# Pozorna umowa o pracę vs faktyczne zlecenie — co decyduje? *Data publikacji: 2026-05-21 · obszar prawa: pracownicze · Wersja HTML: https://lexedit.ai/odpowiedzi/pozorna-umowa-o-prace-vs-umowa-zlecenia* ## TL;DR Decyduje sposób faktycznego wykonywania pracy, a nie nazwa umowy. Zgodnie z [art. 22 § 1¹ k.p.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-pracy/art-22) zatrudnienie w warunkach podporządkowania jest stosunkiem pracy „bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy". Sąd bada, czy występują trzy konstytutywne cechy stosunku pracy: podporządkowanie, osobiste świadczenie oraz wykonywanie pracy w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę. Jeśli tak — umowa zlecenia jest fikcją, a strony łączył stosunek pracy. --- ## 1. Nazwa umowy nie ma znaczenia — liczy się faktyczny sposób świadczenia pracy Sąd Najwyższy konsekwentnie podkreśla, że prymat ma rzeczywistość, nie etykieta. W wyroku „pierwszorzędne znaczenie ma nie tyle treść zawartej między stronami umowy, ile sposób jej wykonywania" ([I PK 139/15](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-pk-139-15/ustalenie-stosunku-pracy-umowa-zlecenie-sad-najwyzszy-388468)) SN uchylił wyrok sądu okręgowego, który uznał wolę stron za decydującą, podczas gdy faktycznie powódka pracowała na stałych godzinach, pod kierownictwem przełożonej, w zespole pracowników zatrudnionych na umowę o pracę. Podobnie w „nie nazwa umowy a nawet wola stron przy jej zawieraniu, lecz warunki realizacji nawiązanego stosunku zatrudnienia decydują o jego charakterze" ([II PK 27/18](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-pk-27-18/ustalenie-stosunku-pracy-wola-stron-vs-faktyczne-warunki-499766)) — SN uchylił wyrok nadający nadmierne znaczenie woli stron. Teza: [art. 22 § 1² k.p.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-pracy/art-22) wprost zakazuje zastąpienia umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu warunków z § 1. ## 2. Podporządkowanie — kluczowa cecha odróżniająca Podporządkowanie organizacyjne jest „konstytutywną cechą stosunku pracy" („brak było zwłaszcza podporzydkowania, które jest szczególnie istotną (konstytutywną) - wyraźnie wyróżnianą w art. 22 § 1 KP - cechą stosunku pracy" ([I PKN 568/98](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-pkn-568-98/umowa-zlecenie-a-stosunek-pracy-opieka-domowa-45033))). W sprawie [III PZP 1/20](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-pzp-1-20/ustalenie-stosunku-pracy-umowa-zlecenie-czy-o-prace-962323) SN potwierdził, że praca zmianowa, nadzór kierownictwa, ewidencja czasu i otrzymywanie poleceń świadczą o stosunku pracy, a nie zleceniu. Z kolei w [I PKN 568/98](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-pkn-568-98/umowa-zlecenie-a-stosunek-pracy-opieka-domowa-45033) SN oddalił kasację, bo opiekunki domowe miały elastyczność w ustalaniu czasu pracy i dopuszczalność substytucji — brak ścisłego podporządkowania wykluczał stosunek pracy. ## 3. Pozorność umowy o pracę — kiedy faktycznie nie wykonano pracy Pozorność w rozumieniu [art. 83 § 1 k.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-cywilny/art-83) wymaga braku zamiaru wywołania skutków prawnych. SN w „Nie można przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o pracę, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał a pracodawca świadczenie to przyjmował" ([II PK 299/12](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-pk-299-12/pozorna-umowa-o-prace-godziny-nadliczbowe-sad-najwyzszy-741907)) — uchylił wyroki, które uznały umowę za pozorną mimo faktycznego świadczenia pracy. Pozorność umowy o pracę jest wyjątkiem: jeśli praca była realnie wykonywana i wynagradzana, nie można mówić o pozorności zwykłej, choć możliwa jest dysymulacja (ukrycie innej czynności prawnej). ## 4. Obejście prawa pracy — nieważność umowy zlecenia Gdy umowa zlecenia służy obejściu przepisów prawa pracy, jest nieważna z [art. 58 § 1 k.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-cywilny/art-58). W „Zaskarżony wyrok zdominowała zasada swobody umów, która nie jest jednak nieograniczona nawet na gruncie prawa cywilnego" ([I PK 170/14](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-pk-170-14/obejscie-prawa-pracy-umowa-zlecenia-2148316)) — SN uchylił wyrok, wskazując, że przypisanie nadgodzin do zlecenia z inną spółką stanowi obejście prawa pracy. Podobnie w [I PK 241/13](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-pk-241-13/niewaznosc-umowy-zlecenia-obejscie-prawa-pracy-2144338) SN wskazał na potrzebę zbadania, czy umowa zlecenia z powiązanym podmiotem nie była próbą obejścia przepisów o czasie pracy. ## 5. Kiedy zlecenie jest autentyczne — swoboda i substytucja Nie każda umowa zlecenia jest pozorna. W „Umowy, z mocy których dwie osoby zostają zobowiązane do świadczenia pracy zapewniającej funkcjonowanie zakładu usługowego w wyznaczonych godzinach jego otwarcia, ale z przyznaniem im swobody co do ustalenia, która z nich i kiedy pracuje, nie mogą być uznane za umowy o pracę" ([I PK 182/07](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-pk-182-07/umowy-zlecenia-a-umowy-o-prace-swoboda-harmonogramu-530443)) — swoboda ustalania harmonogramu i wzajemne zastępstwa wykluczają stosunek pracy. W [I PKN 170/98](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-pkn-170-98/ustalenie-stosunku-pracy-umowa-zlecenie-ochrona-renty-53936) SN oddalił kasację, bo strony świadomie wybrały zlecenie (m.in. dla ochrony renty), a celem [art. 22 § 1¹ k.p.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-pracy/art-22) jest ochrona przed nadużyciem pracodawcy, nie przełamywanie zasady pacta sunt servanda. ## 6. Wola stron — granice decyzyjności W [II PK 15/16](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-pk-15-16/zmiana-umowy-o-prace-na-zlecenie-wola-stron-494827) SN oddalił skargę kasacyjną pracownicy, uznając, że zmiana podstawy zatrudnienia z umowy o pracę na zlecenie była zgodna z wolą stron i nie naruszała prawa. Jednak w [I PK 139/15](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-pk-139-15/ustalenie-stosunku-pracy-umowa-zlecenie-sad-najwyzszy-388468) SN przypomniał, że wola stron nie może zmienić charakteru stosunku prawnego, jeśli faktycznie spełnia on przesłanki umowy o pracę. Granicą swobody umów jest [art. 22 § 1² k.p.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-pracy/art-22) — zakaz zastąpienia umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu pracowniczych warunków wykonywania pracy. ## Źródła (orzeczenia) - [I PK 139/15](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-pk-139-15/ustalenie-stosunku-pracy-umowa-zlecenie-sad-najwyzszy-388468) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2016-05-17 > „pierwszorzędne znaczenie ma nie tyle treść zawartej między stronami umowy, ile sposób jej wykonywania" - [II PK 27/18](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-pk-27-18/ustalenie-stosunku-pracy-wola-stron-vs-faktyczne-warunki-499766) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2019-05-16 > „nie nazwa umowy a nawet wola stron przy jej zawieraniu, lecz warunki realizacji nawiązanego stosunku zatrudnienia decydują o jego charakterze" - [I PKN 568/98](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-pkn-568-98/umowa-zlecenie-a-stosunek-pracy-opieka-domowa-45033) — Sąd Najwyższy — wyrok z 1999-02-17 > „brak było zwłaszcza podporządkowania, które jest szczególnie istotną (konstytutywną) - wyraźnie wyróż- nianą w art. 22 § 1 KP - cechą stosunku pracy" - [III PZP 1/20](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-pzp-1-20/ustalenie-stosunku-pracy-umowa-zlecenie-czy-o-prace-962323) — Sąd Najwyższy — wyrok z None - [II PK 299/12](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-pk-299-12/pozorna-umowa-o-prace-godziny-nadliczbowe-sad-najwyzszy-741907) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2013-06-10 > „Nie można przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o pracę, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał a pracodawca świadczenie to przyjmował" - [I PK 170/14](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-pk-170-14/obejscie-prawa-pracy-umowa-zlecenia-2148316) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2015-02-18 > „Zaskarżony wyrok zdominowała zasada swobody umów, która nie jest jednak nieograniczona nawet na gruncie prawa cywilnego" - [I PK 241/13](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-pk-241-13/niewaznosc-umowy-zlecenia-obejscie-prawa-pracy-2144338) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2014-04-01 - [I PK 182/07](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-pk-182-07/umowy-zlecenia-a-umowy-o-prace-swoboda-harmonogramu-530443) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2008-01-11 > „Umowy, z mocy których dwie osoby zostają zobowiązane do świadczenia pracy zapewniającej funkcjonowanie zakładu usługowego w wyznaczonych godzinach jego otwarcia, ale z przyznaniem im swobody co do ustalenia, która z nich i kiedy pracuje, nie mogą być uznane za umowy o pracę" - [I PKN 170/98](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-pkn-170-98/ustalenie-stosunku-pracy-umowa-zlecenie-ochrona-renty-53936) — Sąd Najwyższy — wyrok z 1998-06-03 - [II PK 15/16](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-pk-15-16/zmiana-umowy-o-prace-na-zlecenie-wola-stron-494827) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2017-03-28 ## Przepisy - [art. 22 § 1¹ k.p.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-pracy/art-22) — Kodeks pracy - [art. 22 § 1² k.p.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-pracy/art-22) — Kodeks pracy - [art. 83 § 1 k.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-cywilny/art-83) — Kodeks cywilny - [art. 58 § 1 k.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-cywilny/art-58) — Kodeks cywilny --- **Lexedit** — agent AI do researchu prawnego po polskim prawie: 1,4 mln orzeczeń (SN, NSA, WSA, sądy apelacyjne), 100 tys. aktów prawnych z wersjami historycznymi. Każde cytowanie w memo jest klikalne i weryfikowane względem treści źródła. Wypróbuj: https://lexedit.ai/research Więcej odpowiedzi: https://lexedit.ai/odpowiedzi · Indeks dla agentów AI: https://lexedit.ai/llms.txt