Krótka odpowiedź (TL;DR)
Nie — samo sformułowanie „uchylić wyrok w całości" nie gwarantuje, że skarga kasacyjna przejdzie próg formalny. Zgodnie z art. 398⁴ § 1 k.p.c. skarżący musi wyraźnie wskazać, czy orzeczenie zaskarża w całości czy w części, a wniosek o uchylenie musi być z tym wskazaniem ściśle skorelowany. Rozbieżność między częściowym zaskarżeniem a żądaniem uchylenia w całości to nieusuwalny brak konstrukcyjny skutkujący odrzuceniem skargi. SN jednak łagodzi ten rygor, gdy z całości treści skargi intencja skarżącego jest oczywista.
1. Wymóg korelacji zakresu zaskarżenia i wniosku — zasada ogólna
Art. 398⁴ § 1 k.p.c. wymaga, aby skarga kasacyjna zawierała wskazanie, czy orzeczenie zaskarżone jest w całości czy w części (pkt 1), oraz wniosek o uchylenie lub zmianę z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia (pkt 3). Te dwa elementy muszą być ze sobą skorelowane. Jak podkreślił SN: „Bezwzględnym wymogiem jest, aby zakres zaskarżenia i wniosek o uchylenie lub o uchylenie i zmianę orzeczenia były ze sobą ściśle skorelowane, przy czym brak tej korelacji skutkuje odrzuceniem skargi" → I CSK 107/20. Ten sam sąd powtórzył tę regułę w „Tego rodzaju brak skargi kasacyjnej ma charakter nieusuwalny" → IV CSK 58/21 — zaskarżenie wyroku w części przy wniosku o uchylenie w całości to wada nieusuwalna, a skarga podlega odrzuceniu bez wezwania do uzupełnienia.
2. Sformułowanie „w zakresie…" zamiast „w całości / w części" — pułapka doktrynalna
Wielu skarżących używa zwrotu „zaskarżam wyrok w zakresie…", sądząc, że to wystarczy. SN stanowczo odrzuca taką praktykę. W „treść art. 398⁴ § 1 pkt 1 k.p.c. nie odnosi się w żaden sposób do 'zakresu'. Występującemu w doktrynie oraz orzecznictwie zwrotowi 'zakres zaskarżenia' nie można nadawać charakteru ustawowego i zastępować nim wskazania czy orzeczenie jest zaskarżone w całości czy w części" → I CSK 1866/23. Podobnie w „Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, o wysokim stopniu sformalizowania" → IV CZ 165/12 — substratem zaskarżenia jest sentencja, nie uzasadnienie, a odwoływanie się do zarzutów naruszenia prawa materialnego nie zastępuje wymogu wskazania, czy zaskarża się całość czy część.
3. Brak korelacji = odrzucenie — konsekwencje praktyczne
Gdy zakres zaskarżenia (część) i wniosek (uchylenie w całości) są rozbieżne, SN konsekwentnie odrzuca skargę. W I CSK 3242/22 bank zaskarżył wyrok w części, domagając się uchylenia w całości — skarga została odrzucona. Analogicznie w I CSK 3499/23 i „Skarga kasacyjna obarczona nieusuwalnym brakiem konstrukcyjnym podlega w efekcie odrzuceniu bez wzywania skarżącego do jego usunięcia" → I CSK 457/23. SN podkreśla, że nie może samodzielnie ustalić granic swojej kognicji, gdy skarżący pozostawia wątpliwości interpretacyjne.
4. Linia łagodząca — oczywista omyłka i wykładnia prokonstytucyjna
SN nie zawsze stosuje rygor odrzucenia. Gdy z całości treści skargi intencja skarżącego jest jednoznaczna, rozbieżność traktuje się jako błąd redakcyjny. W „oczywiste niedokładności lub błędy formalne nie powinny uzasadniać zastosowania rygoru określonego w art. 398⁶ § 2 k.p.c., jeżeli spełnienie przez skargę kasacyjną wymogów konstrukcyjnych 'daje się wyprowadzić' w sposób oczywisty z treści skargi kasacyjnej" → III CZ 310/22. Podobnie w „w sytuacji, gdy bez szczegółowego badania skargi kasacyjnej, w sposób oczywisty wynika z niej zakres zaskarżenia, oznaczenie w skardze zaskarżonego wyroku, bez wskazania zakresu zaskarżenia, należy kwalifikować, jako oczywistą omyłkę, nie powodującą odrzucenia skargi" → V CZ 25/18. Kluczowym wskaźnikiem bywa wartość przedmiotu zaskarżenia — jeśli odpowiada pełnej wartości sporu, to dowodzi zaskarżenia całości.
5. Wartość przedmiotu zaskarżenia jako wskaźnik zakresu
W IV CZ 22/19 SN uchylił odrzucenie skargi, bo powódka wskazała WPZ równą wartości przedmiotu sporu i wniosła o uchylenie w całości — z tych elementów jednoznacznie wynikało zaskarżenie całości. Także w IV CZ 84/15 SN uznał, że oznaczenie WPZ może być traktowane jako równoczesne wskazanie zakresu zaskarżenia. Z kolei w „Wymaganie w tym przypadku, aby powód użył koniecznie formuły, że powyższy wyrok zaskarża w całości byłoby nadmiernym formalizmem" → V CZ 87/16 — gdy z petitum skargi jasno wynika zaskarżenie całego wyroku, brak dosłownego sformułowania „w całości" nie uzasadnia odrzucenia.
6. Wzór prawidłowego sformułowania
Bezpieczna konstrukcja skargi kasacyjnej wymaga: (1) wyraźnego wskazania „zaskarżam wyrok w całości" lub „zaskarżam wyrok w części — w punktach I i II sentencji"; (2) wniosku o uchylenie dokładnie w tym samym zakresie; (3) spójnej wartości przedmiotu zaskarżenia. Jak wskazał SN w „Wymóg ten zostaje natomiast spełniony, jeśli wniosek kasacyjny o uchylenie orzeczenia dotyczy tej jego części, która odpowiada wskazanemu zakresowi zaskarżenia orzeczenia" → I CZ 76/15 — nie trzeba powielać zakresu zaskarżenia we wniosku, wystarczy odesłanie do jednoznacznie określonego zakresu.
Źródła: III CZ 310/22 (SN, 8.3.2023) · IV CZ 22/19 (SN, 5.4.2019) · I CSK 107/20 (SN, 14.8.2020) · IV CZ 84/15 (SN, 20.1.2016) · IV CSK 58/21 (SN, 21.4.2021) · IV CZ 165/12 (SN, 7.3.2013) · I CSK 1866/23 (SN, 19.6.2024) · V CZ 25/18 (SN, 24.4.2018) · I CZ 76/15 (SN, 16.10.2015) · V CZ 87/16 (SN, 18.1.2017) · I CSK 457/23 (SN, 21.7.2023) · I CSK 3242/22 (SN, 31.8.2022) · I CSK 3499/23 (SN, 20.9.2024). Przepisy: art. 398⁴ § 1, art. 398⁶ § 2 i 3, art. 130 § 1 k.p.c.