Orzeczenie · 2014-01-14

XV CA 1580/13

Sąd

Sąd Okręgowy w Poznaniu

Miejsce

Poznań

Data

2014-01-14

SAOSCywilnezobowiązaniaWysokaokręgowy

kara umownaprzedawnieniewymagalność roszczeniaumowa franczyzowarozwiązanie umowykoszty procesuapelacja

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Powódka (...) Spółka z o.o. w P. domagała się od pozwanej A. U. zapłaty 30.000 zł tytułem kar umownych, naliczonych w związku z naruszeniem warunków umowy franczyzowej. Sąd Rejonowy w Poznaniu oddalił powództwo, uznając roszczenie za przedawnione, przyjmując 3-letni termin przedawnienia z art. 118 k.c. i wskazując, że bieg terminu rozpoczął się przed datą złożenia oświadczenia o rozwiązaniu umowy. Sąd Rejonowy uznał, że pozwana miała obowiązek przekazywać utarg, który pozostawał własnością powódki, a kara umowna nie dotyczyła zobowiązania pieniężnego. Sąd Okręgowy w Poznaniu, rozpoznając apelację powódki, zmienił zaskarżony wyrok. Sąd odwoławczy uznał, że kara umowna była zasadna i nie dotyczyła zobowiązania pieniężnego. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było ustalenie początku biegu terminu przedawnienia. Sąd Okręgowy przyjął, że bieg terminu przedawnienia roszczenia o zapłatę kary umownej rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne, a w przypadku zobowiązań bezterminowych, od dnia, w którym świadczenie powinno być spełnione po wezwaniu dłużnika do wykonania (art. 455 k.c.). Sąd uznał, że powstanie roszczenia o karę umowną było uzależnione od złożenia przez franczyzodawcę oświadczenia o rozwiązaniu umowy, a nie od samego naruszenia jej warunków. Oświadczenie to zostało złożone w piśmie z 19.02.2010 r., które zostało wysłane pozwanej. Sąd Okręgowy ustalił, że 14-dniowy termin na zapłatę kary umownej, wyznaczony przez powódkę, nie przekraczał granic „niezwłoczności” z art. 455 k.c. W konsekwencji, bieg 3-letniego terminu przedawnienia zakończyłby się 5.03.2013 r., a pozew złożony 26.02.2013 r. przerwał bieg przedawnienia. Sąd Okręgowy zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 30.000 zł z ustawowymi odsetkami oraz koszty postępowania w obu instancjach.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Ustalenie początku biegu terminu przedawnienia roszczeń o kary umowne, gdy ich powstanie jest uzależnione od złożenia oświadczenia o rozwiązaniu umowy.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznej sytuacji umowy franczyzowej i sposobu naliczania kar umownych.

Zagadnienia prawne (3)

Kiedy rozpoczyna się bieg terminu przedawnienia roszczenia o zapłatę kary umownej zastrzeżonej w umowie franczyzowej, gdy jej powstanie jest uzależnione od złożenia przez franczyzodawcę oświadczenia o rozwiązaniu umowy?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Bieg terminu przedawnienia roszczenia o zapłatę kary umownej rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne, a w przypadku zobowiązań bezterminowych, od dnia, w którym świadczenie powinno być spełnione po wezwaniu dłużnika do wykonania (art. 455 k.c.). W sytuacji, gdy powstanie roszczenia o karę umowną jest uzależnione od złożenia przez franczyzodawcę oświadczenia o rozwiązaniu umowy, bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się od dnia złożenia tego oświadczenia, a nie od daty naruszenia warunków umowy, które stanowiło podstawę rozwiązania.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy uznał, że powstanie roszczenia o karę umowną było warunkowane złożeniem oświadczenia o rozwiązaniu umowy, a nie samym naruszeniem. Oświadczenie to zostało złożone w piśmie z 19.02.2010 r. Wraz z tym oświadczeniem powódka wezwała pozwaną do zapłaty kary umownej w terminie 14 dni. Termin ten nie przekraczał granic „niezwłoczności” z art. 455 k.c. W związku z tym, bieg 3-letniego terminu przedawnienia rozpoczął się od dnia, w którym świadczenie powinno być spełnione (tj. po upływie 14 dni od doręczenia pisma), co skutkowało tym, że pozew złożony 26.02.2013 r. przerwał bieg przedawnienia.

Czy kara umowna zastrzeżona za przekroczenie terminu przekazania środków pieniężnych za sprzedany towar, gdy towar pozostaje własnością franczyzodawcy, jest ważna?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, kara umowna jest ważna, ponieważ nie zabezpiecza wykonania zobowiązania pieniężnego, a jedynie obowiązek przekazania utargu ze sprzedaży towaru, który pozostaje własnością franczyzodawcy.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy uznał, że kara umowna za „przekroczenie o ponad 14 dni terminu przekazania środków pieniężnych za sprzedany towar” nie zabezpieczała wykonania zobowiązania pieniężnego, gdyż utarg ze sklepu nigdy nie wszedł do majątku pozwanej, lecz cały czas stanowił własność powódki. W związku z tym, zastrzeżenie kary umownej nie było nieważne na podstawie art. 483 § 1 k.c.

Jaki termin przedawnienia ma zastosowanie do roszczeń o zapłatę kar umownych wynikających z umowy franczyzowej?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Zastosowanie ma 3-letni termin przedawnienia z art. 118 k.c., gdyż nie jest to roszczenie ze sprzedaży, lecz z umowy franczyzowej, w ramach której powódka nie sprzedawała towaru na rzecz pozwanej.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy uznał, że do roszczeń powódki nie mógł znaleźć zastosowania dwuletni termin przedawnienia z art. 554 k.c. (umowa sprzedaży), lecz 3-letni termin z art. 118 k.c., ponieważ umowa franczyzowa nie polegała na sprzedaży towaru pozwanej, lecz na dostarczeniu towaru do sklepu prowadzonego przez pozwaną pod marką powódki, który to towar cały czas pozostawał własnością powódki.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Zmiana wyroku

Strona wygrywająca

powód

Strony

Nazwa	Typ	Rola
(...) Spółka z o.o.	spółka	powód
A. U.	osoba_fizyczna	pozwana

Przepisy (11)

Główne

k.c. art. 118

Kodeks cywilny

Dotyczy 3-letniego terminu przedawnienia dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.

k.c. art. 120 § § 1

Kodeks cywilny

Określa zasady rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia, w tym od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne, lub od dnia, w którym stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie.

Pomocnicze

k.c. art. 455

Kodeks cywilny

Stanowi, że świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania (dotyczy zobowiązań bezterminowych).

k.c. art. 483 § § 1

Kodeks cywilny

Dotyczy nieważności zastrzeżenia kary umownej na zabezpieczenie wykonania zobowiązania pieniężnego.

k.c. art. 61 § § 1

Kodeks cywilny

Określa moment złożenia oświadczenia woli w razie doręczenia.

k.p.c. art. 355 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy umorzenia postępowania.

k.p.c. art. 203 § § 4

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy cofnięcia pozwu.

k.p.c. art. 100

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy wzajemnego zniesienia lub zasądzenia kosztów procesu.

k.p.c. art. 98 § § 1 i 3

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy zasądzenia kosztów procesu od strony przegrywającej.

k.c. art. 481 § § 1

Kodeks cywilny

Dotyczy odsetek ustawowych za opóźnienie.

k.c. art. 123 § § 1

Kodeks cywilny

Dotyczy przerwania biegu przedawnienia.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Bieg terminu przedawnienia roszczenia o zapłatę kary umownej rozpoczyna się od momentu złożenia oświadczenia o rozwiązaniu umowy, a nie od daty naruszenia jej warunków. • Kara umowna nie zabezpieczała wykonania zobowiązania pieniężnego, a zatem była ważna. • Roszczenie nie uległo przedawnieniu, ponieważ pozew został złożony przed upływem terminu.

Odrzucone argumenty

Roszczenie o zapłatę kar umownych stało się wymagalne przed datą złożenia oświadczenia o rozwiązaniu umowy. • Zastosowanie powinien mieć 2-letni termin przedawnienia z art. 554 k.c.

Godne uwagi sformułowania

„Wymagalność roszczenia oznacza stan, w którym – obiektywnie rzecz ujmując – wierzyciel ma prawną możliwość żądania zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności.” • „Konstruowanie stanu wymagalności poprzedzającego termin spełnienia świadczenia byłoby zaś nie do pogodzenia z zasadami sądowego dochodzenia roszczeń; dochodzenie żądania, co do którego dłużnik się nie opóźnia, byłoby wszak przedwczesne.” • „Bieg terminu przedawnienia musi być wyznaczony przez kryteria obiektywne.” • „Wymagalność roszczenia z tego tytułu zależała więc od wezwania pozwanej do zapłaty kary umownej, a bieg przedawnienia – zgodnie z art. 120 § 1 zd. 2 k.c. w zw. z art. 455 k.c. – rozpoczynał się w dniu, w którym świadczenie powinno być spełnione, gdyby powódka jako wierzycielka wezwała pozwaną jako dłużniczkę do wykonania zobowiązania w najwcześniej możliwym terminie.” • „Złożenie przez franczyzodawcę oświadczenia o rozwiązaniu umowy było więc warunkiem powstania roszczenia o zapłatę kary umownej, nie zaś jego wymagalności.”

Skład orzekający

Agata Szlingiert

przewodniczący

Joanna Andrzejak-Kruk

sędzia sprawozdawca

Arleta Lewandowska

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie początku biegu terminu przedawnienia roszczeń o kary umowne, gdy ich powstanie jest uzależnione od złożenia oświadczenia o rozwiązaniu umowy."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji umowy franczyzowej i sposobu naliczania kar umownych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu przedawnienia roszczeń, ale z nietypowym podejściem do ustalenia początku biegu terminu przedawnienia kary umownej, co jest istotne dla praktyków.

“Kiedy naprawdę zaczyna biec termin przedawnienia kary umownej? Sąd Okręgowy wyjaśnia!”

Dane finansowe

WPS: 30 000 PLN

kara umowna: 30 000 PLN

zwrot kosztów procesu (I instancja): 3917 PLN

zwrot kosztów procesu (II instancja): 2700 PLN

Sektor

inne

Asystent AI dla prawników