VIII U 1980/26Przeliczenie emerytury po wyroku TK 19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuDecyzją z dnia 26 stycznia 2026 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w A. odmówił N. C. ponownego ustalenia wysokości emerytury, wskazując, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczący obliczenia emerytury nie jest przesłanką do zmiany decyzji. N. C. wniosła odwołanie, zarzucając naruszenie przepisów Konstytucji i ustawy emerytalnej. Sąd Okręgowy w Łodzi, VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z dnia 26 listopada 2025 r. oddalił odwołanie od decyzji ZUS odmawiającej wznowienia postępowania i przekazał wniosek o przeliczenie emerytury do rozpatrzenia organowi rentowemu. Wykonując ten wyrok, organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję z 26 stycznia 2026 r. Sąd Okręgowy uznał odwołanie za zasadne, stwierdzając, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20), uznający art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej za niezgodny z Konstytucją w zakresie dotyczącym osób składających wniosek przed 6 czerwca 2012 r., stanowi nową okoliczność w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej. Sąd podkreślił, że mimo braku publikacji wyroku TK, sądy powszechne mają kompetencję do odmowy zastosowania przepisu uznanego za niekonstytucyjny i mogą stosować bezpośrednio Konstytucję. W związku z tym Sąd zmienił zaskarżoną decyzję, zobowiązując organ rentowy do ponownego obliczenia wysokości emerytury wnioskodawczyni z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, począwszy od dnia 1 kwietnia 2025 r. Sąd oddalił żądanie przeliczenia świadczenia za okres wcześniejszy (od 4 lipca 2024 r.) i przekazał ZUS do rozpoznania wniosek o przyznanie odsetek.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie stosowania wyroków Trybunału Konstytucyjnego, które nie zostały opublikowane, jako podstawy do wzruszenia decyzji administracyjnych na podstawie art. 114 ustawy emerytalnej. Interpretacja art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w kontekście orzecznictwa TK.
Dotyczy specyficznej sytuacji osób, które złożyły wniosek o emeryturę przed 6 czerwca 2012 r. i których emerytura powszechna została pomniejszona na podstawie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Brak publikacji wyroku TK może stanowić przeszkodę w jego stosowaniu przez organy administracji, ale nie przez sądy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzający niekonstytucyjność przepisu prawa, który nie został opublikowany, może stanowić podstawę do wzruszenia prawomocnej decyzji organu rentowego na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wyrok Trybunału Konstytucyjnego, nawet nieopublikowany, stanowi nową okoliczność w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, uzasadniającą ponowne ustalenie wysokości świadczenia.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu powodującego niezgodność wysokości emerytury ze stanem prawnym jest nową okolicznością. Mechanizm z art. 114 ustawy emerytalnej ma na celu doprowadzenie do zgodności z prawem wysokości świadczenia, a ujawnienie niekonstytucyjności przez TK, nawet przed publikacją, jest taką okolicznością. Sądy powszechne mają kompetencję do odmowy zastosowania przepisu uznanego za niekonstytucyjny i mogą stosować bezpośrednio Konstytucję.
Czy art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, w zakresie w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń przed 6 czerwca 2012 r., jest zgodny z Konstytucją RP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w tym zakresie jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP.
Uzasadnienie
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20) orzekł, że przepis ten jest niezgodny z Konstytucją, naruszając zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, ponieważ osoby te nie mogły przewidzieć konsekwencji pomniejszenia ich przyszłej emerytury powszechnej o kwoty pobranych emerytur wcześniejszych.
Czy sąd może odmówić zastosowania przepisu ustawy uznanego za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny, mimo braku jego publikacji w Dzienniku Ustaw?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd jest uprawniony do odmowy zastosowania przepisu ustawy uznanego za niekonstytucyjny i może wyrokować z pominięciem takiego przepisu, stosując bezpośrednio Konstytucję.
Uzasadnienie
Związanie sędziego Konstytucją obejmuje zakaz wydawania rozstrzygnięć z nią niezgodnych. Sądy powszechne posiadają kompetencję do odmowy zastosowania przepisu ustawy uznawanego przez nie za niekonstytucyjny. Zaniechanie publikacji orzeczenia TK nie może wpływać na brak możliwości jego zastosowania przez sąd.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| N. C. | osoba_fizyczna | ubezpieczona/odwołująca |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w A. | instytucja | organ rentowy/pozwany |
Przepisy (12)
Główne
ustawa emerytalna art. 25 § ust. 1b
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis uznany za niekonstytucyjny w zakresie dotyczącym osób, które złożyły wniosek o świadczenia przed 6 czerwca 2012 r. Sąd stosuje go z pominięciem, uznając za nową okoliczność wyrok TK.
ustawa emerytalna art. 114 § ust. 1 pkt 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa do wzruszenia prawomocnej decyzji organu rentowego w przypadku ujawnienia nowych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Wyrok TK uznany za taką okoliczność.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Konstytucja RP art. 67 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do zabezpieczenia społecznego.
Pomocnicze
ustawa emerytalna art. 24
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa przyznania emerytury na podstawie osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego.
ustawa emerytalna art. 26
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa obliczenia emerytury.
ustawa emerytalna art. 133 § ust. 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis dotyczący retroaktywnego przeliczania emerytury, zastosowany od miesiąca złożenia wniosku o przeliczenie.
k.p.c. art. 477 § 14 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do zmiany zaskarżonej decyzji przez sąd.
k.p.c. art. 477 § 10 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do przekazania nierozpoznanego przez organ rentowy żądania do rozpoznania organowi rentowemu.
k.p.c. art. 98 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania o kosztach procesu.
Konstytucja RP art. 178 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Niezawisłość sędziowska i podleganie tylko Konstytucji i ustawom.
Konstytucja RP art. 190 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Skutki orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20) stanowi nową okoliczność w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej. • Sądy powszechne mają kompetencję do odmowy zastosowania przepisu uznanego za niekonstytucyjny, nawet jeśli nie został opublikowany. • Art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej jest niezgodny z Konstytucją RP w zakresie dotyczącym osób składających wniosek o świadczenia przed 6 czerwca 2012 r.
Odrzucone argumenty
Organ rentowy argumentował, że nie wystąpiła żadna z przesłanek wskazana w treści przepisu art. 114 ustawy emerytalnej. • ZUS odmówił przeliczenia emerytury, wskazując, że wyrok TK nie jest przesłanką do zmiany decyzji.
Godne uwagi sformułowania
wyrok wpłynie wyłącznie na sytuację osób, które nie nabyły prawa do emerytury wynikającej z osiągnięcia wieku emerytalnego przed 1 stycznia 2013 roku • niekonstytucyjność istniała od początku, jedynie ujawnienie tej okoliczności nastąpiło dopiero na skutek wydania orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny • Ujawnione okoliczności nie muszą być okolicznościami, na które osoba ubiegająca się o świadczenia nie mogła powołać się w poprzednim postępowaniu. • swoiste wznowienie postępowania • nieuprawnione zaniechanie władzy wykonawczej w publikacji przedmiotowego orzeczenia, w ocenie Sądu Okręgowego, nie może wpływać na brak możliwości jego zastosowania. • swoista pułapka legislacyjna
Skład orzekający
Paulina Kuźma
SSO
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie stosowania wyroków Trybunału Konstytucyjnego, które nie zostały opublikowane, jako podstawy do wzruszenia decyzji administracyjnych na podstawie art. 114 ustawy emerytalnej. Interpretacja art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w kontekście orzecznictwa TK."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji osób, które złożyły wniosek o emeryturę przed 6 czerwca 2012 r. i których emerytura powszechna została pomniejszona na podstawie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Brak publikacji wyroku TK może stanowić przeszkodę w jego stosowaniu przez organy administracji, ale nie przez sądy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia konstytucyjnego i jego praktycznych konsekwencji dla emerytów. Pokazuje, jak sądy mogą reagować na nieopublikowane wyroki TK i jak chronić obywateli przed skutkami niekonstytucyjnych przepisów.
“Sąd ZOBOWIĄZAŁ ZUS do przeliczenia emerytury mimo braku publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego!”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.