V KK 432/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła P.W., oskarżonego o złośliwe przeszkadzanie w wykonywaniu aktu religijnego Kościoła Katolickiego oraz znieważenie miejsca przeznaczonego do obrzędów religijnych, poprzez prezentowanie transparentów z hasłami dotyczącymi prawa do aborcji podczas mszy świętej. Sąd Rejonowy w Toruniu umorzył postępowanie na posiedzeniu, uznając brak znamion czynu zabronionego. Sąd Okręgowy w Toruniu utrzymał to postanowienie w mocy. Prokurator Generalny wniósł kasację, zarzucając sądom niższych instancji rażącą obrazę przepisów postępowania, w szczególności art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k., poprzez zaniechanie wszechstronnej kontroli odwoławczej i nierozważenie zarzutów zażaleniowych. Sąd Najwyższy uznał kasację za zasadną. Stwierdził, że sądy niższych instancji nie przeprowadziły należytej kontroli instancyjnej i zbyt pobieżnie oceniły materiał dowodowy, co doprowadziło do przedwczesnego umorzenia postępowania. Sąd Najwyższy podkreślił, że umorzenie postępowania na posiedzeniu w trybie art. 339 § 3 pkt 1 k.p.k. jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy z zebranego materiału dowodowego w sposób oczywisty wynika brak znamion czynu zabronionego. W tej sprawie, ze względu na niejednoznaczność wyjaśnień oskarżonego oraz zeznań świadków, a także złożoność kwestii prawnych i etycznych związanych z zarzucanym czynem, konieczne było przeprowadzenie rozprawy głównej. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienia i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu do dalszego prowadzenia, nakazując rzetelne przeprowadzenie postępowania dowodowego i wydanie wyroku.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja zasad prowadzenia kontroli instancyjnej przez sądy odwoławcze, dopuszczalności umorzenia postępowania na posiedzeniu w sprawach o przestępstwa przeciwko wolności sumienia i wyznania, a także wykładnia znamion czynów z art. 195 § 1 k.k. i art. 196 § 1 k.k.
Dotyczy specyficznej sytuacji konfliktu między wolnością zgromadzeń/ekspresji a prawem do niezakłóconego wykonywania kultu religijnego, z uwzględnieniem kontekstu społecznego i etycznego.
Zagadnienia prawne (4)
Czy sąd może umorzyć postępowanie karne na etapie wstępnej kontroli aktu oskarżenia (art. 339 § 3 pkt 1 k.p.k.) na podstawie oceny dowodów, która wykracza poza ramy tej kontroli i stanowi merytoryczną ocenę winy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umorzenie na tym etapie jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy z zebranego materiału dowodowego w sposób oczywisty wynika brak znamion czynu zabronionego. Wymaga to jednoznacznych ustaleń faktycznych opartych na niebudzącym wątpliwości materiale dowodowym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że umorzenie postępowania na posiedzeniu w trybie art. 339 § 3 pkt 1 k.p.k. jest wyjątkiem od zasady orzekania na rozprawie. Wymaga ono oparcia się wyłącznie na niebudzących wątpliwości materiałach postępowania przygotowawczego. Gdy ocena dowodów wymaga gruntownego zbadania i wieloaspektowej krytycznej analizy, umorzenie na posiedzeniu jest niedopuszczalne.
Jak należy interpretować znamię 'złośliwego przeszkadzania' w kontekście art. 195 § 1 k.k.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Znamię 'złośliwości' nie ogranicza się do nieustępliwości, natarczywości czy wyrażania negatywnego stosunku do aktu religijnego. Może obejmować zachowanie motywowane chęcią dokuczenia uczestnikom, sprawienia im przykrości, wprowadzenia niepokoju, czy też manifestację poglądów sprzecznych z nauką Kościoła, nawet jeśli nie odnosi się bezpośrednio do wykonywanego aktu religijnego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odwołał się do doktryny, wskazując, że złośliwość nie musi oznaczać długotrwałości działań, a może być realizowana także przez zaniechanie. Podkreślono, że przeszkadzanie jest złośliwe, gdy nie ma racjonalnych przyczyn, jest motywowane chęcią odwrócenia uwagi, manifestacją niechęci do religii, zabawą, czy chęcią dokuczenia uczestnikom. Sąd Rejonowy błędnie zawęził znaczenie 'złośliwości' do nieustępliwości i natarczywości.
Czy prezentowanie transparentu z hasłami dotyczącymi prawa do aborcji podczas mszy świętej może stanowić znieważenie miejsca przeznaczonego do obrzędów religijnych (art. 196 § 1 k.k.) lub złośliwe przeszkadzanie w akcie religijnym (art. 195 § 1 k.k.)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, takie zachowanie może wypełniać znamiona obu przestępstw, zwłaszcza jeśli jest postrzegane jako manifestacja poglądów sprzecznych z nauką Kościoła, godząca w wolność religijną uczestników i zakłócająca przebieg obrzędu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że sądy niższych instancji nieprawidłowo oceniły, iż transparent z hasłami o aborcji nie odnosi się do religii. Wskazano, że kwestia aborcji jest fundamentalna dla nauczania Kościoła Katolickiego, a jej manifestowanie w kościele podczas mszy może być uznane za znieważenie miejsca kultu i złośliwe przeszkadzanie. Zachowanie to, w świetle zeznań świadków, jawiło się jako pozbawione racji i godzące w prawo do niezakłóconego wykonywania aktu religijnego.
Czy sąd odwoławczy prawidłowo przeprowadził kontrolę instancyjną postanowienia sądu pierwszej instancji o umorzeniu postępowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, kontrola była pobieżna i nieodpowiadająca standardom określonym w art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że uzasadnienie postanowienia sądu odwoławczego było lakoniczne i nie odnosiło się do wszystkich zarzutów zażalenia, w szczególności do obrazy prawa materialnego. Kontrola ta nie była wystarczająco wnikliwa, co doprowadziło do niezauważenia rażącej obrazy przepisów przez sąd pierwszej instancji.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| P. W. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | skarżący (kasacja) |
| Prokurator | organ_państwowy | oskarżyciel publiczny |
| Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego - Diecezji [...] | inne | oskarżyciel posiłkowy |
| Pełnomocnik oskarżycieli posiłkowych B. K. i J. K. | inne | oskarżyciel posiłkowy |
| Obrońca oskarżonego | inne | obrońca |
Przepisy (10)
Główne
k.k. art. 195 § § 1
Kodeks karny
Znamię 'złośliwości' nie ogranicza się do nieustępliwości, natarczywości czy negatywnego stosunku do aktu religijnego. Może obejmować chęć sprawienia przykrości, wprowadzenia niepokoju, manifestację poglądów sprzecznych z nauką Kościoła, czy brak racjonalnych przyczyn działania.
k.k. art. 196 § § 1
Kodeks karny
Publiczne znieważenie miejsca przeznaczonego do obrzędów religijnych może obejmować zachowanie przeszkadzające w akcie religijnym, zwłaszcza gdy stanowi manifestację dezaprobaty wobec stanowiska Kościoła w kwestiach fundamentalnych, jak aborcja.
k.p.k. art. 17 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania karnego
Umorzenie postępowania z uwagi na brak znamion czynu zabronionego.
k.p.k. art. 339 § § 3 pkt 1
Kodeks postępowania karnego
Możliwość umorzenia postępowania na posiedzeniu w przypadku oczywistego braku znamion czynu zabronionego.
k.p.k. art. 433 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Obowiązek sądu odwoławczego do rozważenia wszystkich zarzutów i wniosków zawartych w środkach odwoławczych.
k.p.k. art. 457 § § 3
Kodeks postępowania karnego
Wymogi dotyczące uzasadnienia postanowienia sądu odwoławczego.
Pomocnicze
k.k. art. 11 § § 2
Kodeks karny
k.p.k. art. 7
Kodeks postępowania karnego
Zasada swobodnej oceny dowodów.
k.p.k. art. 92
Kodeks postępowania karnego
Konstytucja art. 53
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Gwarancja wolności religijnej, w tym swobody publicznego wykonywania kultu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd odwoławczy nie przeprowadził należytej kontroli instancyjnej, nie rozważył wszystkich zarzutów zażalenia. • Sąd pierwszej instancji dokonał zbyt pobieżnej oceny dowodów i błędnej wykładni przepisów art. 195 § 1 k.k. i 196 § 1 k.k. • Umorzenie postępowania na posiedzeniu było przedwczesne, gdyż wymagało dogłębnej analizy materiału dowodowego na rozprawie.
Odrzucone argumenty
Argumenty obrońcy oskarżonego o bezzasadności kasacji.
Godne uwagi sformułowania
nieodpowiadającej standardom wyznaczonym treścią art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. kontroli • nie zaktualizowały się warunki do umorzenia postępowania na posiedzeniu w trybie art. 339 § 3 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. • umorzenie postępowania na posiedzeniu (...) jest dopuszczalne li tylko wówczas, gdy 'w sposób oczywisty z zebranego w postępowaniu przygotowawczym materiału dowodowego wynika, że zarzucony oskarżonemu czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego' • znamię złośliwości nie można utożsamiać z długotrwałością określonych działań lub ich uporczywością • zachowanie oskarżonego jawi się przy tym jako pozbawione jakichkolwiek racji
Skład orzekający
Igor Zgoliński
przewodniczący
Antoni Bojańczyk
członek
Dariusz Kala
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja zasad prowadzenia kontroli instancyjnej przez sądy odwoławcze, dopuszczalności umorzenia postępowania na posiedzeniu w sprawach o przestępstwa przeciwko wolności sumienia i wyznania, a także wykładnia znamion czynów z art. 195 § 1 k.k. i art. 196 § 1 k.k."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji konfliktu między wolnością zgromadzeń/ekspresji a prawem do niezakłóconego wykonywania kultu religijnego, z uwzględnieniem kontekstu społecznego i etycznego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy konfliktu między wolnością słowa a wolnością wyznania, z silnym podtekstem społecznym związanym z prawami kobiet i rolą Kościoła. Pokazuje, jak sądy interpretują granice dopuszczalnych zachowań w miejscach kultu.
“Czy protest w kościele to wolność słowa, czy przestępstwo? Sąd Najwyższy rozstrzyga.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.