I CSK 1144/26Odmowa przyjęcia skargi kasacyjnej banku w sprawie kredytu hipotecznego 5
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał wniosek Banku spółki akcyjnej o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w sprawie z powództwa E.D. i P.D. o ustalenie i zapłatę. Bank argumentował, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne dotyczące statusu konsumenta w kontekście kredytu hipotecznego, który został przeznaczony częściowo na cele mieszkaniowe, a częściowo na działalność gospodarczą, oraz kwestii możliwości zastąpienia abuzywnych klauzul kursem rynkowym. Sąd Najwyższy, powołując się na art. 3989 § 1 k.p.c., wyjaśnił, że przyjęcie skargi wymaga istnienia istotnego zagadnienia prawnego, potrzeby wykładni przepisów budzących wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie, nieważności postępowania lub oczywiście uzasadnionej skargi. Sąd podkreślił, że status konsumenta ocenia się indywidualnie w odniesieniu do konkretnej czynności prawnej i celu, w jakim została dokonana, a ustalenia faktyczne sądów niższych instancji dotyczące tego, że powodowie działali jako konsumenci, są dla Sądu Najwyższego wiążące. Sąd odwołał się do utrwalonego orzecznictwa, zgodnie z którym klauzule indeksacyjne w umowach kredytowych stanowią główne świadczenie i ich abuzywność nie może być zastępowana przepisami dyspozytywnymi, takimi jak art. 358 § 2 k.c., gdyż prowadziłoby to do zmiany istoty umowy. W konsekwencji, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 5.400 zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUgruntowanie linii orzeczniczej dotyczącej statusu konsumenta w przypadku kredytów mieszanych oraz niedopuszczalności zastępowania klauzul abuzywnych przepisami dyspozytywnymi.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z kredytami indeksowanymi/denominowanymi do walut obcych i oceny statusu konsumenta.
Zagadnienia prawne (2)
Czy osoba fizyczna, zawierająca długoterminowe zobowiązanie kredytowe na cele mieszkaniowe, która po zawarciu umowy wykorzystywała środki z kredytu na cele związane z działalnością gospodarczą lub cel zarobkowy (działalność nierejestrowaną), posiada status konsumenta uprawniający ją do wytaczania przeciwko przedsiębiorcy roszczeń opartych o przepisy o klauzulach abuzywnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Status strony czynności jako konsumenta nie podlega ocenie in abstracto, lecz w relacji do konkretnej czynności prawnej. Decyduje cel, w jakim kontrahent dokonuje czynności z przedsiębiorcą, który ma być niezwiązany z działalnością gospodarczą lub zawodową tego kontrahenta. Kredyt mieszany nie będzie miał charakteru konsumenckiego tylko wtedy, gdy cel związany z działalnością gospodarczą ma w umowie charakter dominujący. Ustalenia faktyczne sądów meriti, że powodowie zawarli umowę kredytu jako konsumenci, są dla Sądu Najwyższego wiążące.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że ocena statusu konsumenta jest indywidualna i zależy od celu umowy. W analizowanej sprawie ustalenia faktyczne sądów niższych instancji, że kredyt był przeznaczony na zaspokojenie potrzeb bytowych powodów i że nie prowadzili oni dominującej działalności gospodarczej, są wiążące dla Sądu Najwyższego. Formalne zarejestrowanie działalności gospodarczej w zakupionym lokalu nie ma znaczenia, jeśli nie była ona faktycznie wykonywana.
Czy sąd orzekający może zastąpić postanowienie abuzywne kursem rynkowym (obiektywnym kursem średnim NBP) lub zastosować przepis dyspozytywny z art. 358 § 2 k.c. w celu przywrócenia równowagi kontraktowej stron?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd nie może zastąpić abuzywnych klauzul kursowych przepisem dyspozytywnym, takim jak art. 358 § 2 k.c. Klauzule indeksacyjne stanowią główne świadczenie kredytobiorcy, a ich abuzywność powoduje bezskuteczność z mocy prawa. Usunięcie tych klauzul, które prowadziłoby do zmiany charakteru głównego przedmiotu umowy, nie jest możliwe, a zastąpienie ich innymi przepisami jest dopuszczalne tylko w ściśle określonych warunkach, które nie obejmują stosowania przepisów ogólnych czy wykładni oświadczeń woli.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na orzecznictwo TSUE i SN, zgodnie z którym klauzule indeksacyjne są głównym świadczeniem i ich abuzywność skutkuje bezskutecznością. Zastąpienie ich innymi przepisami jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy umowa nie może obowiązywać bez nich, a konsument nie naraża się na szczególnie niekorzystne konsekwencje, oraz gdy istnieje odpowiedni przepis dyspozytywny. Stosowanie art. 358 § 2 k.c. lub wykładni oświadczeń woli w celu zastąpienia abuzywnych klauzul jest niedopuszczalne.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| E.D. | osoba_fizyczna | powód |
| P.D. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank spółka akcyjna w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (7)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Dotyczy oceny klauzul abuzywnych i ich skutków.
k.p.c. art. 398⁹ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Pomocnicze
k.c. art. 221
Kodeks cywilny
W kontekście oceny, czy osoba fizyczna ma status konsumenta.
k.c. art. 358 § § 2
Kodeks cywilny
Przepis dyspozytywny, który nie może zastąpić abuzywnych klauzul waloryzacyjnych.
k.p.c. art. 398³ § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi sądów niższych instancji.
k.p.c. art. 398¹³ § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi sądów niższych instancji.
k.c. art. 65
Kodeks cywilny
Wykładnia oświadczeń woli, niedopuszczalna do zastąpienia klauzul abuzywnych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Status konsumenta ocenia się indywidualnie w odniesieniu do konkretnej czynności prawnej i celu jej dokonania. • Ustalenia faktyczne sądów niższych instancji dotyczące statusu konsumenta są wiążące dla Sądu Najwyższego. • Klauzule indeksacyjne w umowach kredytowych stanowią główne świadczenie i ich abuzywność nie może być zastępowana przepisami dyspozytywnymi. • Usunięcie abuzywnych klauzul waloryzacyjnych, które prowadziłoby do zmiany charakteru głównego przedmiotu umowy, jest niedopuszczalne.
Odrzucone argumenty
Kredyt hipoteczny przeznaczony częściowo na cele mieszkaniowe, a częściowo na działalność gospodarczą, powinien być traktowany jako konsumencki. • Sąd może zastąpić abuzywne klauzule kursem rynkowym lub przepisem dyspozytywnym w celu przywrócenia równowagi kontraktowej.
Godne uwagi sformułowania
Status strony czynności jako konsumenta nie podlega ocenie in abstracto, lecz w relacji do konkretnej czynności prawnej. • Kredyt mieszany nie będzie miał charakteru konsumenckiego tylko wtedy, gdy cel związany z działalnością gospodarczą ma w umowie charakter dominujący. • Ustalenia faktyczne Sądów meriti będące podstawą wyprowadzenia wniosku, że powodowie zawarli umowę kredytu jako konsumenci są dla Sądu Najwyższego wiążące i niemożliwe wprost do zakwestionowania w postępowaniu kasacyjnym. • Klauzule kształtujące mechanizm indeksacji, zastrzeżone w umowie kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej (denominowanego w walucie obcej), stanowią główne świadczenie kredytobiorcy. • Abuzywne klauzule indeksacyjne są od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy. • W judykaturze wielokrotnie wskazywano na niedopuszczalność zastąpienia niedozwolonych postanowień kursowych przez sięgnięcie do art. 358 § 2 k.c.
Skład orzekający
Marta Romańska
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowanie linii orzeczniczej dotyczącej statusu konsumenta w przypadku kredytów mieszanych oraz niedopuszczalności zastępowania klauzul abuzywnych przepisami dyspozytywnymi."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z kredytami indeksowanymi/denominowanymi do walut obcych i oceny statusu konsumenta.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnych kwestii prawnych związanych z kredytami frankowymi i ochroną konsumentów, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie.
“Kredyt frankowy: Czy działalność gospodarcza odbiera Ci status konsumenta?”
Dane finansowe
koszty postępowania kasacyjnego: 5400 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.