I CSK 3410/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał skargę kasacyjną P. Sp. z o.o. w G. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2023 r., dotyczącej sprawy o ustalenie roszczenia o przedłużenie umowy dzierżawy nieruchomości rolnych Skarbu Państwa. Sąd Najwyższy, działając na posiedzeniu niejawnym, postanowił odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, jednocześnie zasądzając od powoda na rzecz pozwanego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa koszty postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie opiera się na art. 398^9^ § 1 k.p.c., który stanowi, że Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, zachodzi nieważność postępowania lub skarga jest oczywiście uzasadniona. Sąd Najwyższy stwierdził, że skarżący nie wykazał spełnienia żadnej z tych przesłanek. W szczególności, wskazane przez skarżącego zagadnienia prawne dotyczące roszczeń dzierżawców nieruchomości rolnych Skarbu Państwa o przedłużenie umowy dzierżawy, interpretacji przepisów ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz kwestii związanych z jednoosobowym składem sądu drugiej instancji w świetle przepisów tzw. ustawy covidowej, były już przedmiotem rozstrzygnięć Sądu Najwyższego. Sąd Najwyższy podkreślił, że nie jest trzecią instancją sądową mającą korygować błędy w stosowaniu prawa w każdej indywidualnej sprawie. Odnosząc się do kwestii nieważności postępowania, Sąd Najwyższy przywołał uchwałę III PZP 6/22, wskazując, że wykładnia dotycząca jednoosobowego składu sądu drugiej instancji obowiązuje od dnia jej podjęcia (26 kwietnia 2023 r.), a wyrok Sądu Apelacyjnego został wydany przed tą datą, co wyklucza stwierdzenie nieważności z tego powodu. W odniesieniu do zagadnień materialnoprawnych, Sąd Najwyższy powołał się na wyrok II CSKP 951/22, który wyjaśnił, że dzierżawcy nieruchomości rolnych Skarbu Państwa nie nabywają roszczenia o przedłużenie umowy na nowych warunkach, a przepis art. 39 ust. 2 pkt 1 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa przyznaje jedynie możliwość przedłużenia umowy bez przetargu, nie nakładając na właściciela obowiązku przedstawienia oferty. Kwestia sprzeczności przepisów z Konstytucją lub prawem UE (pytanie 'c') została uznana za bezprzedmiotową, gdyż Trybunał Konstytucyjny nie stwierdził takiej niezgodności. Wobec powyższego, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaUzasadnienie odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej z powodu niespełnienia przesłanek formalnych, w szczególności w sprawach dotyczących nieruchomości rolnych Skarbu Państwa oraz kwestii proceduralnych związanych ze składem sądu.
Dotyczy konkretnego stanu faktycznego i zastosowania przepisów dotyczących dzierżawy nieruchomości rolnych Skarbu Państwa oraz interpretacji przepisów proceduralnych w kontekście ustawy covidowej.
Zagadnienia prawne (5)
Czy dotychczasowym dzierżawcom nieruchomości rolnych Skarbu Państwa przysługuje skuteczne względem KOWR roszczenie o przedłużenie umowy dzierżawy na nowych warunkach, jeżeli złożyli oświadczenie o zamiarze dalszego dzierżawienia, a KOWR odmawia przedłużenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, dzierżawcy nie nabywają roszczenia o przedłużenie umowy na nowych warunkach. Przepis art. 39 ust. 2 pkt 1 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa przyznaje jedynie możliwość przedłużenia umowy bez przetargu, nie nakładając na właściciela obowiązku przedstawienia oferty.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na wcześniejsze orzecznictwo (II CSKP 951/22), zgodnie z którym przepis art. 39 ust. 2 pkt 1 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa nie tworzy po stronie dzierżawcy roszczenia o przedłużenie umowy na nowych warunkach, a jedynie możliwość zawarcia umowy bez przetargu. Strony nie doszły do porozumienia co do elementów treści umowy, a pozwany kategorycznie odmówił przyjęcia oferty.
Czy w przypadku dzierżawców, którzy wyrazili zgodę na aneks wyłączający 30% powierzchni, przepis art. 39 ust. 2 pkt 1 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi w zw. z art. 4 ust. 11 ustawy zmieniającej z 2011 r. a contrario powinien być inaczej interpretowany, dając im roszczenie o przedłużenie umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ustawa zmieniająca z 2011 r. nie wprowadziła obowiązku zawarcia umowy dzierżawy na dalszy okres w związku z akceptacją wyłączenia 30% nieruchomości, a jedynie pozbawiła dzierżawcę prawa pierwszeństwa nabycia lub możliwości przedłużenia umowy bez przetargu w przypadku braku aneksu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że ustawa zmieniająca z 2011 r. nie kreowała obowiązku właściciela nieruchomości w zakresie zawarcia umowy dzierżawy na dalszy okres. Brak aneksu skutkował jedynie utratą prawa pierwszeństwa nabycia lub możliwości przedłużenia umowy bez przetargu.
Czy rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w jednoosobowym składzie ukształtowanym na podstawie art. 15zzs^1^ ust. 1 pkt 4 Ustawy covidowej, przed podjęciem uchwały III PZP 6/22, prowadzi do nieważności postępowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli wyrok został wydany przed dniem 26 kwietnia 2023 r. (datą podjęcia uchwały III PZP 6/22), to nie można zgodzić się z twierdzeniem o nieważności postępowania z tego powodu, gdyż uchwała ta wiąże od dnia jej podjęcia i nie ma wstecznych skutków dla orzeczeń wydanych przed tą datą.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na uchwałę III PZP 6/22, która nadała moc zasady prawnej, ale zaznaczył, że wykładnia ta obowiązuje od dnia jej podjęcia. Wskazał, że wsteczne skutki takiej wykładni byłyby niepożądane ze społecznego punktu widzenia i podważałyby powagę sądów. Wyrok Sądu Apelacyjnego został wydany przed datą podjęcia uchwały.
Czy nadanie uchwale III PZP 6/22 mocy zasady prawnej od dnia jej podjęcia wyklucza możliwość przyjęcia tej wykładni w stosunku do wyroków zapadłych przed dniem jej podjęcia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, nadanie mocy zasady prawnej od dnia podjęcia uchwały oznacza, że nie stosuje się jej wstecznie do orzeczeń wydanych przed tą datą.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zasady prawne wiążą od dnia ich podjęcia, a uchwała III PZP 6/22 została podjęta 26 kwietnia 2023 r. i nie ma zastosowania do wyroków wydanych wcześniej.
Czy uznanie przepisu ustawy za sprzeczny z Konstytucją lub prawem unijnym wpływa na ważność czynności prawnej dokonanej na jego podstawie, jeśli przepis ten nie nakazuje wprost czynności, ale wprowadza negatywne konsekwencje w przypadku jej niedokonania?
Odpowiedź sądu
Kwestia ta pozostaje bez związku ze sprawą, ponieważ Trybunał Konstytucyjny nie stwierdził niezgodności z Konstytucją ani prawem unijnym żadnego z przepisów, które legły u podstaw wyroku sądu drugiej instancji.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że pytanie to nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż nie było podstaw do kwestionowania konstytucyjności lub zgodności z prawem UE przepisów stanowiących podstawę wyroku sądu niższej instancji.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| P. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w G. | spółka | powód |
| Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa w W. | instytucja | pozwany |
Przepisy (19)
Główne
k.p.c. art. 398^9 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
u.g.n.s.p. art. 39 § ust. 2 pkt 1
Ustawa o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Dotyczy możliwości przedłużenia umowy dzierżawy bez przetargu, nie tworzy roszczenia o przedłużenie na nowych warunkach.
Pomocnicze
k.p.c. art. 398^4 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Cel wymagania przewidzianego w tym przepisie może być osiągnięty jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej.
k.c. art. 64
Kodeks cywilny
Dotyczy żądania nakazania złożenia oświadczenia woli.
k.p.c. art. 1047
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy wykonania orzeczeń nakazujących złożenie oświadczenia woli.
u.g.n.s.p. art. 39 § ust. 4a
Ustawa o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Umożliwia kontynuowanie umowy dzierżawy przez kolejny rok w przypadku podjęcia negocjacji i braku jednoznacznego odrzucenia oferty.
u.z.u.g.n.s.p. art. 4 § ust. 11
Ustawa o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw
Dotyczy zgody na aneks wyłączający 30% powierzchni i konsekwencji braku zawarcia aneksu.
Ustawa covidowa art. 15zzs^1 § ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Reguluje skład sądu drugiej instancji w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii.
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
k.p.c. art. 379 § pkt 4
Kodeks postępowania cywilnego
Nieważność postępowania.
u.SN art. 87 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Zasady prawne wiążą wszystkie składy orzekające Sądu Najwyższego.
k.p.c. art. 98 § § 1 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Zasady obciążania kosztami postępowania.
k.p.c. art. 99
Kodeks postępowania cywilnego
Zwrot kosztów.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Orzeczenie o kosztach w wyroku.
k.p.c. art. 398^21
Kodeks postępowania cywilnego
Stosowanie przepisów o postępowaniu zwyczajnym do postępowania kasacyjnego.
Dz.U. z 2018 r. poz. 265 art. § 10 § ust. 4 pkt 2
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
Stawki minimalne opłat za czynności radców prawnych.
Dz.U. z 2018 r. poz. 265 art. § 2 § pkt 6
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
Stawki minimalne opłat za czynności radców prawnych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niespełnienie przez skarżącego przesłanek formalnych przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 398^9^ § 1 k.p.c.). • Wskazane przez skarżącego zagadnienia prawne były już przedmiotem rozstrzygnięć Sądu Najwyższego. • Wyrok Sądu Apelacyjnego został wydany przed datą podjęcia uchwały III PZP 6/22, co wyklucza nieważność postępowania z powodu jednoosobowego składu sądu. • Brak związku pytania o sprzeczność przepisów z Konstytucją lub prawem UE z niniejszą sprawą.
Odrzucone argumenty
Istnienie istotnych zagadnień prawnych. • Potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości. • Nieważność postępowania przed sądem drugiej instancji z powodu jednoosobowego składu. • Sprzeczność przepisów z Konstytucją lub prawem unijnym.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie. • Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. • Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne.
Skład orzekający
Krzysztof Wesołowski
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Uzasadnienie odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej z powodu niespełnienia przesłanek formalnych, w szczególności w sprawach dotyczących nieruchomości rolnych Skarbu Państwa oraz kwestii proceduralnych związanych ze składem sądu."
Ograniczenia: Dotyczy konkretnego stanu faktycznego i zastosowania przepisów dotyczących dzierżawy nieruchomości rolnych Skarbu Państwa oraz interpretacji przepisów proceduralnych w kontekście ustawy covidowej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa jest interesująca dla prawników specjalizujących się w prawie nieruchomości rolnych i postępowaniu kasacyjnym, ze względu na analizę przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej i interpretację przepisów dotyczących dzierżawy. Dla szerszej publiczności może być mniej angażująca.
“Sąd Najwyższy wyjaśnia: Kiedy skarga kasacyjna ma szansę na rozpoznanie?”
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.