Orzeczenie · 2013-06-10

II PK 299/12

Sąd

Sąd Najwyższy

Data

2013-06-10

SAOSPracyindywidualne prawo pracyWysokanajwyższy

godziny nadliczbowepozorność umowyprawo pracystosunek pracysąd najwyższydelegowanie pracownikaumowa o pracęuzasadnienie

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sprawa dotyczyła powództwa D. B. przeciwko I. D. L. Spółce z o.o. o wynagrodzenie za godziny nadliczbowe oraz diety. Powódka twierdziła, że pracowała jako pomoc domowa w Belgii przez około 14 godzin dziennie, również w dni wolne. Sądy niższych instancji oddaliły powództwo, uznając umowę o pracę za nieważną z powodu pozorności, gdyż strony miały świadomość niezgodności między treścią umowy a rzeczywistym stosunkiem pracy. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego oraz poprzedzający go wyrok Sądu Rejonowego, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy uznał, że błędnie zastosowano art. 83 § 1 k.c. dotyczący pozorności, ponieważ faktyczne świadczenie pracy przez powódkę i jej przyjmowanie przez pracodawcę, mimo odmiennych warunków niż w umowie, wyklucza pozorność. Sąd Najwyższy podkreślił, że pozorność wymaga braku zamiaru wywołania skutków prawnych, co nie miało miejsca w sytuacji, gdy praca była faktycznie wykonywana i wynagradzana. Sąd Najwyższy wskazał na potrzebę ponownego zbadania charakteru prawnego umowy i faktycznych warunków zatrudnienia, uwzględniając możliwość istnienia ukrytej czynności prawnej (dysymulacji) lub obejścia prawa.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Interpretacja art. 83 § 1 k.c. w kontekście pozorności umów o pracę, zwłaszcza gdy faktyczne warunki zatrudnienia odbiegają od treści umowy. Podkreślenie znaczenia faktycznego świadczenia pracy i przyjmowania jej przez pracodawcę jako czynnika wykluczającego pozorności zwykłą.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której praca była świadczona za granicą, co może wymagać dodatkowych analiz prawnych w kontekście prawa międzynarodowego prywatnego i prawa pracy.

Zagadnienia prawne (3)

Czy umowa o pracę może być uznana za pozorną, jeśli strony faktycznie świadczyły pracę i przyjmowały jej świadczenie, mimo niezgodności warunków z umową?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, jeśli praca była faktycznie świadczona i przyjmowana, a strony miały zamiar wywołania skutków prawnych, nawet jeśli odbiegały od treści umowy, nie można mówić o pozorności w rozumieniu art. 83 § 1 k.c.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że pozorność umowy o pracę wymaga braku zamiaru wywołania skutków prawnych, co jest sprzeczne z faktem faktycznego świadczenia pracy i jej przyjmowania przez pracodawcę. Nawet jeśli warunki pracy odbiegały od umowy, a strony miały świadomość tej rozbieżności, nie oznacza to automatycznie pozorności, a raczej może wskazywać na ukrytą czynność prawną lub obejście prawa.

Jak należy interpretować art. 83 § 1 k.c. w kontekście umów o pracę, gdzie faktyczne warunki zatrudnienia odbiegają od treści umowy?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Należy brać pod uwagę obie części przepisu: możliwość pozorności zwykłej (bez zamiaru wywołania skutków) oraz pozorności kwalifikowanej (ukrycie innej czynności prawnej). Faktyczne świadczenie pracy i jej przyjmowanie wyklucza pozorności zwykłą.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy skrytykował sądy niższych instancji za zbyt uproszczoną wykładnię art. 83 § 1 k.c., która skupiła się jedynie na pozorności zwykłej, pomijając możliwość istnienia ukrytej czynności prawnej (dysymulacji). W sytuacji faktycznego wykonywania pracy, należy zbadać, czy pod pozorną umową nie kryje się inna ważna czynność prawna, np. umowa o pracę na innych warunkach.

Czy praca świadczona za granicą na rzecz prezesa zarządu spółki, mimo umowy o pracę z tą spółką, może być podstawą do roszczeń o wynagrodzenie za godziny nadliczbowe?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, jeśli zostanie ustalone, że faktycznym pracodawcą była spółka, a umowa o pracę nie była pozorna, nawet jeśli praca była wykonywana w innym miejscu i charakterze niż wskazano w umowie.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wskazał, że fakt świadczenia pracy za granicą i w innym charakterze niż w umowie nie przesądza o nieważności umowy z powodu pozorności. Należy zbadać, kto był faktycznym pracodawcą i czy umowa była ważna, uwzględniając możliwość oddelegowania pracownika lub istnienia ukrytej czynności prawnej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania

Strony

Nazwa	Typ	Rola
D. B.	osoba_fizyczna	powódka
I. D. L. Spółka z o.o. w B.	spółka	pozwana

Przepisy (3)

Główne

k.c. art. 83 § § 1

Kodeks cywilny

Przepis dotyczy pozorności oświadczenia woli. Sąd Najwyższy wskazał na potrzebę uwzględnienia obu postaci pozorności: zwykłej (bez zamiaru wywołania skutków) i kwalifikowanej (ukrycie innej czynności prawnej). Faktyczne świadczenie pracy i jej przyjmowanie wyklucza pozorności zwykłą.

k.p. art. 22 § § 1

Kodeks pracy

Definicja stosunku pracy. Sąd Najwyższy wskazuje, że ocena, czy faktycznie istniał stosunek pracy, powinna opierać się na cechach istotnych dla stosunku pracy, takich jak podporządkowanie pracownika pracodawcy.

Pomocnicze

k.c. art. 58 § § 1

Kodeks cywilny

Przepis dotyczy czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub mającej na celu obejście ustawy. Sąd Najwyższy sugeruje, że w przypadku pozorności kwalifikowanej, należy zbadać, czy ukryta czynność prawna nie narusza prawa.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Faktyczne świadczenie pracy i jej przyjmowanie przez pracodawcę wyklucza pozorność umowy o pracę. • Sądy niższych instancji błędnie zinterpretowały i zastosowały art. 83 § 1 k.c., skupiając się jedynie na pozorności zwykłej i pomijając możliwość istnienia ukrytej czynności prawnej (dysymulacji). • Nieważność umowy o pracę z powodu pozorności prowadzi do dotkliwych konsekwencji dla pracownika, w tym utraty świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Odrzucone argumenty

Umowa o pracę była pozorna, ponieważ strony miały świadomość niezgodności między treścią umowy a rzeczywistym stosunkiem pracy (praca jako pomoc domowa w Belgii zamiast dekoratora wnętrz w B.). • Powódka nie świadczyła pracy na rzecz pozwanej Spółki, lecz na rzecz osoby fizycznej (prezesa zarządu). • Sąd Rejonowy prawidłowo ocenił materiał dowodowy i ustalił stan faktyczny.

Godne uwagi sformułowania

Przy pozorności brak jest causa dla czynności prawnej pozornej, można jedynie mówić – w przypadku pozorności względnej – o causa czynności prawnej dysymulowanej. • Nie można przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o pracę, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał a pracodawca świadczenie to przyjmował. • Rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego, oparte na wadliwej wykładni art. 83 § 1 k.c., uwzględniającej tylko zdanie pierwsze, z pominięciem zdania drugiego, jest powierzchowne, a przez to nieprawidłowe.

Skład orzekający

Katarzyna Gonera

przewodniczący-sprawozdawca

Zbigniew Korzeniowski

członek

Krzysztof Staryk

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 83 § 1 k.c. w kontekście pozorności umów o pracę, zwłaszcza gdy faktyczne warunki zatrudnienia odbiegają od treści umowy. Podkreślenie znaczenia faktycznego świadczenia pracy i przyjmowania jej przez pracodawcę jako czynnika wykluczającego pozorności zwykłą."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której praca była świadczona za granicą, co może wymagać dodatkowych analiz prawnych w kontekście prawa międzynarodowego prywatnego i prawa pracy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest rozróżnienie między pozornością a faktycznym wykonywaniem pracy, nawet jeśli warunki odbiegają od umowy. Pokazuje też, jak sądy mogą błędnie interpretować przepisy, prowadząc do potencjalnie krzywdzących rozstrzygnięć dla pracownika.

“Czy praca za granicą na rzecz prezesa spółki, mimo umowy z firmą, to pozorna umowa o pracę?”

Dane finansowe

WPS: 47 243,04 PLN

Sektor

praca

Asystent AI dla prawników