V CSK 69/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa Skarbu Państwa przeciwko A. M. o zapłatę kwot stanowiących należności podatkowe (VAT i akcyza), które miały zostać utracone na skutek przestępstwa oszustwa, za które pozwany został skazany prawomocnym wyrokiem karnym. Sąd Apelacyjny zasądził od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa dochodzone kwoty, uznając się za związany ustaleniami wyroku karnego co do wysokości szkody. Pozwany w skardze kasacyjnej zarzucił naruszenie prawa materialnego i procesowego, w tym art. 11 k.p.c., twierdząc, że sąd cywilny nie jest związany ustaleniami wyroku karnego dotyczącymi wysokości szkody, jeśli nie stanowi ona znamienia przestępstwa. Sąd Najwyższy, analizując bogate orzecznictwo dotyczące art. 11 k.p.c., przyjął, że sąd cywilny jest związany ustaleniami wyroku karnego co do popełnienia przestępstwa i jego znamion, ale nie co do wysokości szkody, jeśli szkoda nie jest elementem konstytutywnym przestępstwa. W przypadku oszustwa (art. 286 k.k.), szkoda nie jest znamieniem przestępstwa, a jedynie jego możliwym skutkiem. Dlatego sąd cywilny musi samodzielnie ocenić wysokość szkody. Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Apelacyjny naruszył art. 11 k.p.c., przyjmując zbyt szeroki zakres związania ustaleniami wyroku karnego. Ponadto, Sąd Apelacyjny nie wyjaśnił wystarczająco podstawy prawnej rozstrzygnięcia ani związku dochodzonego roszczenia z działalnością poszczególnych urzędów skarbowych. Z tych względów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie zakresu związania sądu cywilnego ustaleniami wyroku karnego, w szczególności w zakresie wysokości szkody, gdy szkoda nie jest znamieniem przestępstwa.
Dotyczy głównie spraw o naprawienie szkody wyrządzonej przestępstwem, gdzie wysokość szkody nie jest elementem konstytutywnym czynu zabronionego.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd cywilny jest związany ustaleniami wyroku karnego dotyczącymi wysokości szkody wyrządzonej przestępstwem, jeśli szkoda nie jest znamieniem tego przestępstwa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd cywilny nie jest związany ustaleniami wyroku karnego co do wysokości szkody, jeśli szkoda nie stanowi znamienia ustawowego przestępstwa.
Uzasadnienie
Zasada związania sądu cywilnego wyrokiem karnym (art. 11 k.p.c.) powinna być interpretowana restrykcyjnie. Dotyczy ona ustaleń co do popełnienia przestępstwa i jego znamion, ale nie okoliczności wykraczających poza te elementy, takich jak wysokość szkody, jeśli nie jest ona elementem konstytutywnym przestępstwa. W przypadku oszustwa, szkoda nie jest znamieniem przestępstwa, dlatego sąd cywilny musi samodzielnie ocenić jej wysokość.
Czy ustalenie przez sąd karny wysokości szkody w wyroku skazującym za oszustwo (art. 286 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k.) jest wiążące dla sądu cywilnego w postępowaniu o naprawienie tej szkody?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd cywilny nie jest związany ustaleniami sądu karnego co do konkretnej wysokości szkody, jeśli nie stanowi ona znamienia przestępstwa. Jest związany jedynie ustaleniem, że doszło do niekorzystnego rozporządzenia mieniem i ewentualnie, że dotyczyło ono mienia znacznej wartości.
Uzasadnienie
Przestępstwo oszustwa (art. 286 k.k.) nie wymaga udowodnienia powstania szkody, a jedynie niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Dlatego ustalenie wysokości szkody przez sąd karny nie jest elementem stanu faktycznego przestępstwa i nie wiąże sądu cywilnego, który musi samodzielnie ocenić wysokość szkody na podstawie przepisów prawa cywilnego.
Czy sąd cywilny jest związany ustaleniem sądu karnego co do osoby pokrzywdzonego w kontekście reprezentacji Skarbu Państwa przez właściwy urząd skarbowy?
Odpowiedź sądu
Sąd cywilny jest związany ustaleniem co do osoby pokrzywdzonego, ale nie zwalnia to sądu z obowiązku ustalania właściwej jednostki organizacyjnej reprezentującej Skarb Państwa.
Uzasadnienie
Choć sąd cywilny jest związany ustaleniem co do osoby pokrzywdzonego, to wadliwe oznaczenie stationis fisci niekoniecznie wpływa na wynik sprawy, jeśli Skarb Państwa wygrał postępowanie. Nie można uznać, że doszło do pozbawienia możności obrony praw strony.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Skarb Państwa-Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w C. | organ_państwowy | powód |
| Skarb Państwa-Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w C. | organ_państwowy | powód |
| A. M. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (17)
Główne
k.p.c. art. 11
Kodeks postępowania cywilnego
Ustalenia prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym, ale wykładnia tego przepisu powinna być restrykcyjna i nie może poszerzać zakresu związania sądu cywilnego. Dotyczy to znamion przestępstwa, a nie okoliczności wykraczających poza nie, jak wysokość szkody w przypadku oszustwa.
k.p.c. art. 398 § 15
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Najwyższy.
Pomocnicze
k.c. art. 361 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Przepisy dotyczące obowiązku naprawienia szkody i zakresu odpowiedzialności.
k.c. art. 441 § § 1
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący odpowiedzialności solidarnej sprawców szkody.
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wymogi dotyczące uzasadnienia orzeczenia.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Stosowanie przepisów o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji do postępowania apelacyjnego.
k.k. art. 18 § § 3
Kodeks karny
Pomocnictwo do popełnienia przestępstwa.
k.k. art. 286 § § 1
Kodeks karny
Oszustwo.
k.k. art. 294 § § 1
Kodeks karny
Cięższe przestępstwa przeciwko mieniu (w tym oszustwo na mieniu wielkiej wartości).
k.k. art. 11 § § 2
Kodeks karny
Zbieg przepisów.
k.k. art. 12
Kodeks karny
Czyn ciągły.
k.k. art. 65 § § 1
Kodeks karny
Czyn popełniony w zorganizowanej grupie lub związku mającym na celu popełnianie przestępstw.
k.k. art. 19 § § 1
Kodeks karny
Pomocnictwo.
k.k. art. 33 § § 2 i § 3
Kodeks karny
Wymiar grzywny.
k.p.c. art. 67 § § 2 zd. 1
Kodeks postępowania cywilnego
Ustalenie właściwej jednostki organizacyjnej reprezentującej Skarb Państwa.
k.k. art. 115 § § 5
Kodeks karny
Definicja mienia znacznej wartości.
k.p.c. art. 379 § pkt 5
Kodeks postępowania cywilnego
Naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd cywilny nie jest związany ustaleniami wyroku karnego co do wysokości szkody, jeśli szkoda nie jest znamieniem przestępstwa. • W przypadku oszustwa, szkoda nie jest znamieniem przestępstwa, a sąd cywilny musi samodzielnie ocenić jej wysokość. • Sąd Apelacyjny naruszył art. 11 k.p.c. poprzez zbyt szerokie związanie ustaleniami wyroku karnego. • Sąd Apelacyjny nie wyjaśnił podstawy prawnej rozstrzygnięcia i związku dochodzonego roszczenia z działalnością poszczególnych urzędów skarbowych.
Godne uwagi sformułowania
wykładnia powinna być dokonywana w sposób restrykcyjny i nie może prowadzić do poszerzenia zakresu związania sądu w sprawie cywilnej • ustalona wyrokiem karnym wysokość szkody jest co do zasady wiążąca tylko wtedy, gdy szkoda należy do znamion ustawowych przestępstwa • wyrządzenie poszkodowanemu szkody nie należy do znamion oszustwa (art. 286 k.k.) • sąd cywilny nie jest związany ustaleniami sądu karnego co do szkody i jej wysokości
Skład orzekający
Teresa Bielska-Sobkowicz
przewodniczący
Marian Kocon
członek
Roman Trzaskowski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie zakresu związania sądu cywilnego ustaleniami wyroku karnego, w szczególności w zakresie wysokości szkody, gdy szkoda nie jest znamieniem przestępstwa."
Ograniczenia: Dotyczy głównie spraw o naprawienie szkody wyrządzonej przestępstwem, gdzie wysokość szkody nie jest elementem konstytutywnym czynu zabronionego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy fundamentalnej kwestii relacji między sądem karnym a cywilnym oraz interpretacji art. 11 k.p.c., co jest kluczowe dla praktyki prawniczej. Wyjaśnia, kiedy ustalenia z wyroku karnego wiążą sąd cywilny.
“Czy wyrok karny przesądza o wysokości odszkodowania? Sąd Najwyższy wyjaśnia granice związania sądu cywilnego.”
Dane finansowe
WPS: 319 200 000 PLN
odszkodowanie: 312 395 517 PLN
odszkodowanie: 6 800 612 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.