TL;DR: Tak — błędne wyliczenie RRSO może uruchomić sankcję kredytu darmowego z art. 45 ust. 1 u.k.k., o ile wynika z naruszenia obowiązków informacyjnych wymienionych w tym przepisie (w tym art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k.). Kluczowe jest jednak, czy błąd podważa możliwość oceny zakresu zobowiązania przez konsumenta. SN zawiesił postępowanie do rozstrzygnięcia TSUE, co oznacza, że ostateczna odpowiedź zależy od wyroków w sprawach C-566/24, C-744/24 i C-831/24.
1. RRSO jako element obowiązków informacyjnych — kiedy błąd uruchamia sankcję?
Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k. umowa o kredyt konsumencki powinna określać RRSO oraz całkowitą kwotę do zapłaty wraz z podaniem założeń obliczeniowych. Naruszenie tego obowiązku wymienione jest w katalogu art. 45 ust. 1 u.k.k. i skutkuje prawem konsumenta do zwrotu kredytu bez odsetek i innych kosztów. TSUE potwierdził, że błędne wskazanie RRSO może być traktowane jako jego brak — C-714/22. Podobnie Sąd Okręgowy w Warszawie w sprawie „Prowadziło to jednocześnie do wadliwego określenia rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (RRSO) kredytu, a zarazem do naruszenia przywołanego powyżej przepisu art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k." → V Ca 3376/23.
2. Oprocentowanie pozaodsetkowych kosztów kredytu — główna przyczyna błędnego RRSO
Najczęstszą przyczyną błędnego RRSO jest nieprawidłowe naliczanie odsetek od skredytowanych pozaodsetkowych kosztów kredytu (prowizji, składek ubezpieczeniowych). TSUE w wyroku „przepisy dyrektywy [...] stoją na przeszkodzie włączaniu do umów o kredyt konsumencki warunków przewidujących stosowanie stopy oprocentowania nie tylko do całkowitej kwoty kredytu, lecz również do kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów" → C-744/24 jednoznacznie orzekł, że taka praktyka jest sprzeczna z dyrektywą 2008/48/WE. Sąd Rejonowy w Szczecinie w sprawie „pozwana pobierała odsetki również od skredytowanych kosztów pozaodsetkowych, co jest niedopuszczalne i narusza art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy o kredycie konsumenckim" → III C 328/24 potwierdził, że to naruszenie uruchamia sankcję kredytu darmowego.
3. Nieprawidłowa kwalifikacja kosztów ubezpieczenia — wliczenie do kwoty kredytu zamiast do kosztów
Kolejny częsty błąd to wliczenie kosztów ubezpieczenia do całkowitej kwoty kredytu (art. 5 pkt 7 u.k.k.) zamiast do całkowitego kosztu kredytu (art. 5 pkt 6 u.k.k.). Sąd Okręgowy w Kielcach w sprawie „ten indywidualny koszt ubezpieczenia stanowił pozaodsetkowy koszt kredytu w rozumieniu art. 5 pkt. 6 lit. b u.k.k. i zgodnie z już przytoczoną definicją całkowitej kwoty kredytu nie powinien był nią być objęty" → II Ca 1757/24 oraz w sprawie „nieprawidłowe wliczenie kosztów ubezpieczenia do całkowitej kwoty kredytu, zamiast do całkowitego kosztu kredytu, stanowi naruszenie obowiązku informacyjnego" → II Ca 534/25 potwierdził, że taka błędna kwalifikacja zaniża RRSO i uruchamia sankcję.
4. Proporcjonalność sankcji — czy każdy błąd RRSO wystarczy?
TSUE w wyroku „samo zawyżenie RRSO, obliczone zgodnie z warunkami umowy, nawet jeśli później uznane za nieuczciwe, nie stanowi samo w sobie naruszenia obowiązku informacyjnego" → C-472/23 wskazał, że samo zawyżenie RRSO wynikające z nieuczciwych klauzul nie uruchamia sankcji, jeśli RRSO zostało obliczone zgodnie z umową. Jednocześnie Trybunał dodał, że „zasada proporcjonalności nie stoi na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu przewidującemu jednolitą sankcję za naruszenie różnych obowiązków informacyjnych, nawet jeśli waga naruszeń jest różna" → C-472/23. Sąd Okręgowy w Kielcach w sprawie „Dla skutecznego skorzystania z sankcji kredytu darmowego – w rozumieniu już wyjaśnionym wystarczającym jest stwierdzenie tylko jednego przypadku, w którym postanowienie umowy nie spełnia kryterium obowiązku informacyjnego" → II Ca 705/25 podzielił to stanowisko.
5. SN zawiesza postępowanie — czekamy na TSUE
Sąd Najwyższy w dwóch postanowieniach — III CZP 3/25 i III CZP 15/25 — zawiesił postępowanie do czasu rozstrzygnięcia przez TSUE spraw C-566/24, C-744/24 i C-831/24. Kluczowe pytania dotyczą m.in. tego, czy błędne wyliczenie RRSO wynikające z niedopuszczalnego oprocentowania pozaodsetkowych kosztów stanowi podstawę do sankcji kredytu darmowego oraz czy abuzywność klauzul uruchamia tę sankcję. Do czasu tych wyroków orzecznictwo krajowe pozostaje w zawieszeniu.
6. Termin na skorzystanie z sankcji — pułapka proceduralna
Nawet przy zasadnym zarzucie błędnego RRSO, konsument musi złożyć oświadczenie o skorzystaniu z sankcji w terminie roku od wykonania umowy (art. 45 ust. 5 u.k.k.). W sprawie III C 328/24 sąd potwierdził zachowanie terminu, zasądzając zwrot kosztów. Natomiast w sprawie „oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego zostało złożone po upływie rocznego terminu od wykonania umowy" → II C 141/23 sąd oddalił powództwo wyłącznie z powodu przedawnienia, nie wchodząc w merytoryczną ocenę naruszeń.
Źródła: C-472/23 (TSUE, 13.02.2025), C-714/22 (TSUE, 21.03.2024), C-744/24 (TSUE, 23.04.2026), III CZP 3/25 (SN, 23.09.2025), III CZP 15/25 (SN, 30.07.2025), V Ca 3376/23 (SO Warszawa, 15.03.2024), II Ca 1757/24 (SO Kielce, 18.02.2025), II Ca 534/25 (SO Kielce, 30.06.2025), II Ca 705/25 (SO Kielce, 19.08.2025), III C 328/24 (SR Szczecin, 13.08.2024), II C 141/23 (SO Warszawa, 24.05.2024); art. 5 pkt 6, 7, 12, art. 30 ust. 1 pkt 7, art. 45 ust. 1 i 5 u.k.k.