordynacja podatkowa art. 70 § 6
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w związku z wszczęciem postępowania karnego skarbowego.
Ordynacja podatkowa art. 70c
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 3 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 106 § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ordynacja podatkowa art. 122
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 123 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 178 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 188
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 191
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
p.u.s.a. art. 1 § 1
Ustawa z dnia 26 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.u.s.a. art. 1 § 2
Ustawa z dnia 26 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.p.s.a. art. 190
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Związanie sądu oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu NSA.
p.p.s.a. art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Związanie NSA oceną prawną wyrażoną w poprzednim orzeczeniu NSA.
p.p.s.a. art. 203 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 185 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ordynacja podatkowa art. 210 § 4
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Argumenty
Skuteczne argumenty
WSA naruszył przepisy postępowania poprzez wadliwą kontrolę legalności zaskarżonej decyzji i nieprawidłową ocenę materiału dowodowego w zakresie staranności podatnika. • WSA naruszył przepisy postępowania poprzez zaniechanie przeprowadzenia wnioskowanych dowodów z zeznań świadków. • WSA naruszył przepisy postępowania poprzez brak odniesienia się do zarzutu udostępnienia jedynie fragmentów korespondencji z zagranicznymi organami. • WSA naruszył przepisy postępowania poprzez dokonanie własnych ustaleń faktycznych na etapie postępowania sądowoadministracyjnego.
Godne uwagi sformułowania
Organy podatkowe nie mogą wymagać od podatnika dokonania kompleksowej i dogłębnej weryfikacji dotyczącej jego dostawcy, przenosząc w ten sposób na tego podatnika spoczywający na nich obowiązek przeprowadzenia działań kontrolnych. • Organy podatkowe zobowiązane są wykazać w sposób prawnie wymagany istnienie obiektywnych przesłanek prowadzących do wniosku, że podatnik dopuścił się oszustwa lub że wiedział, względnie powinien był wiedzieć, iż transakcja mająca stanowić podstawę prawa do odliczenia wiązała się z oszustwem. • Ocena dochowania przez podatnika należytej staranności nie może być całkowicie oderwana od rzeczywistych, a więc wskazywanych także przez Stronę, okoliczności, realiów prowadzonej przez nią działalności gospodarczej i rzeczywistego przebiegu transakcji. • Wnioskowane dowody miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, gdyż miały na celu wykazanie zasadniczej kwestii związanej ze świadomością Skarżącego co do nieprawidłowości transakcji. • Przewidziana w art. 106 § 3 p.p.s.a. możliwość przeprowadzenia przez sąd administracyjny dowodu uzupełniającego z dokumentu należy rozumieć jako odnoszącą się do sytuacji wystąpienia istotnych wątpliwości związanych z oceną, czy zaskarżony akt jest zgodny z prawem, a nie do sytuacji wystąpienia wątpliwości związanych z ustaleniem zaistniałego w sprawie stanu faktycznego.
Skład orzekający
Elżbieta Olechniewicz
sprawozdawca
Janusz Zubrzycki
członek
Małgorzata Niezgódka - Medek
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących należytej staranności podatnika w weryfikacji kontrahentów, zakresu kontroli sądowej nad postępowaniem podatkowym, dopuszczalności dowodów w postępowaniu sądowoadministracyjnym oraz obowiązków organów podatkowych w zakresie wykazywania świadomości podatnika o oszustwie."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych sprawy, ale przedstawione zasady interpretacyjne mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy kluczowych kwestii związanych z odpowiedzialnością podatnika w kontekście oszustw podatkowych i procedur weryfikacji kontrahentów, co jest zawsze aktualnym tematem dla prawników i przedsiębiorców.
“Czy wystarczyło sprawdzić dowód osobisty kontrahenta? NSA wyjaśnia, co oznacza 'należyta staranność' w VAT.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.