I ACa 850/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa M. G. przeciwko Bankowi (...) S.A. o zapłatę kwoty 164.276,68 zł tytułem zwrotu świadczeń uiszczonych nienależnie na poczet nieważnej umowy kredytu hipotecznego nr (...) z 24 lipca 2006 r. Powód argumentował, że umowa zawierała niedozwolone postanowienia umowne dotyczące indeksowania kwoty kredytu i rat do waluty obcej według kursów wyznaczanych przez bank. Sąd Okręgowy w (...) wyrokiem z 27 kwietnia 2022 r. zasądził od banku na rzecz powoda kwotę 164.276,68 zł wraz z odsetkami oraz koszty procesu. Pozwany bank złożył apelację, zarzucając naruszenie szeregu przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym art. 58 § 1 kc, art. 69 Prawa bankowego, art. 385¹ kc, art. 327¹ kpc i art. 233 § 1 kpc. Sąd Apelacyjny w Poznaniu, rozpoznając apelację, oddalił ją jako bezzasadną. Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu Okręgowego, uznając klauzule indeksacyjne za abuzywne i niewiążące konsumenta. Podkreślono, że mechanizm indeksacji oparty na tabelach kursowych banku, bez wskazania obiektywnych kryteriów, narusza dobre obyczaje i rażąco narusza interesy konsumenta. Sąd Apelacyjny odrzucił argumentację banku o dopuszczalności stosowania art. 358 § 1 i 2 kc oraz o możliwości sanowania wadliwych postanowień przez konsumenta. W konsekwencji, umowa została uznana za nieważną, a powodowi przysługiwało roszczenie o zwrot nienależnie spełnionych świadczeń. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego nastąpiło na zasadach odpowiedzialności za wynik procesu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie abuzywności klauzul indeksacyjnych w umowach kredytów hipotecznych, obowiązków informacyjnych banków, skutków stwierdzenia nieważności umowy kredytu i teorii dwóch kondykcji.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i konkretnych klauzul umownych. Interpretacja przepisów prawa unijnego i krajowego w zakresie ochrony konsumentów.
Zagadnienia prawne (4)
Czy postanowienia umowy kredytu hipotecznego dotyczące indeksacji do waluty obcej, oparte na tabelach kursowych banku, stanowią klauzule niedozwolone (abuzywne) w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, postanowienia te stanowią klauzule niedozwolone, ponieważ są niejednoznaczne, naruszają dobre obyczaje i rażąco naruszają interesy konsumenta, wykorzystując pozycję dominującą banku.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że mechanizm indeksacji oparty wyłącznie na tabelach kursowych banku, bez obiektywnych kryteriów, jest nieprzejrzysty, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i narusza równowagę kontraktową. Dodatkowo, bank nie dopełnił obowiązku informacyjnego wobec konsumenta co do ryzyka związanego z kredytem walutowym.
Czy umowa kredytu hipotecznego zawierająca klauzule abuzywne dotyczące indeksacji jest bezwzględnie nieważna na podstawie art. 58 § 1 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa nie jest bezwzględnie nieważna z powodu braku essentialia negotii. Nieważność wynika z abuzywności klauzul, co prowadzi do ich bezskuteczności ex lege i traktowania jako nigdy nieistniejących, co może skutkować nieważnością całej umowy, jeśli bez tych klauzul nie mogłaby być wykonana.
Uzasadnienie
Sąd rozróżnił nieważność umowy z powodu braku elementów przedmiotowych od nieważności wynikającej z klauzul abuzywnych. Stwierdzono, że przepisy dotyczące klauzul abuzywnych (art. 385¹-385⁵ k.c.) stanowią lex specialis wobec art. 58 k.c. W przypadku stwierdzenia abuzywności, klauzula jest bezskuteczna, a umowa może upaść, jeśli bez niej nie może funkcjonować.
Czy sąd krajowy może zastąpić uznane za nieuczciwe warunki umowy innymi postanowieniami w celu utrzymania jej skuteczności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd krajowy nie może zastępować uznanych za nieuczciwe warunków umowy innymi postanowieniami, nawet jeśli miałoby to nastąpić z korzyścią dla konsumenta, bez wyraźnej zgody konsumenta.
Uzasadnienie
Zgodnie z orzecznictwem TSUE i SN, utrzymanie skuteczności umowy poprzez zastąpienie abuzywnych klauzul innymi postanowieniami jest niedopuszczalne bez wyraźnej zgody konsumenta. Celem dyrektywy jest ochrona konsumentów i zniechęcanie przedsiębiorców do stosowania niedozwolonych klauzul.
Czy po stwierdzeniu nieważności umowy kredytu indeksowanego, bankowi przysługuje prawo do zwrotu wypłaconej kwoty kredytu, a konsumentowi zwrot uiszczonych rat?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, na skutek upadku umowy kredytu, stronom przysługują dwa odrębne wzajemne roszczenia z tytułu zwrotu nienależnie spełnionych świadczeń (teoria dwóch kondykcji).
Uzasadnienie
Sąd powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego (III CZP 6/21), zgodnie z którą po stwierdzeniu nieważności umowy kredytu, bank może żądać zwrotu wypłaconej kwoty, a kredytobiorca zwrotu uiszczonych rat.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. G. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank (...) Spółka Akcyjna w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (18)
Główne
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy nieważności czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub mającej na celu obejście ustawy, a także nieważności czynności sprzecznej z zasadami współżycia społecznego. W kontekście klauzul abuzywnych, stanowi podstawę do oceny, czy umowa jest nieważna z powodu naruszenia zasad współżycia społecznego.
k.c. art. 69
Kodeks cywilny
Definicja umowy kredytu. Sąd analizował, czy umowa spełniała wymogi umowy kredytu, zwłaszcza w kontekście indeksacji.
Prawo bankowe art. 69
Ustawa Prawo bankowe
Definicja umowy kredytu. Sąd analizował, czy umowa spełniała wymogi umowy kredytu, zwłaszcza w kontekście indeksacji.
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Definicja niedozwolonych postanowień umownych (klauzul abuzywnych). Sąd uznał klauzule indeksacyjne za abuzywne.
Pomocnicze
k.c. art. 58 § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy nieważności czynności sprzecznej z zasadami współżycia społecznego.
k.c. art. 385¹ § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy oceny nieuczciwego charakteru postanowień umownych.
k.c. art. 385¹ § § 3
Kodeks cywilny
Definicja indywidualnego uzgodnienia postanowień umownych. Sąd uznał, że klauzule nie były indywidualnie uzgodnione.
k.c. art. 353¹
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów. Sąd analizował, czy umowa nie naruszała tej zasady.
k.c. art. 410
Kodeks cywilny
Przepisy dotyczące bezpodstawnego wzbogacenia, stosowane do zwrotu nienależnych świadczeń.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Przepisy dotyczące bezpodstawnego wzbogacenia, stosowane do zwrotu nienależnych świadczeń.
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Dotyczy wymagalności świadczenia.
k.c. art. 481 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy odsetek za opóźnienie.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada swobodnej oceny dowodów. Sąd analizował zarzuty naruszenia tej zasady.
k.p.c. art. 327¹ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Wymogi formalne uzasadnienia wyroku. Sąd analizował zarzuty naruszenia tego przepisu.
k.p.c. art. 386 § § 4
Kodeks postępowania cywilnego
Przesłanki uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania (nierozpoznanie istoty sprawy).
k.p.c. art. 387 § § 2¹
Kodeks postępowania cywilnego
Sposób sporządzania uzasadnienia wyroku przez sąd drugiej instancji po nowelizacji przepisów.
k.p.c. art. 98 § § 1 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada odpowiedzialności za wynik procesu w zakresie kosztów postępowania.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Odpowiedzialność za wynik procesu w postępowaniu apelacyjnym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Klauzule indeksacyjne w umowie kredytu hipotecznego są abuzywne. • Bank nie dopełnił obowiązku informacyjnego wobec konsumenta. • Umowa kredytu jest nieważna z powodu abuzywności klauzul. • Konsument ma prawo do zwrotu nienależnie spełnionych świadczeń.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego przez Sąd Okręgowy. • Zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego przez Sąd Okręgowy. • Nierozpoznanie istoty sprawy przez Sąd Okręgowy. • Umowa kredytu jest ważna i nie zawiera klauzul abuzywnych. • Możliwość zastosowania art. 358 k.c. do przeliczenia zobowiązania.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Apelacyjny podziela ustalenia oraz ich prawną ocenę Sądu Okręgowego. • Nie można przyjąć, aby zawarta przez strony umowa kredytu była nieważna ipso iure, od samego początku, na podstawie przepisu art. 58 § 1 kc, z uwagi na brak w niej niezbędnych elementów przedmiotowych (essentialia negotii). • W judykaturze przesądzone zostało, że, także w dacie podpisania przedmiotowej umowy, zawieranie umów kredytu indeksowanego do walut obcych było prawnie dopuszczalne. • Postanowienia umowne, uzależniające warunki waloryzacji (indeksacji) świadczenia pieniężnego wyłącznie od woli banku należy uznać za nieuczciwe (niedozwolone, abuzywne) w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. • Niedopuszczalne jest zastępowanie przez sąd krajowy uznanych za nieuczciwe warunków umowy innymi postanowieniami, w celu utrzymania skuteczności (ważności) kontraktu, choćby nawet miało to nastąpić z korzyścią dla konsumenta.
Skład orzekający
Mikołaj Tomaszewski
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie abuzywności klauzul indeksacyjnych w umowach kredytów hipotecznych, obowiązków informacyjnych banków, skutków stwierdzenia nieważności umowy kredytu i teorii dwóch kondykcji."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i konkretnych klauzul umownych. Interpretacja przepisów prawa unijnego i krajowego w zakresie ochrony konsumentów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu abuzywnych klauzul w umowach kredytów hipotecznych, co ma ogromne znaczenie praktyczne dla wielu konsumentów i banków. Wyrok potwierdza utrwaloną linię orzeczniczą w tym zakresie.
“Bank przegrał apelację: konsument odzyskał ponad 164 tys. zł z nieważnego kredytu hipotecznego!”
Dane finansowe
WPS: 164 276,68 PLN
zwrot świadczeń: 164 276,68 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.