I ACA 75/13
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowódka (...) Sp. z o.o. w P. domagała się od pozwanej G. M. zapłaty kwoty 156.833,63 zł tytułem wynagrodzenia za dodatkowe roboty budowlane wykonane w ramach umowy o roboty budowlane nr (...) dotyczącej budowy i przebudowy ulicy. Powódka argumentowała, że prace te nie były przewidziane w pierwotnej dokumentacji przetargowej (SIWZ, projekty) i zostały zlecone ustnie lub w wyniku konieczności usunięcia kolizji i błędów w dokumentacji. Pozwana odmówiła zapłaty, twierdząc, że wynagrodzenie ryczałtowe obejmuje wszystkie prace konieczne do wykonania umowy, a profesjonalny wykonawca powinien przewidzieć takie okoliczności. Sąd Okręgowy w Szczecinie zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 126.471,70 zł, uznając wykonane prace za nienależne świadczenie w rozumieniu art. 405 i 410 k.c. Pozwana wniosła apelację, zarzucając m.in. naruszenie przepisów o wynagrodzeniu ryczałtowym (art. 632, 656 k.c.), bezpodstawne wzbogacenie (art. 405 k.c.) oraz naruszenie przepisów Prawa zamówień publicznych (PZP). Sąd Apelacyjny w Szczecinie oddalił apelację, podzielając stanowisko Sądu Okręgowego. Sąd Apelacyjny podkreślił, że zakres umowy o zamówienie publiczne wyznacza treść oferty i dokumentacja przetargowa. Prace nieobjęte tą dokumentacją nie stanowią świadczenia umownego, a ich wykonanie i przyjęcie przez zamawiającego może stanowić podstawę do żądania zwrotu wartości jako nienależnego świadczenia. Sąd Apelacyjny uznał, że przepisy PZP nie wyłączają stosowania przepisów k.c. o bezpodstawnym wzbogaceniu, a wykonawca nie ma obowiązku przewidywania wszelkich zdarzeń mogących wystąpić w związku z realizacją umowy, zwłaszcza gdy błędy w dokumentacji obciążają zamawiającego. Sąd oddalił również zarzuty procesowe pozwanej, uznając je za bezzasadne. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na zasadzie odpowiedzialności za wynik procesu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów PZP w kontekście umów o roboty budowlane, zasady bezpodstawnego wzbogacenia i nienależnego świadczenia w zamówieniach publicznych, ryzyko wykonawcy w umowach ryczałtowych.
Dotyczy specyficznej sytuacji błędów w dokumentacji przetargowej i wykonania prac dodatkowych w ramach zamówienia publicznego.
Zagadnienia prawne (3)
Czy wynagrodzenie ryczałtowe za roboty budowlane obejmuje prace dodatkowe, które nie zostały przewidziane w pierwotnej dokumentacji przetargowej (SIWZ, projekty), ale były konieczne do prawidłowego wykonania umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wynagrodzenie ryczałtowe obejmuje jedynie prace objęte umową i dokumentacją przetargową. Prace dodatkowe, nieujęte w SIWZ i projektach, stanowią nienależne świadczenie.
Uzasadnienie
Zakres umowy o zamówienie publiczne wyznacza oferta i dokumentacja przetargowa. Prace nieobjęte tą dokumentacją nie są świadczeniem umownym. Ich wykonanie i przyjęcie przez zamawiającego może stanowić podstawę do żądania zwrotu wartości jako nienależnego świadczenia, nawet jeśli przepisy PZP ograniczają możliwość zmiany umowy.
Czy przepisy Prawa zamówień publicznych (PZP) wyłączają możliwość dochodzenia roszczeń z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia (nienależnego świadczenia) za prace wykonane poza zakresem umowy zawartej w trybie PZP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepisy PZP nie wyłączają możliwości zastosowania przepisów Kodeksu cywilnego o bezpodstawnym wzbogaceniu w przypadku prac wykonanych poza zakresem umowy zawartej na podstawie PZP.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że przepisy PZP dotyczące zmiany umowy i jej nieważności w części wykraczającej poza przedmiot zamówienia nie stoją na przeszkodzie zastosowaniu przepisów k.c. o nienależnym świadczeniu, jeśli prace nie były objęte umową, a zostały wykonane i przyjęte przez zamawiającego.
Czy wykonawca robót budowlanych, który wykonuje prace dodatkowe nieobjęte umową, aby uniknąć kar umownych za nieterminowość, działa pod przymusem w rozumieniu art. 411 pkt 1 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wykonanie prac dodatkowych w celu uniknięcia niekorzystnych i nieodwracalnych skutków, takich jak kary umowne, może być uznane za działanie pod przymusem.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że wykonawca, który musiał wykonać prace dodatkowe, aby uniknąć kar umownych z powodu sporu z zamawiającym co do zakresu umowy, działał pod przymusem w rozumieniu art. 411 pkt 1 k.c., co nie wyłącza jego prawa do żądania zwrotu nienależnego świadczenia.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. | spółka | powódka |
| G. M. | organ_państwowy | pozwana |
Przepisy (17)
Główne
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Definicja bezpodstawnego wzbogacenia – kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do jej zwrotu w naturze lub przez zapłatę wartości.
k.c. art. 410 § § 1
Kodeks cywilny
Przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu stosuje się w szczególności do świadczenia z tytułu nieważnej czynności prawnej.
k.c. art. 410 § § 2
Kodeks cywilny
Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub podstawa świadczenia odpadła.
PZP art. 140 § ust. 1
Ustawa Prawo zamówień publicznych
Umowa o zamówienie publiczne jest nieważna w części wykraczającej poza określenie przedmiotu zamówienia zawarte w specyfikacji istotnych warunków zamówienia.
Pomocnicze
k.c. art. 632
Kodeks cywilny
Dotyczy wynagrodzenia ryczałtowego, które jest ostateczne i nie ulega zmianom, ale niesie ze sobą ryzyko dla stron.
k.c. art. 656
Kodeks cywilny
Odpowiednie stosowanie przepisów o umowie o dzieło do umowy o roboty budowlane, w tym dotyczące wynagrodzenia ryczałtowego.
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Termin spełnienia świadczenia – jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania.
k.c. art. 98
Kodeks cywilny
Zasada odpowiedzialności za wynik postępowania w zakresie kosztów procesu.
k.c. art. 100
Kodeks cywilny
Zasada wzajemnego zniesienia lub częściowego obciążenia stron kosztami postępowania w przypadku wygrania przez strony poszczególnych żądań.
k.c. art. 385
Kodeks cywilny
Oddalenie apelacji.
k.c. art. 411 § pkt 1
Kodeks cywilny
Wyłączenie obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia, gdy świadczenie zostało spełnione, chociaż nie było należne, a spełniający wiedział o braku obowiązku (chyba że spełnienie nastąpiło w celu uniknięcia przymusu).
PZP art. 140 § ust. 3
Ustawa Prawo zamówień publicznych
Umowa o zamówienie publiczne podlega unieważnieniu w części wykraczającej poza określenie przedmiotu zamówienia zawarte w specyfikacji istotnych warunków zamówienia.
PZP art. 31 § ust. 1
Ustawa Prawo zamówień publicznych
Zamawiający opisuje przedmiot zamówienia za pomocą dokumentacji projektowej oraz specyfikacji technicznej wykonania i odbioru robót budowlanych.
PZP art. 139 § ust. 2
Ustawa Prawo zamówień publicznych
Umowy w sprawach zamówień publicznych zawierane są na piśmie pod rygorem nieważności.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.
k.p.c. art. 316
Kodeks postępowania cywilnego
Po zamknięciu rozprawy sąd wydaje wyrok, biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy.
k.p.c. art. 108
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Prace dodatkowe nie były objęte umową ryczałtową ani dokumentacją przetargową. • Wykonanie prac dodatkowych stanowiło nienależne świadczenie. • Przepisy PZP nie wyłączają możliwości dochodzenia roszczeń z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia. • Wykonawca działał pod przymusem, aby uniknąć kar umownych.
Odrzucone argumenty
Wynagrodzenie ryczałtowe obejmuje wszystkie prace konieczne do wykonania umowy. • Profesjonalny wykonawca powinien przewidzieć wszelkie okoliczności i ryzyka związane z realizacją umowy. • Pozwana nie jest właścicielem kabli SN, więc ich wymiana nie stanowi jej wzbogacenia. • Powódka nie wykazała, że jest zubożona, gdyż nie rozliczyła się z podwykonawcami.
Godne uwagi sformułowania
Prace nieobjęte ofertą nie mogą być uznane za znajdujące swoją podstawę prawną w umowie. • Świadczenie polegające na wykonaniu robót nieobjętych zamówieniem publicznym i ich odebranie przez zamawiającego jako świadczenie nienależne, może stanowić źródło bezpodstawnego wzbogacenia. • Wykonawca nie ma obowiązku przewidzenia wszelkich zdarzeń, jakie mogą wystąpić w związku z wykonywaniem przedmiotu umowy. • Błędy w dokumentacji przetargowej nie mogą obciążać wykonawcy.
Skład orzekający
Edyta Buczkowska-Żuk
przewodniczący
Krzysztof Górski
sprawozdawca
Agnieszka Sołtyka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów PZP w kontekście umów o roboty budowlane, zasady bezpodstawnego wzbogacenia i nienależnego świadczenia w zamówieniach publicznych, ryzyko wykonawcy w umowach ryczałtowych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji błędów w dokumentacji przetargowej i wykonania prac dodatkowych w ramach zamówienia publicznego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy częstego problemu w zamówieniach publicznych – wykonania prac dodatkowych nieprzewidzianych w SIWZ i projektach. Pokazuje, jak sądy podchodzą do rozliczeń w takich sytuacjach, stosując przepisy o nienależnym świadczeniu.
“Wykonawca zrobił więcej niż w umowie – czy musi to zrobić za darmo? Sąd rozstrzyga spór o dodatkowe roboty w zamówieniach publicznych.”
Dane finansowe
WPS: 156 833,63 PLN
należność główna: 126 471,7 PLN
koszty zastępstwa procesowego: 2700 PLN
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.