VIII U 1063/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuDecyzją z dnia 31.03.2025 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Ł. odmówił wznowienia postępowania w sprawie emerytury J. K., wskazując, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20) dotyczący obliczenia emerytury poprzez pomniejszenie podstawy obliczenia o kwotę pobranych wcześniej emerytur, nie wszedł w życie, ponieważ nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw. Organ rentowy powołał się na art. 145a § 2 k.p.a., zgodnie z którym skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału, a orzeczenie to wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. J. K. złożył odwołanie, domagając się zmiany decyzji i przeliczenia świadczenia zgodnie z wyrokiem TK. Sąd Okręgowy ustalił stan faktyczny, zgodnie z którym decyzją z 20.10.2016 r. organ rentowy przyznał ubezpieczonemu emeryturę w wieku powszechnym, obliczoną zgodnie z art. 26 ustawy emerytalnej, z pomniejszeniem podstawy obliczenia o sumę pobranych wcześniej emerytur. Sąd zważył, że odwołanie jest niezasadne. Podkreślił, że postępowanie sądowe w sprawach ubezpieczeń społecznych ma charakter odwoławczy i ogranicza się do przedmiotu zaskarżonej decyzji. Wskazał, że podstawą wznowienia postępowania w przypadku orzeczenia TK o niezgodności z Konstytucją jest art. 145a k.p.a., który wymaga wejścia w życie orzeczenia TK. Ponieważ wyrok TK nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw, nie wszedł w życie. Dodatkowo, sąd zwrócił uwagę na upływ ponad 5 lat od doręczenia decyzji z 2016 r. do złożenia wniosku o wznowienie, co na podstawie art. 146 § 1 k.p.a. stanowi bezwzględną przesłankę negatywną dla uchylenia decyzji. Sąd odrzucił argumentację o możliwości wzruszenia decyzji na podstawie art. 114 ustawy emerytalnej, wskazując, że nie zawiera on regulacji dotyczących wznowienia postępowania z powodu orzeczenia TK, a błąd organu rentowego nie może być podstawą do obejścia terminów z art. 145a k.p.a. Wobec powyższego, sąd oddalił odwołanie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja przepisów dotyczących wznowienia postępowania administracyjnego w przypadku orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, znaczenie publikacji orzeczeń TK oraz terminów procesowych.
Dotyczy specyficznej sytuacji braku publikacji wyroku TK i upływu terminu na wznowienie postępowania. Nie stanowi przełomu w orzecznictwie, lecz potwierdza utrwalone zasady proceduralne.
Zagadnienia prawne (3)
Czy brak publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw uniemożliwia jego zastosowanie jako podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, brak publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw oznacza, że wyrok ten nie wszedł w życie i nie może stanowić podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na przepisach k.p.a. (art. 145a § 2) oraz Konstytucji (art. 190), które wskazują, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wchodzą w życie z dniem ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Brak takiego ogłoszenia skutkuje brakiem mocy obowiązującej orzeczenia.
Czy upływ 5-letniego terminu od wydania decyzji administracyjnej uniemożliwia jej wzruszenie w trybie wznowienia postępowania na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, upływ 5-letniego terminu określonego w art. 146 § 1 k.p.a. stanowi bezwzględną przesłankę negatywną dla uchylenia decyzji w trybie wznowienia postępowania, nawet jeśli podstawą wznowienia jest orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na art. 146 § 1 k.p.a., który stanowi o bezwzględnym zakazie merytorycznego orzekania w sprawie, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. Termin ten ma charakter materialny i jego upływ powoduje, że decyzja ostateczna nie może być uchylona.
Czy błąd organu rentowego może stanowić podstawę do wzruszenia prawomocnej decyzji emerytalnej w sytuacji, gdy nie można zastosować trybu wznowienia postępowania na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z powodu braku publikacji lub upływu terminu?
Odpowiedź sądu
Nie, błąd organu rentowego nie może być traktowany jako alternatywna podstawa do wzruszenia decyzji, jeśli nie można zastosować trybu wznowienia postępowania na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego lub gdy upłynął termin.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że nie można przyjmować hybrydalnej konstrukcji uprawnień strony, a błąd organu rentowego nie konkuruje z trybem wznowienia postępowania po wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Decyzja wydana na podstawie obowiązujących przepisów, które później uznano za niekonstytucyjne, nie jest uznawana za wadliwą w momencie jej wydania.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. K. | osoba_fizyczna | ubezpieczony/odwołujący |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) w Ł. | instytucja | organ rentowy/pozwany |
Przepisy (12)
Główne
k.p.a. art. 145a § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Można żądać wznowienia postępowania, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, na podstawie którego została wydana decyzja.
k.p.a. art. 145a § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.
k.p.a. art. 146 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145a-145b nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. Termin ten ma charakter materialny i jest bezwzględny.
k.p.c. art. 477 § 14 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd oddala odwołanie, jeżeli uzna je za bezzasadne.
Pomocnicze
ustawa emerytalna art. 25 § ust. 1b
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis, w zakresie w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń przed 6 czerwca 2012 r., uznany za niezgodny z Konstytucją.
ustawa emerytalna art. 26
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa obliczenia emerytury.
ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych art. 9 § ust. 1 pkt 6
Ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych
Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczące aktów normatywnych ogłoszonych w Dzienniku Ustaw ogłasza się w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.
ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych art. 21
Ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych
Dziennik Ustaw wydaje Prezes Rady Ministrów przy pomocy Rządowego Centrum Legislacji.
Konstytucja RP art. 190 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.
Konstytucja RP art. 190 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Orzeczenia w sprawach wymienionych w art. 188 podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym.
Konstytucja RP art. 190 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Orzeczenie TK wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, chyba że Trybunał określi inny termin.
ustawa o SUS art. 83a § ust. 4
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Decyzje ostateczne organów rentowych nie mogą być z urzędu uchylane, zmieniane lub unieważniane na zasadach przewidzianych w KPA, z wyjątkiem orzeczenia TK o niezgodności z Konstytucją.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wszedł w życie z powodu braku publikacji w Dzienniku Ustaw. • Upływ 5-letniego terminu od wydania decyzji uniemożliwia jej wzruszenie w trybie wznowienia postępowania na podstawie KPA. • Przepis art. 114 ustawy emerytalnej nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania w przypadku orzeczenia TK o niezgodności z Konstytucją. • Decyzja organu rentowego została wydana zgodnie z obowiązującym wówczas prawem, które korzystało z domniemania konstytucyjności.
Odrzucone argumenty
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego powinien być podstawą do wznowienia postępowania i przeliczenia emerytury. • Organ rentowy popełnił błąd, nie stosując wyroku TK. • Należy zastosować art. 114 ustawy emerytalnej do ponownego ustalenia świadczenia.
Godne uwagi sformułowania
brak podstaw do wznowienia postępowania zakończonego decyzją • wyrok Trybunału z 4 czerwca 2024r. nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw • przedmiot rozpoznania sprawy wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie i tylko w tym zakresie podlega ona kontroli sądu • odwołanie od decyzji organu rentowego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych pełni rolę pozwu i wszczyna postępowanie sądowe • nie stanowi podstawy do skutecznego żądania wznowienia samo orzeczenie Trybunału o niezgodności. • Dopiero utrata mocy obowiązującej przez przepisy, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia we wcześniejszym postępowaniu administracyjnym, rodzi sytuację, w której prawa i obowiązki jednostki mogą zostać określone w sposób jednoznacznie zgodny z wymogami Konstytucji RP. • Podstawową funkcją art. 146 § 1 k.p.a. jest zasada ochrony trwałości decyzji administracyjnej. • publikacja wyroku TK na stronie internetowej TK czy w publikatorze „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Zbiór Urzędowy” nie jest ogłoszeniem w rozumieniu art. 190 Konstytucji. • Nieopublikowanie wyroku powoduje, że formalnie nie obowiązuje on w porządku prawnym. • sporne orzeczenie TK nie weszło w życie, a więc organ rentowy nie mógł go zastosować przy rozstrzyganiu w sprawie ubezpieczonego, zatem decyzja jest prawidłowa. • nie można przyjmować hybrydalnej konstrukcji uprawień strony, a więc, że w pierwszej kolejności aktywuje się mechanizm opisany w art. 145a k.p.a. […]
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących wznowienia postępowania administracyjnego w przypadku orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, znaczenie publikacji orzeczeń TK oraz terminów procesowych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku publikacji wyroku TK i upływu terminu na wznowienie postępowania. Nie stanowi przełomu w orzecznictwie, lecz potwierdza utrwalone zasady proceduralne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego dla wielu obywateli tematu emerytur i wpływu orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego na ich świadczenia. Pokazuje praktyczne konsekwencje braku publikacji orzeczeń i znaczenie terminów procesowych.
“Emerytura zależy od publikacji w Dzienniku Ustaw? Sąd wyjaśnia, kiedy wyrok TK naprawdę działa.”
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.