Orzeczenie · 2025-11-14

XXVI GC 338/25

Sąd

Sąd Okręgowy w Warszawie

Miejsce

Warszawa

Data

2025-11-14

SAOSGospodarczefinansowanie przedsiębiorstwWysokaokręgowy

tarcza finansowapfrsubwencjaumowaklauzule abuzywnecbanadużyciaprawo cywilnekoszty procesu

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Powód, Polski Fundusz Rozwoju (PFR) S.A., wniósł pozew o zapłatę kwoty 355 472 zł tytułem zwrotu subwencji finansowej przyznanej pozwanej spółce Przedsiębiorstwo (...) sp. z o.o. w ramach rządowego programu Tarcza Finansowa PFR dla MŚP. PFR oparł swoje żądanie na negatywnej rekomendacji Centralnego Biura Antykorupcyjnego (CBA), która miała wskazywać na uzasadnione podejrzenie wystąpienia nadużyć przez pozwaną spółkę. Pozwana spółka wniosła sprzeciw od nakazu zapłaty, kwestionując ważność postanowień umowy i regulaminu, które pozwalały PFR na arbitralne żądanie zwrotu subwencji, a także podnosząc zarzut przedawnienia roszczenia. Sąd Okręgowy w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy, zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 177 736 zł (połowę przyznanej subwencji), oddalając powództwo w pozostałym zakresie. Sąd uznał, że pozwana sama wnioskowała o zwolnienie z obowiązku zwrotu jedynie tej części subwencji, a zatem ta kwota podlegała zwrotowi. Jednocześnie sąd odrzucił żądanie zwrotu całej subwencji. Sąd uznał klauzulę regulaminu (§ 10 ust. 9), która pozwalała PFR na żądanie zwrotu całej subwencji w przypadku uzasadnionego podejrzenia nadużyć, za nieważną. Sąd argumentował, że postanowienie to było zbyt ogólnikowe, pozwalało na arbitralne działanie PFR, naruszało naturę stosunku prawnego i zasady współżycia społecznego, a także było sprzeczne z art. 353¹ k.c. (zasada swobody umów). Ponadto, PFR nie wykazał istnienia uzasadnionego podejrzenia nadużyć po stronie pozwanej, opierając się jedynie na ogólnikowej rekomendacji CBA, która nie zawierała konkretnych zarzutów ani dowodów. Sąd oddalił również zarzut przedawnienia, uznając, że roszczenie podlegało 6-letniemu terminowi przedawnienia, a nawet gdyby przyjąć 3-letni termin, to nie upłynął on przed wniesieniem pozwu. Rozstrzygnięcie o kosztach procesu nastąpiło na zasadzie proporcjonalnego ich zniesienia.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Interpretacja klauzul umownych dotyczących zwrotu subwencji, zasada swobody umów, nieważność postanowień sprzecznych z prawem i zasadami współżycia społecznego, przedawnienie roszczeń związanych z programami pomocowymi.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyfiki programu Tarcza Finansowa PFR i jego regulaminu. Ocena nieważności klauzuli może być zależna od konkretnych okoliczności faktycznych i interpretacji sądów.

Zagadnienia prawne (4)

Czy postanowienie umowy subwencji finansowej, które pozwala na żądanie zwrotu całej subwencji w przypadku uzasadnionego podejrzenia wystąpienia jakichkolwiek nadużyć, jest ważne i zgodne z prawem?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, takie postanowienie jest nieważne z powodu sprzeczności z naturą stosunku prawnego, zasadami współżycia społecznego oraz art. 353¹ k.c. (swoboda umów), ponieważ pozwala na arbitralne działanie jednej ze stron.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że klauzula ta jest zbyt ogólnikowa, nieprecyzyjna i pozwala na dowolne kształtowanie sytuacji prawnej drugiej strony, co narusza podstawowe zasady prawa cywilnego. Brak było również wykazania przez powoda istnienia uzasadnionego podejrzenia nadużyć.

Czy roszczenie o zwrot subwencji finansowej z programu Tarcza Finansowa PFR podlega 3-letniemu czy 6-letniemu terminowi przedawnienia?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Roszczenie podlega 6-letniemu terminowi przedawnienia, zgodnie z art. 118 k.c.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że stosunek prawny łączący PFR z beneficjentem nie miał charakteru działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o 3-letnim terminie przedawnienia, a był umową cywilnoprawną o charakterze pomocowym, podlegającą ogólnym zasadom prawa cywilnego.

Czy PFR mógł skutecznie zmienić regulamin programu Tarcza Finansowa PFR w trakcie trwania umowy subwencji, wprowadzając możliwość żądania zwrotu całej subwencji?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, zmiana regulaminu w zakresie istotnych postanowień umowy, takich jak możliwość arbitralnego żądania zwrotu całej subwencji, dokonana po zawarciu umowy i bez odpowiedniego poinformowania beneficjenta, nie była skuteczna.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że klauzula modyfikacyjna w umowie nie spełniała minimalnych standardów, dając PFR prawo do jednostronnego i dowolnego kształtowania kluczowych elementów umowy, co naruszało zasadę swobody umów i mogło prowadzić do nieważności.

Czy negatywna rekomendacja CBA, bez wskazania konkretnych zarzutów i dowodów, stanowi wystarczającą podstawę do żądania zwrotu całej subwencji finansowej?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, sama negatywna rekomendacja CBA, bez przedstawienia dowodów i uzasadnienia, nie jest wystarczającą podstawą do żądania zwrotu całej subwencji, zwłaszcza gdy klauzula umowna pozwalająca na takie żądanie jest nieważna.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że PFR nie wykazał istnienia uzasadnionego podejrzenia nadużyć, a jedynie opierał się na ogólnikowej opinii CBA. Ponadto, środki z subwencji zostały wydatkowane zgodnie z celem programu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Zasądzenie części powództwa i oddalenie w pozostałym zakresie

Strona wygrywająca

Polski Fundusz Rozwoju spółka akcyjna

Strony

Nazwa	Typ	Rola
Polski Fundusz Rozwoju spółka akcyjna	spółka	powód
Przedsiębiorstwo (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością	spółka	pozwany

Przepisy (21)

Główne

k.c. art. 353 § § 1

Kodeks cywilny

Zasada swobody umów, która wyznacza granice dla treści i celu stosunku prawnego. Naruszenie tej zasady prowadzi do nieważności czynności prawnej.

k.c. art. 58 § § 1

Kodeks cywilny

Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności nieważność czynności.

k.c. art. 118

Kodeks cywilny

Roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej ulegają przedawnieniu z upływem trzech lat. Inne roszczenia ulegają przedawnieniu z upływem sześciu lat.

Pomocnicze

k.c. art. 58 § § 2

Kodeks cywilny

Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

k.c. art. 481 § § 1

Kodeks cywilny

Jeżeli dłużnik opóźni się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności.

k.c. art. 384 § 1

Kodeks cywilny

Wzorzec wydany w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ciągłym wiąże drugą stronę, jeżeli zostały zachowane wymagania określone w art. 384, a strona nie wypowiedziała umowy w najbliższym terminie wypowiedzenia.

u.s.i.r. art. 11 § 1

Ustawa o systemie instytucji rozwoju

u.s.i.r. art. 12 § 1

Ustawa o systemie instytucji rozwoju

u.s.i.r. art. 21a § 1

Ustawa o systemie instytucji rozwoju

u.s.i.r. art. 21 § 2b

Ustawa o systemie instytucji rozwoju

k.p.c. art. 458 § 2

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 100

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 123 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 248

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 98 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.k. art. 258 § 1

Kodeks karny

k.k. art. 299 § 1

Kodeks karny

k.k. art. 271 § 1

Kodeks karny

k.k. art. 7

Kodeks karny

k.k.s. art. 62 § 2

Kodeks karny skarbowy

k.k.s. art. 76 § 1

Kodeks karny skarbowy

Argumenty

Skuteczne argumenty

Połowa subwencji podlega zwrotowi zgodnie z oświadczeniem pozwanego. • Roszczenie nie uległo przedawnieniu. • Klauzula regulaminu pozwalająca na arbitralne żądanie zwrotu całej subwencji jest nieważna.

Odrzucone argumenty

Żądanie zwrotu całej subwencji na podstawie negatywnej rekomendacji CBA. • Skuteczność zmian regulaminu wprowadzonych po zawarciu umowy. • Zastosowanie 3-letniego terminu przedawnienia.

Godne uwagi sformułowania

uzasadnione podejrzenie wystąpienia jakiegokolwiek rodzaju nadużyć • klauzula modyfikacyjna musi spełniać pewne minimalne standardy • sprzeczność z zasadą swobody umów wyrażoną w art. 353 1 k.c. • sprzeczność z zasadami współżycia społecznego • brak wykazania istnienia uzasadnionego podejrzenia nadużyć

Skład orzekający

Anna Maria Szcząska - Wójcik

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja klauzul umownych dotyczących zwrotu subwencji, zasada swobody umów, nieważność postanowień sprzecznych z prawem i zasadami współżycia społecznego, przedawnienie roszczeń związanych z programami pomocowymi."

Ograniczenia: Dotyczy specyfiki programu Tarcza Finansowa PFR i jego regulaminu. Ocena nieważności klauzuli może być zależna od konkretnych okoliczności faktycznych i interpretacji sądów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa dotyczy szeroko komentowanego programu Tarcza Finansowa PFR i porusza kwestie kluczowe dla przedsiębiorców: ważność umów, arbitralność działań instytucji państwowych oraz ochronę przed nadużyciami. Wyrok ma istotne znaczenie praktyczne.

“Sąd: PFR nie mógł arbitralnie żądać zwrotu całej subwencji z Tarczy Finansowej!”

Dane finansowe

WPS: 355 472 PLN

zwrot subwencji: 177 736 PLN

koszty procesu: 14 295,5 PLN

Sektor

finanse

Asystent AI dla prawników