II PK 15/16
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła pracownicy J.S., która po 35 latach pracy na umowie o pracę została zatrudniona na podstawie umowy zlecenia po wypowiedzeniu jej umowy o pracę. Powódka twierdziła, że umowa zlecenia była pozorna, miała na celu obejście przepisów o ochronie przedemerytalnej i że faktycznie nadal łączył ją stosunek pracy, ponieważ charakter wykonywanych czynności nie uległ zmianie. Sądy niższych instancji oddaliły jej powództwo, podkreślając zgodną wolę stron w zawarciu umowy zlecenia oraz dopuszczalność zmiany podstawy zatrudnienia. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 marca 2017 r. oddalił skargę kasacyjną powódki. Sąd uznał, że choć charakter pracy mógł być podobny, to kluczowe znaczenie ma zgodna wola stron w wyborze podstawy zatrudnienia, która w tym przypadku była wyrażona w umowie zlecenia. Sąd podkreślił, że umowa zlecenia nie była zawarta dla pozoru, trwała przez dłuższy czas i nie została przez powódkę zakwestionowana w kontekście wypowiedzenia umowy o pracę. Sąd Najwyższy odwołał się do zasady swobody umów oraz orzecznictwa wskazującego, że wola stron może decydować o kwalifikacji stosunku prawnego, nawet jeśli praca ma cechy stosunku pracy, o ile nie narusza to bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie znaczenia woli stron przy kwalifikacji stosunku prawnego (umowa o pracę vs. umowa zlecenia), dopuszczalność zmiany podstawy zatrudnienia, granice stosowania przepisów proceduralnych w skardze kasacyjnej.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i może być interpretowane w kontekście innych, podobnych spraw. Kluczowe jest ustalenie zgodnej woli stron i braku pozorności umowy.
Zagadnienia prawne (2)
Czy umowa zlecenia zawarta po wypowiedzeniu umowy o pracę, przy zachowaniu podobnego charakteru wykonywanej pracy, jest ważna i czy stanowi zmianę podstawy zatrudnienia, czy też jest pozorna i ma na celu obejście przepisów prawa pracy (np. ochrony przedemerytalnej)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, umowa zlecenia zawarta po wypowiedzeniu umowy o pracę jest ważna i stanowi zmianę podstawy zatrudnienia, jeśli wolą stron było zawarcie umowy cywilnoprawnej, a nie narusza to bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że kluczowe znaczenie ma zgodna wola stron w wyborze podstawy zatrudnienia. Nawet jeśli charakter pracy pozostał podobny, a umowa zlecenia była zawierana w kontekście restrukturyzacji i potencjalnych przepisów o ochronie przedemerytalnej, to dopóki umowa nie jest pozorna i nie narusza bezwzględnie obowiązujących przepisów, jest ważna. Brak odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę oraz długotrwałe wykonywanie umowy zlecenia potwierdzają wolę stron.
Czy naruszenie przepisów proceduralnych (art. 233 k.p.c., art. 382 k.p.c., art. 232 k.p.c.) przez sądy niższych instancji może stanowić podstawę skargi kasacyjnej w kontekście oceny charakteru stosunku prawnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zarzuty oparte na naruszeniu przepisów proceduralnych dotyczących oceny dowodów i ustaleń faktycznych nie mogą być skuteczne w skardze kasacyjnej, jeśli nie podważają ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia lub jeśli dotyczą oceny prawa materialnego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przepisy art. 233 i 382 k.p.c. dotyczą sfery faktycznej, a nie materialnej. Skarga kasacyjna jest związana ustaleniami faktycznymi sądów niższych instancji. Zarzuty dotyczące błędnego uznania pracy za niebędącą stosunkiem pracy są w istocie zarzutami naruszenia prawa materialnego (art. 22 k.p.), a nie procesowego. Sąd Najwyższy nie ocenia dowodów tak jak sąd powszechny.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J.S. | osoba_fizyczna | powódka |
| U. Spółka Akcyjna w G. | spółka | pozwana |
Przepisy (19)
Główne
k.p. art. 22 § § 1
Kodeks pracy
Określa cechy stosunku pracy i stanowi, że zatrudnienie w warunkach podporządkowania jest stosunkiem pracy, niezależnie od nazwy umowy. Jednakże, wola stron i faktyczne warunki wykonywania pracy mają znaczenie przy kwalifikacji stosunku prawnego.
k.p. art. 22 § § 1¹
Kodeks pracy
Podkreśla, że zatrudnienie w warunkach podporządkowania jest stosunkiem pracy, a nie umową cywilnoprawną, nawet jeśli strony zawarły umowę cywilnoprawną.
k.p. art. 22 § § 1²
Kodeks pracy
Wskazuje, że zatrudnienie w warunkach podporządkowania jest stosunkiem pracy, a nie umową cywilnoprawną, nawet jeśli strony zawarły umowę cywilnoprawną.
k.c. art. 353¹
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów, która pozwala stronom na ukształtowanie stosunku prawnego według ich woli, byleby nie naruszał on właściwości (natury) stosunku, bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa lub zasad współżycia społecznego.
Pomocnicze
k.c. art. 65 § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy wykładni oświadczeń woli, gdzie należy badać zgodny zamiar stron i cel umowy, a nie tylko dosłowne brzmienie.
k.c. art. 58
Kodeks cywilny
Określa skutki czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub mającej na celu obejście ustawy.
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy powództwa o ustalenie istnienia stosunku prawnego lub prawa.
k.p. art. 39
Kodeks pracy
Przepis dotyczący ochrony pracownika przedemerytalnego przed wypowiedzeniem umowy o pracę.
k.p. art. 11
Kodeks pracy
Podstawa zasada prawa pracy - stosunek pracy nawiązuje się na podstawie zgodnego oświadczenia woli pracodawcy i pracownika.
Ustawa o rachunkowości art. 4
Reguluje obowiązki związane z prowadzeniem rachunkowości, które mogą być wykonywane w ramach różnych stosunków prawnych.
k.c. art. 750
Kodeks cywilny
Określa umowę zlecenia jako umowę, przez którą przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie.
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 6 § ust. 1 pkt 4
Określa umowę zlecenia jako tytuł do podlegania ubezpieczeniom społecznym.
Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych art. 3 § ust. 3 pkt 6
Określa umowę zlecenia jako tytuł do podlegania ubezpieczeniu wypadkowemu.
k.p.c. art. 398³ § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Ograniczenia podstaw skargi kasacyjnej, w tym zakaz powoływania się na naruszenie przepisów o postępowaniu dowodowym.
k.p.c. art. 398³ § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wymóg wykazania, że uchybienie przepisom postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
k.p.c. art. 398¹³ § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada słuszności w orzekaniu o kosztach postępowania.
k.p. art. 264
Kodeks pracy
Terminy do wniesienia odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę.
k.p. art. 300
Kodeks pracy
Stosowanie przepisów Kodeksu cywilnego do stosunków pracy, o ile przepisy prawa pracy nie stanowią inaczej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wola stron w wyborze podstawy zatrudnienia (umowa o pracę vs. umowa zlecenia) ma decydujące znaczenie, o ile nie narusza bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa. • Umowa zlecenia zawarta po wypowiedzeniu umowy o pracę, nawet przy podobnym charakterze pracy, jest ważna, jeśli nie jest pozorna i strony miały zgodną wolę jej zawarcia. • Brak odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę i długotrwałe wykonywanie umowy zlecenia potwierdzają wolę stron. • Zarzuty naruszenia przepisów proceduralnych nie mogą być skuteczne, jeśli nie podważają ustaleń faktycznych lub dotyczą oceny prawa materialnego.
Odrzucone argumenty
Umowa zlecenia była pozorna i miała na celu obejście przepisów o ochronie przedemerytalnej. • Charakter wykonywanej pracy nie uległ zmianie, co przesądza o istnieniu stosunku pracy. • Naruszenie przepisów proceduralnych przez sądy niższych instancji (błędne ustalenia faktyczne, pominięcie dowodów).
Godne uwagi sformułowania
Wola stron może zmienić podstawę zatrudnienia z umowy o pracę na umowę cywilnoprawną. • Zatrudnienie nie musi w każdych warunkach nosić znamion zatrudnienia pracowniczego. • O tym, czy strony łączy umowa o pracę, czy też cywilnoprawna, decyduje wola osób podpisujących takie kontrakty. • Sąd Najwyższy nie ocenia dowodów tak jak sąd powszechny i jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.
Skład orzekający
Zbigniew Korzeniowski
przewodniczący-sprawozdawca
Bogusław Cudowski
członek
Zbigniew Myszka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie znaczenia woli stron przy kwalifikacji stosunku prawnego (umowa o pracę vs. umowa zlecenia), dopuszczalność zmiany podstawy zatrudnienia, granice stosowania przepisów proceduralnych w skardze kasacyjnej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i może być interpretowane w kontekście innych, podobnych spraw. Kluczowe jest ustalenie zgodnej woli stron i braku pozorności umowy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu rozróżnienia między umową o pracę a umową zlecenia, co jest kluczowe dla wielu pracowników i pracodawców. Wyjaśnia, kiedy zmiana formy zatrudnienia jest dopuszczalna i jakie czynniki decydują o kwalifikacji umowy.
“Umowa zlecenie zamiast etatu – kiedy sąd uzna to za zgodne z prawem?”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.